Piotr Wysocki i spisek młodych oficerów. Od konspiracji do powstania

15 grudnia 1828 roku w murach warszawskiej Szkoły Podchorążych Piechoty zawiązało się tajne sprzysiężenie młodych wojskowych, które w ciągu dwóch lat doprowadziło do wybuchu jednego z najważniejszych polskich zrywów XIX wieku – powstania listopadowego.

Założycielem konspiracyjnej organizacji był podporucznik Piotr Wysocki, oficer tej uczelni, związany z kręgami patriotycznymi i głęboko rozczarowany narastającym łamaniem konstytucji Królestwa Polskiego przez władze rosyjskie.

Wokół Wysockiego skupiła się grupa kilkunastu podchorążych, którzy utworzyli tajny związek znany jako Sprzysiężenie Wysockiego. Jego celem było przygotowanie zbrojnego wystąpienia przeciwko rosyjskiemu panowaniu i odzyskanie przez Polskę realnej niezależności.

Bezpośrednim impulsem do konspiracji była atmosfera politycznego ucisku, cenzury i represji, a także rosnąca świadomość, że legalne środki obrony praw zapisanych w konstytucji nie przynoszą rezultatów. Wiosną 1830 roku sprzysiężeni rozważali jeszcze drogę petycji do cara Mikołaja I, który przybył do Warszawy na koronację na króla Polski.

W przypadku odmowy spełnienia postulatów planowano rozpoczęcie walki zbrojnej; był to spisek koronacyjny, literacko utrwalony przez Juliusza Słowackiego w „Kordianie”. Ostatecznie jednak, wobec sprzeciwu wtajemniczonych senatorów, odstąpiono od planu. Pomimo nacisków ze strony Maurycego Mochnackiego członkowie związku nie opracowali także szerokiego, długofalowego programu politycznego.

Kiedy w Europie Zachodniej wybuchły rewolucje we Francji i Belgii, nastroje w Sprzysiężeniu radykalnie się zaostrzyły. Decydujące znaczenie miały informacje o planowanym użyciu armii Królestwa Polskiego do tłumienia rewolucji w imię Świętego Przymierza oraz wieść o dekonspiracji spisku przez carską policję. W tej sytuacji, 29 listopada 1830 roku, Piotr Wysocki poderwał podchorążych do działania. Atak na Belweder i zdobycie Arsenału Królewskiego stały się początkiem powstania listopadowego.

Sprzysiężenie nie przejęło władzy ani nie stworzyło własnego rządu. Jego zadaniem było wzniecenie buntu – i ten cel zostało osiągnięty. Choć wywołane powstanie zakończyło się klęską militarną w październiku 1831 roku, Sprzysiężenie Wysockiego na trwałe zapisało się w historii jako symbol odwagi, inicjatywy i odpowiedzialności młodego pokolenia za los narodowy.

Kresy.pl