Sejm Królestwa Polskiego detronizuje cara Mikołaja I
25 stycznia 1831 roku Sejm Królestwa Polskiego, obradujący w Warszawie w trakcie powstania listopadowego, ogłosił akt detronizacji cara Rosji Mikołaja I jako króla Polski, zrywając formalną unię personalną łączącą Królestwo Polskie z Imperium Rosyjskim.
Królestwo Polskie powstało w 1815 roku na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego jako państwo połączone z Rosją osobą monarchy. Car Aleksander I nadał mu konstytucję gwarantującą odrębne instytucje: sejm, administrację, armię oraz skarb.
Już w pierwszych latach istnienia Królestwa przepisy konstytucji były jednak systematycznie łamane przez władze rosyjskie. Wprowadzono cenzurę, ograniczono działalność sejmu, stosowano represje wobec opozycji, a postawa wielkiego księcia Konstantego, dowódcy armii Królestwa Polskiego, pogłębiała narastające niezadowolenie społeczne.
W nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku wybuchło powstanie listopadowe, zapoczątkowane przez sprzysiężenie podchorążych. Początkowo władzę objął generał Józef Chłopicki, który liczył na możliwość porozumienia z carem. Nadzieje te przekreśliła jednak nieustępliwa postawa Mikołaja I, domagającego się bezwarunkowej kapitulacji. 20 stycznia 1831 roku sejm uznał powstanie za narodowe, a kilka dni później, pod silną presją manifestacji warszawskich, podjęto decyzję o detronizacji monarchy.
Akt detronizacji został uchwalony bez formalnej debaty i głosowania. Jego tekst zredagował Julian Ursyn Niemcewicz. Dokument stwierdzał, że car, łamiąc konstytucję oraz przyznane wcześniej swobody, zwolnił naród polski z obowiązku posłuszeństwa wobec panującego. Wśród sygnatariuszy aktu znalazł się między innymi książę Adam Jerzy Czartoryski, który, mimo złożenia podpisu, krytycznie oceniał konsekwencje tego kroku.
Detronizacja oznaczała nieuchronność wojny z Rosją. 29 stycznia 1831 roku sejm powołał Rząd Narodowy, powierzając mu sprawowanie władzy królewskiej. Po klęsce powstania car zlikwidował konstytucję Królestwa Polskiego, zastępując ją w 1832 roku Statutem Organicznym, który formalnie wcielał ziemie polskie do Imperium Rosyjskiego. Następstwem tych decyzji były nasilone represje, konfiskaty majątków, zsyłki oraz likwidacja autonomii politycznej Królestwa Polskiego.
Jeszcze w 1831 roku oryginał aktu detronizacji wywieziono z Warszawy. Po wieloletniej wędrówce wraz z emigrantami dokument ostatecznie znalazł bezpieczne miejsce w Bibliotece Polskiej w Paryżu
Czytaj też: „Zgodziłem się na ten list, bo mi zagrożono”. 9 czerwca 1832 roku Grzegorz XVI potępił powstanie listopadowe
Kresy.pl
