Matka Boża Kodeńska. Obraz, który wrócił z wygnania i stał się znakiem jedności
2 lipca w diecezji siedleckiej obchodzone jest wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Kodeńskiej, Matki Jedności. Jej sanktuarium w Kodniu nad Bugiem należy do najważniejszych miejsc kultu maryjnego na Podlasiu.
Sam obraz od stuleci łączy dzieje Rzeczypospolitej, rodu Sapiehów, prześladowań unitów i powrotu katolickiego życia religijnego na ziemie nadbużańskie.
Wizerunek Matki Bożej Kodeńskiej znajduje się w bazylice św. Anny w Kodniu. Przedstawia Maryję w królewskich szatach, z Dzieciątkiem Jezus na lewej ręce i berłem w prawicy. Według tradycji jest malarską kopią figury Matki Bożej z Guadalupe w Hiszpanii, wiązanej z papieżem Grzegorzem Wielkim. Z tego przekazu wywodzą się dawne tytuły kodeńskiego obrazu: Matka Boża Gregoriańska oraz Matka Boża z Guadalupe.
Najbardziej znana opowieść o sprowadzeniu obrazu do Kodnia wiąże się z Mikołajem Piusem Sapiehą, właścicielem dóbr kodeńskich. Według przekazu książę, ciężko chory, udał się do Rzymu, gdzie miał doznać uzdrowienia podczas modlitwy przed obrazem w kaplicy papieskiej. Gdy papież Urban VIII odmówił przekazania wizerunku, Sapieha miał wykraść obraz i przewieźć go do Rzeczypospolitej. Ta wersja, utrwalona później w tradycji i literaturze, nie znajduje jednak jednoznacznego potwierdzenia w źródłach. W literaturze historycznej wskazuje się, że obraz mógł zostać zakupiony w Hiszpanii, a jego styl odpowiada malarstwu hiszpańskiemu XVII wieku.
Do Kodnia obraz trafił w pierwszej połowie XVII wieku. Według tradycji sanktuaryjnej Mikołaj Sapieha przywiózł go 15 września 1631 roku jako Madonnę Gregoriańską – Matkę Bożą z Guadalupe. Do czasu zakończenia budowy murowanego kościoła św. Anny wizerunek znajdował się w kaplicy zamkowej Ducha Świętego.
Kult Matki Bożej Kodeńskiej szybko się rozwijał. Wizerunek otaczali czcią nie tylko wierni obrządku rzymskokatolickiego, lecz także grekokatolicy i prawosławni. To właśnie ten wymiar stał się później podstawą tytułu Matki Jedności. Kodeń, położony na pograniczu kultur i obrządków, stał się miejscem, w którym pobożność maryjna przekraczała granice języka, pochodzenia i tradycji liturgicznej.
15 sierpnia 1723 roku obraz został ukoronowany koronami papieskimi przez biskupa łuckiego Stefana Rupniewskiego. Była to trzecia koronacja obrazu Matki Bożej na prawie papieskim na ziemiach Rzeczypospolitej, po koronacji obrazu Matki Bożej Częstochowskiej oraz obrazu Matki Bożej Trockiej.
Szczególnie dramatyczny rozdział w dziejach sanktuarium przyniósł czas zaborów. W 1875 roku, po przejęciu kościoła kodeńskiego przez prawosławnych w ramach represyjnej polityki carskiej, obraz przewieziono na Jasną Górę. W Częstochowie pozostawał do 1927 roku. Do Kodnia wrócił uroczyście 3–4 września 1927 roku, już w odrodzonej Rzeczypospolitej.
W XX wieku sanktuarium odzyskało znaczenie jako jedno z najważniejszych miejsc kultu maryjnego na wschodnich ziemiach Polski. W 1973 roku papież Paweł VI nadał kodeńskiej świątyni tytuł bazyliki mniejszej. W 1997 roku Jan Paweł II zatwierdził tytuł Matki Bożej Kodeńskiej jako Matki Jedności, podkreślając szczególną rolę sanktuarium jako miejsca modlitwy o zgodę, pokój i jedność chrześcijan.
Czytaj też:
Kradzież koron Matki Boskiej Częstochowskiej wstrząsnęła Polską
Kresy.pl
