Drugi rozbiór Rzeczypospolitej. Tym razem bez Austrii

23 stycznia 1793 roku Rosja i Prusy podpisały konwencję rozbiorową, przesądzając o drugim rozbiorze Rzeczypospolitej. Drugo rozbiór odbył się bez udziału Austrii.

Porozumienie uruchomiło okupację kolejnych ziem i narzuciło władzom w Warszawie decyzje podejmowane pod presją militarną.

W konwencji z 23 stycznia Fryderyk Wilhelm II zobowiązał się do kontynuowania wojny przeciw rewolucyjnej Francji, a Katarzyna II – do zwalczania ruchów rewolucyjnych w Rzeczypospolitej. Układ stał się następstwem polskiej klęski w wojnie polsko-rosyjskiej z 1792 roku oraz załamania reform Sejmu Wielkiego, w tym Konstytucji 3 maja. Początkowo mocarstwa zaborcze nie reagowały na polskie reformy, ponieważ Rosja pozostawała uwikłana w wojnę z Turcją, jednak po podpisaniu pokoju w styczniu 1792 roku mogła ponownie skupić się na sprawach mających miejsce nad Wisłą.

Równolegle narastała opozycja magnacka wobec zmian ustrojowych. Stanisław Szczęsny Potocki, Seweryn Rzewuski i Franciszek Ksawery Branicki 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu podpisali akt konfederacji wymierzonej w Konstytucję 3 maja, ogłoszony następnie z fałszywą datą 14 maja w Targowicy. Wkrótce na ziemie Rzeczypospolitej wkroczyła armia rosyjska, dysponująca wyraźną przewagą. Król Stanisław August Poniatowski, zgodnie z oczekiwaniami Petersburga, przystąpił do konfederacji, co nie powstrzymało dalszych żądań terytorialnych.

Po zawarciu konwencji rozbiorowej wojska pruskie zajęły ziemie do linii Częstochowa–Sochaczew–Działdowo, wraz z Gdańskiem i Toruniem, a Rosja opanowała województwa kijowskie, bracławskie, podolskie i mińskie oraz części województw wołyńskiego, brzesko-litewskiego i wileńskiego. Rosja zagarnęła łącznie 250 tys. km kwadratowych z 3 mln mieszkańców, a Prusy – 57 tys. km kwadratowych, zamieszkiwanych przez milion ludzi. W marcu 1793 roku król pruski wydał patent inkorporacyjny, wzywając mieszkańców zajętych ziem do złożenia hołdu.

Drugi rozbiór usankcjonował Sejm Grodzieński: 22 lipca 1793 roku podpisano traktat z Rosją, a we wrześniu przeprowadzono cesję terytoriów na rzecz Prus. Drugi rozbiór oznaczał dalsze okrojenie państwa, kompromitację konfederatów targowickich i pogłębienie zależności od Rosji, co wkrótce doprowadziło do kolejnego przesilenia i trzeciego rozbioru.

Kresy.pl