Koniec terroru dla 7 tys. więźniów. Wyzwolenie niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau

27 stycznia 1945 roku żołnierze 60. Armii 1. Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej zajęli kompleks obozowy Auschwitz-Birkenau, kończąc jego funkcjonowanie jako niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady.

Wyzwolenia doczekało wówczas około 7 tysięcy więźniów, w tym blisko 500 dzieci. Dla ocalonych moment ten oznaczał kres bezpośredniego terroru i walkę o przetrwanie po miesiącach skrajnego wycieńczenia.

Auschwitz-Birkenau był największym nazistowskim niemieckim obozem koncentracyjnym i ośrodkiem zagłady na ziemiach polskich okupowanych przez Niemcy. W latach 1940–1945 zamordowano tam około 1,1 mln osób, w tym prawie 1 mln Żydów, 70–75 tys. Polaków, około 21 tys. Romów, około 15 tys. jeńców sowieckich oraz 10–15 tys. więźniów innych narodowości.

Obóz utworzono w 1940 roku na obszarze Oświęcimia anektowanym do III Rzeszy. SS założyło Auschwitz jako obóz koncentracyjny przeznaczony początkowo głównie dla polskich więźniów politycznych. W kolejnych latach Niemcy rozbudowali go do rozległego systemu: Auschwitz I (obóz macierzysty), Auschwitz II–Birkenau oraz Auschwitz III–Monowitz, a także ponad 40 podobozów.

Birkenau, uruchomione w 1941 roku jako obóz koncentracyjny, od wiosny 1942 roku stało się głównym ośrodkiem masowej zagłady Żydów deportowanych z różnych krajów Europy. Oznaczało to przekształcenie Auschwitz w kluczowy element realizacji „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”.

W styczniu 1945 roku, wobec zbliżania się frontu, Niemcy przeprowadzili ewakuację większości więźniów w tzw. marszach śmierci. W obozach macierzystych w Oświęcimiu, Birkenau i Monowitz pozostawiono około 7 tys. skrajnie wyczerpanych osób. Żołnierze sowieccy odnaleźli również około 600 zwłok więźniów zamordowanych przez esesmanów podczas odwrotu lub zmarłych z wycieńczenia.

Wojska sowieckie uzyskały szczegółowe informacje o skali zbrodni w Auschwitz dopiero po wyzwoleniu Krakowa. W walkach o Oświęcim i okolicę poległo ponad 230 żołnierzy Armii Czerwonej, wśród nich dowódca 472. pułku, pułkownik Siemion Lwowicz Biesprozwannyj. Większość poległych spoczywa na cmentarzu miejskim w Oświęcimiu.

Paradoks historii sprawił, że żołnierze państwa stalinowskiego przynieśli wolność ofiarom totalitaryzmu hitlerowskiego. W 2005 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło 27 stycznia Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu, podkreślając znaczenie pamięci, edukacji i przeciwdziałania wszelkim formom negacji tej zbrodni.

Kresy.pl / Auschwitz.org