Eugeniusz Wiśniewski @Eugeniusz Wisniewski

1555

Tajemniczy powrót Marszałka. Edward Śmigły-Rydz w okupowanej Warszawie

29 października 1941 roku marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz, były Naczelny Wódz Wojska Polskiego, po dwóch latach internowania i tułaczki, wrócił do okupowanej Warszawy i w niej zamieszkał. Ukrywając się pod nazwiskiem Adam Zawisza, zamelodwał się w mieszkaniu generałowej Jadwigi Maksymowicz-Raczyńskiej przy ul. Sandomierskiej 18. Powody jego powrotu do stolicy i okoliczności śmierci, do której doszło […]

Triumf Rzeczypospolitej: Hołd Szujskich przed Zygmuntem III Wazą

29 października 1611 roku w Warszawie, podczas obrad sejmu, miał miejsce jeden z najbardziej symbolicznych momentów w dziejach Rzeczypospolitej. Hetman Stanisław Żółkiewski wprowadził na Zamek Królewski zdetronizowanego cara Wasyla IV Szujskiego oraz jego braci, Dymitra i Iwana. Pokonani dostojnicy złożyli pokłon królowi Polski Zygmuntowi III Wazie i jego synowi, Władysławowi. Wydarzenie to, znane potocznie jako […]

Papież, który biskupem został w Warszawie. Sakra Achillesa Rattiego

28 października 1919 roku w archikatedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie odbyła się uroczystość konsekracji biskupiej Achillesa Rattiego – późniejszego papieża Piusa XI. Sakry udzielił mu arcybiskup metropolita warszawski Aleksander Kakowski, w obecności całego polskiego episkopatu, przedstawicieli władz państwowych i korpusu dyplomatycznego. Kraj, gdzie „narodził się jako biskup” Wśród zgromadzonych na warszawskiej uroczystości byli m.in. […]

Ten kanał kosztował tyle, co ćwierć Alaski. Budowa cudu techniki na Mazurach

28 października 1844 roku w Miłomłynie wbito pierwszą łopatę pod budowę Kanału Elbląskiego – jednej z najbardziej niezwykłych dróg wodnych Europy. Inwestycja, której koszt przeliczono na równowartość 2,4 tony złota, była droższa niż wzniesienie wieży Eiffla. Koszt budowy stanowił też 22 procent ceny, jaką Stany Zjednoczone zapłaciły za zakup Alaski. Dzisiaj Kanał uchodzi za jeden […]

Zapomniany uniwersytet Zygmunta III. Poznań miał własną akademię już w 1611 roku

Na mocy przywileju wydanego 28 października 1611 roku przez króla Zygmunta III Wazę Kolegium Jezuickie w Poznaniu uzyskało rangę akademii, z prawem nadawania stopni magistra i doktora. Dokument królewski, nadany na prośbę Towarzystwa Jezusowego, oznaczał formalne przekształcenie szkoły w pierwszy w Poznaniu uniwersytet. Przywilej został następnie potwierdzony przez króla Jana Kazimierza w 1650 roku i […]

Śmierć obrońcy stolicy. Aresztowanie Stefana Starzyńskiego

27 października 1939 roku funkcjonariusze gestapo aresztowali w warszawskim Ratuszu prezydenta stolicy Stefana Starzyńskiego. Dla Niemców był symbolem niezłomności – dlatego postanowili go usunąć. Po zatrzymaniu osadzono go najpierw w więzieniu przy ulicy Daniłowiczowskiej, a następnie przewieziono na Pawiak. Tam przebywał do 22 lub 23 grudnia 1939 roku, kiedy wywieziono go w nieznanym kierunku. Z […]

Liga Morska i Kolonialna – marzenie II RP o zamorskiej potędze

27 października 1930 roku powstała Liga Morska i Kolonialna. Wydarzenie to symbolicznie otworzyło nowy rozdział w dziejach II Rzeczypospolitej, która – mimo ograniczonego dostępu do morza i braku tradycji kolonialnych – zaczęła marzyć o statusie mocarstwa z własnymi terytoriami zamorskimi. Liga Morska i Kolonialna powstała podczas III Walnego Zjazdu Delegatów w Gdyni, z przekształcenia istniejącej […]

„Przyszła pora na Melchiora” – proces, który ośmieszył władzę

Proces, który władze PRL wytoczyły Melchiorowi Wańkowiczowi, przeszedł do historii jako symbol triumfu wolnego słowa nad represyjnym systemem. 26 października 1964 roku przed warszawskim sądem wojewódzkim rozpoczął się proces wybitnego reportażysty, oskarżonego o „rozpowszechnianie materiałów oczerniających i poniżających Polskę Ludową”. W istocie chodziło o próbę ukarania pisarza za jego krytyczne poglądy wobec władzy i poparcie […]

Proces brzeski: próba złamania opozycji w II Rzeczypospolitej

26 października 1931 roku przed Sądem Okręgowym w Warszawie rozpoczął się tzw. proces brzeski – jeden z najbardziej kontrowersyjnych epizodów w dziejach II Rzeczypospolitej. Na ławie oskarżonych zasiedli przywódcy antysanacyjnej opozycji, wcześniej więzieni w twierdzy brzeskiej. Wśród nich znaleźli się m.in. trzykrotny premier Wincenty Witos, Władysław Kiernik, Norbert Barlicki i Herman Lieberman. Sprawa stała się […]

Niemcy pierwsi przestawili zegary – historia zmiany czasu

Idea zmiany czasu sięga XVIII wieku, ale jako pierwsi czas zmienili Niemcy w 1916 roku. Wyjaśniamy dlaczego. Historia zmiany czasu sięga końca XVIII wieku, kiedy amerykański uczony i polityk Benjamin Franklin zaproponował, by ludzie wstawali wcześniej, aby lepiej wykorzystać światło dzienne i w ten sposób oszczędzać energię. Pomysł, choć oryginalny, długo pozostawał jedynie teoretyczną ciekawostką. […]

„Żądamy własnej, jednej, złożonej z ziem trzech zaborów Polski”. Przemówienie Korfantego w Reichstagu

25 października 1918 roku poseł Wojciech Korfanty, reprezentujący Polaków z Górnego Śląska, wygłosił w Reichstagu jedno z najważniejszych przemówień w historii polskiego ruchu narodowego. W wystąpieniu, które wywołało wśród niemieckich parlamentarzystów gwałtowne oburzenie, zażądał przyłączenia wszystkich ziem polskich zaboru pruskiego do odradzającego się państwa polskiego. Było to symboliczne zwieńczenie jego długoletniej walki o prawa narodowe […]

Aresztowanie księdza Piotra Ściegiennego – kapłana, który chciał wzniecić chłopską rewolucję

25 października 1844 roku carska policja aresztowała księdza Piotra Ściegiennego – duchownego, społecznika i działacza niepodległościowego, który przygotowywał wybuch powstania w Królestwie Polskim. Aresztowanie to zakończyło jeden z najważniejszych epizodów w historii polskiego ruchu chłopskiego i niepodległościowego XIX wieku. Ściegienny został później skazany przez rosyjski sąd na karę śmierci, którą car zamienił na 25 lat […]

Polak, który stworzył pierwszy fast food – niewypowiedzianie dobra historia Trześniewskiego

Kto odwiedza Wiedeń, ten prędzej czy później natrafi na kultowy bar z szyldem: Trześniewski. Dla Austriaków to synonim szybkiej, smacznej i prostej przekąski. Ponad 120 lat temu Polak stworzył jeden z pierwszych fast foodów Europy. Choć większość mieszkańców stolicy Austrii nie potrafi poprawnie wymówić tej nazwy, wszyscy wiedzą, że oznacza coś „niewypowiedzianie dobrego” – tak […]

Bezprecedensowa likwidacja państwa. III rozbiór Polski

24 października 1795 roku w Petersburgu podpisano układ między Rosją, Austrią i Prusami, który przesądził o losie Rzeczypospolitej. Trzeci rozbiór był ostatecznym aktem likwidacji państwa polskiego, które – osłabione wieloletnim kryzysem ustrojowym i nieudanymi reformami – przestało istnieć na 123 lata. Choć jeszcze kilka lat wcześniej Polacy podjęli ambitną próbę naprawy kraju, uchwalając jedną z […]

Unia mielnicka. Niezrealizowany plan wspólnego państwa

23 października 1501 roku w Mielniku wielki książę litewski Aleksander Jagiellończyk zatwierdził unię z Polską, znaną jako unia mielnicka. Dokument miał zacieśnić więzi między Królestwem Polskim a Wielkim Księstwem Litewskim, tworząc z nich jedno państwo. Choć jego postanowienia nigdy nie weszły w życie, unia mielnicka stała się istotnym etapem na drodze do późniejszej unii lubelskiej […]

Cud ze Staruni. Najlepiej zachowany nosorożec epoki lodowej

23 października 1929 roku w Staruni na Pokuciu dokonano jednego z najbardziej niezwykłych odkryć paleontologicznych w Europie – w kopalni ozokerytu natrafiono na niemal w całości zachowane ciało nosorożca włochatego sprzed tysięcy lat. Zwierzę, które zyskało miano „drugiego nosorożca staruńskiego”, było unikalne pod każdym względem. Znaleziony na głębokości 12,5 metra w sztolni nieczynnej kopalni, spoczywał […]

Bircza – miasteczko, które trzy razy odparło UPA [+WIDEO]

W nocy z 22 na 23 października 1945 roku Ukraińska Powstańcza Armia po raz pierwszy zaatakowała Birczę – miasteczko na Pogórzu Przemyskim, które w czasie powojennych przesiedleń stało się jednym z kluczowych punktów oporu wobec działalności oddziałów UPA. Bezpośrednim powodem ataku było umieszczenie w Birczy komisji przesiedleńczej, nadzorującej wysiedlenia ludności ukraińskiej do ZSRR, zgodnie z […]

Polska Organizacja Wojskowa – tajna armia niepodległości

22 października 1914 roku powstała Polska Organizacja Wojskowa – tajna formacja zbrojna stworzona z inicjatywy Józefa Piłsudskiego, której celem było przygotowanie Polaków do walki o niepodległość. W ciągu czterech lat działalności POW stała się jednym z najważniejszych ogniw konspiracji niepodległościowej, dostarczając przyszłemu Wojsku Polskiemu wyszkolonych żołnierzy, oficerów i wywiadowców. Kontynuacja powstań Polska Organizacja Wojskowa stanowiła […]

Zwęglony chleb z wizerunkiem Chrystusa odkryty w Turcji. Ma 1200 lat [+FOTO]

Archeolodzy w południowo-centralnej Turcji odnaleźli niezwykłą pozostałość z czasów wczesnego chrześcijaństwa – zwęglony bochenek chleba sprzed około 1 200 lat, na którego powierzchni widnieje wizerunek Jezusa Chrystusa. O znalezisku poinformowano na facebookowym profilu Gubernatora Prowincji Karaman (Karaman Valiliği). Odkrycia dokonano na stanowisku archeologicznym Topraktepe, utożsamianym ze starożytnym miastem Eirenopolis (Miasto Pokoju). W sumie odnaleziono pięć […]

Majdan Kozic Górnych 1963. Ostatnia bitwa Józefa Franczaka „Lalusia”

21 października 1963 roku na polach wsi Majdan Kozic Górnych rozległy się serie z karabinów maszynowych. Tak zakończyła się walka Józefa Franczaka, ps. „Laluś/Lalek” – ostatniego żołnierza podziemia antykomunistycznego w Polsce. Zginął z bronią w ręku po osiemnastu latach ukrywania się, otoczony przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Zmotoryzowanych Odwodów Milicji Obywatelskiej. Żołnierz podziemia, dezerter z […]

„Skazali mnie, bo odmówiłem współpracy z nimi”. Wyrok śmierci na „Nila”

20 października 1952 roku Sąd Najwyższy PRL utrzymał w mocy wyrok śmierci wydany na generała Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, legendarnego dowódcę Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej. W ten sposób zapadła ostateczna decyzja o zgładzeniu jednego z najwybitniejszych oficerów Polskiego Państwa Podziemnego, symbolu niezłomności wobec niemieckiego i sowieckiego totalitaryzmu. Fieldorf był oficerem Legionów i uczestnikiem wojny […]

Tę bitwę pod Cecorą wygraliśmy. Wyprawa Jana Zamoyskiego do Mołdawii

W październiku 1595 roku pod Cecorą rozegrało się starcie wojsk Rzeczypospolitej z armią tatarsko-turecką, będące kulminacją wyprawy hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego do Mołdawii. Wyprawa ta była elementem szerzej zakrojonej koncepcji politycznej kanclerza, który dążył do stworzenia na południowo-wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej pasma państw buforowych – Mołdawii, Wołoszczyzny i Siedmiogrodu – lojalnych wobec Korony i mających […]

Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów – potwierdzenie unii i równości Polski i Litwy

Uchwalone 20 października 1791 roku Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów stanowiło akt uzupełniający Konstytucję 3 maja, doprecyzowujący zasady funkcjonowania unii polsko-litewskiej w zreformowanym ustroju Rzeczypospolitej. Dokument ten, przyjęty przez aklamację przez Sejm Czteroletni, określał wzajemne relacje Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego po wejściu w życie nowej ustawy rządowej, stanowiąc jednocześnie gwarancję równorzędności obu części […]

Warszawa 1860 – miasto w żałobie, które wygwizdało zaborców

20 października 1860 roku w Warszawie odbył się zjazd trzech monarchów – cara Aleksandra II, cesarza Austrii Franciszka Józefa I oraz pruskiego następcy tronu Wilhelma Hohenzollerna – poświęcony wspólnemu przeciwdziałaniu ruchom niepodległościowym w Europie. Spotkanie odbyło się niemal dokładnie 65 lat po ogłoszeniu trzeciego rozbioru Polski, co nadawało mu szczególnie symboliczny wydźwięk. Trzej władcy państw, […]

Układ w Kiejdanach: zapowiedź Targowicy, czy próba ocalenia Litwy?

20 października 1655 roku w Kiejdanach zawarto układ, na mocy którego Wielkie Księstwo Litewskie zerwało unię z Polską i przyjęło protekcję króla Szwecji Karola X Gustawa. Pod koniec pierwszej połowy XVII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów znalazła się w jednym z najgłębszych kryzysów swojej historii. Od 1648 roku państwo wyniszczało powstanie kozackie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, […]

Śmierć, która wstrząsnęła Polską. Męczeństwo ks. Jerzego Popiełuszki

19 października 1984 roku funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa porwali, a następnie zamordowali księdza Jerzego Popiełuszkę – kapłana, który stał się jednym z najważniejszych symboli sprzeciwu wobec komunistycznego reżimu w Polsce. Według oficjalnej wersji, po odprawieniu nabożeństwa w Bydgoszczy duchowny wracał do Warszawy wraz z kierowcą Waldemarem Chrostowskim. W miejscowości Górsk ich samochód zatrzymali funkcjonariusze Departamentu IV […]

Unia brzeska – próba pojednania, która podzieliła Rzeczpospolitą

18 października 1596 roku w Brześciu Litewskim ogłoszono unię między Kościołem prawosławnym a Kościołem rzymskokatolickim. Obowiązywała w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Prawosławni zaakceptowali zwierzchnictwo papieża przy zachowaniu obrządku wschodniego. W zamierzeniu swoich twórców unia miała być drogą do pojednania chrześcijaństwa wschodniego i zachodniego, a zarazem wzmocnienia państwa. W praktyce stała się jednym z najbardziej brzemiennych w […]

Pierwsza poczta Rzeczypospolitej. Prosper Provana połączył Kraków z Wenecją

18 października 1558 roku król Zygmunt August powołał do życia pierwszą w dziejach Rzeczypospolitej regularną pocztę państwową. Zorganizował ją Prosper Provana – Włoch z Piemontu, kupiec, dworzanin królewski, potem także żupnik krakowski, który na mocy królewskiego dekretu otrzymał zadanie utrzymania stałego połączenia między Krakowem a Wenecją. To wydarzenie uznaje się za początek polskiej poczty. Czytaj […]

Hańbiący pokój w Buczaczu – upokorzenie, które obudziło Rzeczpospolitą

18 października 1672 roku w obozie sułtańskim pod Buczaczem podpisano traktat pokojowy, kończący pierwszy etap wojny Rzeczypospolitej z Imperium Osmańskim. Układ ten, nigdy nieratyfikowany przez sejm, zapisał się w historii jako jeden z najbardziej upokarzających momentów w dziejach państwa polsko-litewskiego. Wojna, która doprowadziła do zawarcia „haniebnego pokoju w Buczaczu”, wybuchła w sytuacji głębokiego kryzysu wewnętrznego. […]

Język wilamowski przetrwał 800 lat – dziś znów wraca do życia

Wymysiöeryś, czyli język wilamowski, to jeden z najbardziej niezwykłych fenomenów językowych w Europie. Jest używany wyłącznie w jednym miejscu – w liczących niespełna trzy tysiące mieszkańców Wilamowicach koło Bielska-Białej. Choć jego historia sięga XIII wieku, jeszcze niedawno wydawało się, że zniknie bezpowrotnie. Dziś jednak język ten wraca do życia dzięki pasji i determinacji jego ostatnich […]

Rośnie liczba katolików na świecie. Także w Europie

Na całym świecie wzrasta liczba katolików, a co istotne – po raz pierwszy od kilku lat przyrost wiernych odnotowano również w Europie. Z okazji 99. Światowego Dnia Misyjnego, przypadającego 19 października 2025 roku pod hasłem „Misjonarze nadziei wśród narodów”, watykańska agencja Fides opublikowała najnowsze dane statystyczne dotyczące Kościoła katolickiego. Zostały one zaczerpnięte z „Rocznika Statystycznego […]

Rozejm w Żurawnie – trudny pokój z Imperium Osmańskim

Rozejm w Żurawnie, zawarty 17 października 1676 roku między Rzecząpospolitą Obojga Narodów a Imperium Osmańskim, zakończył kilkuletnią, wyniszczającą wojnę. Choć nie przyniósł Polsce pełnego zwycięstwa, stanowił realny sukces polityczny i militarny Jana III Sobieskiego, który w trudnych warunkach zdołał doprowadzić do korzystniejszego niż wcześniej porozumienia. Oba skonfliktowane państwa łączyła długa granica i sprzeczne interesy na […]

„Władza jest aktem poświęcenia, a nie ambicji”. Traugutt był ostatnim dyktatorem powstania styczniowego

17 października 1863 roku Romuald Traugutt objął funkcję dyktatora powstania styczniowego, stając się ostatnim przywódcą największego zrywu niepodległościowego XIX wieku. Przejął władzę w momencie, gdy walka z carską Rosją chyliła się ku upadkowi, jednak do końca pozostał wierny idei wolności. Jego postać stała się symbolem niezłomności, ofiarności i wierności Ojczyźnie. Romuald Traugutt urodził się 16 […]

Symbol wolności usypali ochotnicy ze wszystkich zaborów. Kopiec Kościuszki

16 października 1820 roku na wzgórzu św. Bronisławy w Krakowie rozpoczęto sypanie Kopca Kościuszki – pomnika, który do dziś pozostaje jednym z najważniejszych symboli polskiej niepodległości. Decyzję o jego budowie podjął Senat Rządzący Wolnego Miasta Krakowa, kierując się ideą uczczenia pamięci Tadeusza Kościuszki – Naczelnika insurekcji z 1794 roku, bohatera walk o wolność Polski i […]

Ozdoby Jaćwingów w oleckim lesie – niezwykłe pozostałości tajemniczego ludu [+FOTO]

To bardzo rzadkie znalezisko: członek stowarzyszenia historycznego Archeo odkrył w lesie koło Olecka pierścień, dwa dzwoneczki i inne zabytkowe przedmioty, które – jak oceniają archeolodzy – pochodzą z jaćwieskiego cmentarzyska ciałopalnego z IX–XIII wieku. Jak poinformował znalazca, Adam Garackiewicz, artefakty natrafiono na niewielkim wzniesieniu w pobliżu wsi Gryzy. Stowarzyszenie Archeo prowadziło tam legalne poszukiwania za […]

Bitwa Narodów – kres Napoleona i śmierć księcia Józefa Poniatowskiego

16 października 1813 roku rozpoczęła się czterodniowa bitwa pod Lipskiem, zwana „Bitwą Narodów” – największe starcie epoki napoleońskiej i zarazem początek końca potęgi Napoleona Bonapartego oraz istnienia Księstwa Warszawskiego. Po klęsce wyprawy na Rosję w 1812 roku cesarz Francuzów próbował zatrzymać ofensywę VI koalicji, w skład której weszły Rosja, Prusy, Austria, Szwecja i Wielka Brytania. […]

Norymberga 1946: sprawiedliwość dosięgła przywódców III Rzeszy

16 października 1946 roku w norymberskim Pałacu Sprawiedliwości wykonano wyroki śmierci na dziesięciu głównych zbrodniarzach III Rzeszy. Skazał ich Międzynarodowy Trybunał Wojskowy po zakończeniu bezprecedensowego procesu w Norymberdze. Göring, Ribbentrop, Frank i inni Proces norymberski, rozpoczęty 20 listopada 1945 roku, był pierwszym w dziejach sądem międzynarodowym, który pociągnął do odpowiedzialności karnych przywódców państwa za zbrodnie […]

„O rany boskie. Towarzysze, mamy problem”. Wybór Karola Wojtyły na papieża

Wieczorem 16 października 1978 roku, dokładnie o 18.44, z komina nad Kaplicą Sykstyńską uniósł się biały dym. Niespełna godzinę później świat usłyszał nazwisko nowego papieża – Karol Wojtyła, kardynał z Krakowa. W jednej chwili przerwana została trwająca ponad 450 lat tradycja wyboru Włocha na Stolicę Piotrową. W Polsce wybuchła euforia, a w gabinetach władzy zapanował […]

Napoleon Cybulski. Dał światu adrenalinę, zrobił pierwsze EEG, trzy razy otarł się o Nobla

Napoleon Cybulski – współodkrywca adrenaliny i pionier elektroencefalografii – należał do najwybitniejszych polskich uczonych przełomu XIX i XX wieku. Jeśli ktoś oglądał serial „The Knick” i pamięta atmosferę pionierskiej medycyny przełomu wieków – z odwagą eksperymentatorów, pasją odkrywców i nieustannym zmaganiem się z ograniczeniami epoki – ten z łatwością wyobrazi sobie Napoleona Cybulskiego, uczonego, który […]

Sojusz polsko-litewski zaczął słabnąć już za Jagiełły. Grodzieńska próba ocalenia unii

15 października 1432 roku w Grodnie podpisano kolejny akt unii polsko-litewskiej, który miał zakończyć wojnę domową na Litwie i odbudować więź z Polską. Po śmierci wielkiego księcia Witolda w 1430 roku Litwa pogrążyła się w chaosie. Zabrakło silnego przywódcy, który potrafiłby utrzymać równowagę między władzą króla Polski Władysława Jagiełły a niezależnością litewskich bojarów. Na tron […]

Święta, która nosiła buty zawieszone na sznurku – Jadwiga Śląska

15 października przypada rocznica śmierci Jadwigi Śląskiej. Żona księcia Henryka Brodatego z dynastii Piastów była wzorem dla Jadwigi Andegaweńskiej i bardzo długo była słynniejsza od polskiej królowej. Jadwiga Śląska zapisała się w historii jako wzór chrześcijańskiej pobożności, dobroczynności i oddania ubogim. Przyszła święta urodziła się między 1178 a 1180 rokiem w Bawarii, w możnym rodzie […]

Sensacyjne odkrycie pod Iławą. Miecz krzyżacki czekał na znalazców tuż pod ziemią [+FOTO/WIDEO]

Niezwykłego odkrycia dokonała Joanna Kocięda, miłośniczka lokalnej historii ze stowarzyszenia „Ylavia”. Podczas legalnych poszukiwań w lesie na zachód od Iławy natrafiła na późnośredniowieczny miecz pochodzący prawdopodobnie z XIV–XV wieku, z okresu państwa krzyżackiego. W poszukiwaniach towarzyszył jej mąż, również członek stowarzyszenia. Wspólnie wydobyli z ziemi fragmenty broni oraz masywną, średniowieczną podkowę. Czytaj też: Zakon krzyżacki […]

UPA – organizacja, która przyniosła zagładę polskim Kresom

Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) była zbrojnym ramieniem frakcji banderowskiej Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-B). Za datę rozpoczęcia jej działalności uznaje się 14 października 1942 roku, kiedy powstał pierwszy oddział podporządkowany OUN-B. Celem formacji było utworzenie niepodległego państwa ukraińskiego, jednak metody, jakimi się posługiwała, doprowadziły do masowych zbrodni na ludności cywilnej, głównie polskiej. Wielu upowców wcześniej brało […]

Komisja Edukacji Narodowej – pierwsze ministerstwo oświaty

14 października obchodzony jest Dzień Edukacji Narodowej, ustanowiony w rocznicę powołania w 1773 roku Komisji Edukacji Narodowej – pierwszego w Europie ministerstwa oświaty. Komisja powstała na wniosek króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, a jej utworzenie zatwierdził sejm rozbiorowy. Pełna nazwa instytucji brzmiała: Komisja nad Edukacją Młodzi Szlacheckiej Dozór Mająca. Pomysłodawcą był ksiądz Hugo Kołłątaj, a w […]

13 października 1805 roku: narodziny Liceum Krzemienieckiego

Liceum Krzemienieckie, nazywane „Atenami Wołyńskimi”, było jednym z najważniejszych ośrodków polskiej kultury i nauki na dawnych Kresach Rzeczypospolitej. Za jego założyciela uznaje się Tadeusza Czackiego – działacza oświeceniowego, członka Komisji Edukacji Narodowej i współtwórcę Konstytucji 3 maja. Wspierali go Hugo Kołłątaj i kurator wileński książę Adam Jerzy Czartoryski. Uczył tam ojciec Juliusza Słowackiego Szkołę otwarto […]

Wybuch na Cytadeli. Największy zamach w dziejach II RP?

13 października 1923 roku o godzinie dziewiątej rano Warszawą wstrząsnął potężny huk. Z okien w całym mieście powypadały szyby, a w wielu domach runęły balkony. Źródłem eksplozji była prochownia na Cytadeli Warszawskiej, w której znajdowało się czterdzieści wagonów prochu artyleryjskiego sprowadzonego z Włoch. Siła wybuchu pozostawiła krater o głębokości dziesięciu metrów i zniszczyła znaczną część […]

Jak Żeromski został dyktatorem Zakopanego. Rzeczpospolita Zakopiańska

13 października 1918 roku, w atmosferze upadku monarchii habsburskiej, mieszkańcy Zakopanego ogłosili powstanie Rzeczypospolitej Zakopiańskiej – jednego z pierwszych przejawów odradzającej się niepodległej Polski. Na przełomie XIX i XX wieku Zakopane stało się jednym z najważniejszych ośrodków polskiego życia artystycznego i intelektualnego. Wśród góralskich chat i willi w stylu zakopiańskim spotykali się pisarze, malarze, uczeni […]

Nietypowe odkrycie w Opolskiem: sztylet z epoki brązu znaleziony w dwóch częściach [+FOTO/WIDEO]

Podczas poszukiwań prowadzonych na polu w rejonie Świerczowa w województwie opolskim, członkowie Grupy Eksploracyjno-Poszukiwawczej „Nietoperze” odkryli sztylet z epoki brązu. Przedmiot okazał się wyjątkowy – został znaleziony w dwóch częściach, oddalonych od siebie o około 30 metrów. Według wstępnych ustaleń, długość sztyletu wynosi około 15 centymetrów, a szerokość 2 centymetry. Obie części zalegały w warstwie […]

Bitwa pod Lenino. Propaganda zbudowana na ofierze „kościuszkowców”

Bitwa pod Lenino, stoczona 12–13 października 1943 roku na terytorium dzisiejszej Białorusi, była pierwszym starciem 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki – formacji utworzonej w Związku Sowieckim z inicjatywy Józefa Stalina. Jej powstanie miało charakter polityczny i stanowiło element planu podporządkowania przyszłej Polski Moskwie. Celem było stworzenie polskiego wojska zależnego od Kremla, które w przyszłości […]

Kamień w głowę generała. Desperacki krzyk zapomnianego człowieka [+WIDEO]

11 października 1994 roku we wrocławskiej księgarni przy placu Legionów doszło do incydentu, który stał się jednym z najbardziej symbolicznych epizodów polskiej transformacji. Podczas spotkania autorskiego generała Wojciecha Jaruzelskiego, promującego książkę „Stan wojenny. Dlaczego?”, z tłumu wyszedł 65-letni Stanisław Helski – dawny lider „Solidarności Chłopskiej”. W ręku trzymał kamień owinięty w gazetę. Podszedł do stołu, […]