Uciekli „z ufnością do wielkiej Katarzyny”. 27 kwietnia 1792 roku zawiązano konfederację targowicką
27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu, z inicjatywy Stanisława Szczęsnego Potockiego, Franciszka Ksawerego Branickiego, Seweryna Rzewuskiego i innych przeciwników reform Sejmu Czteroletniego, podpisano i zaprzysiężono akt konfederacji targowickiej.
Jej głównym celem było obalenie Konstytucji 3 maja i przywrócenie dawnego ustroju opartego na liberum veto oraz wolnej elekcji.
Obóz magnacki był niezadowolony z ograniczenia swoich wpływów politycznych i likwidacji tradycyjnych przywilejów. Konstytucję określano jako „spisek monarchiczny”, a jej twórcom zarzucano sympatie jakobińskie. Członkowie konfederacji targowickiej, działający za zgodą Rosji, zwrócili się do carycy Katarzyny II o „przyjacielską pomoc” w obronie rzekomo zagrożonych wolności szlacheckich.
Knowania Potockiego i Rzewuskiego początkowo nie budziły obaw reformatorów, ponieważ uważano, że Polakom sprzyja austriacki cesarz Leopold II. Po uchwaleniu Konstytucji 3 Maja w kraju zapanowała euforia, która udzieliła się także królowi, Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu. Początkowo nie dopuszczano możliwości, że reformy kraju mogą zostać anulowane. Dopiero po śmierci Leopolda II w 1792 roku sytuacja zmieniła się. Widmo wojny z Rosją stało się realne.
Konfederacja została ogłoszona w maju 1792 roku w miejscowości Targowica nad Siniuchą, choć faktycznie zawiązano ją wcześniej w Petersburgu – właśnie 27 kwietnia. Pod aktem konfederacji podpisy złożyli m.in.: generał artylerii koronnej Stanisław Szczęsny Potocki, hetman wielki koronny Franciszek Ksawery Branicki, hetman polny koronny Seweryn Rzewuski, kasztelan przemyski ks. Antoni Czetweryński, kawaler orderów Jerzy Wielhorski i chorąży bracławski Adam Moszczeński.
Akt konfederacji liczył 40 stron tekstu. Zredagował go rosyjski generał Wasilij Popow. Targowiczanie twierdzili w nim, że w Polsce nie szanuje się wolności i praw szlacheckich. Konkludowali: „A że Rzeczpospolita podbita i w rękach swych ciemiężycielów moc całą mająca, własnymi się z niewoli dźwignąć nie może siłami, nic jej innego nie zostaje, tylko uciec się z ufnością do wielkiej Katarzyny, która Narodowi Sąsiedniemu przyjaznemu i sprzymierzonemu z taką sławą i sprawiedliwością panuje”.
I Katarzyna „pomogła”. 18 maja 1792 roku niemal 100-tysięczne wojsko rosyjskie przekroczyło granice Rzeczpospolitej. Polacy dysponowali armią liczącą około 65 tysięcy mniej doświadczonych żołnierzy. Polskie wojska, dowodzone m.in. przez księcia Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszkę, walczyły dzielnie, lecz przewaga militarna Rosji była przytłaczająca.
W obliczu klęski i braku pomocy z Prus, Stanisław August Poniatowski 24 lipca 1792 roku przystąpił do konfederacji targowickiej, chcąc uniknąć dalszego rozlewu krwi. Decyzja ta spotkała się z oburzeniem patriotów. Do dymisji podali się m.in. książę Józef Poniatowski i Tadeusz Kościuszko. Kraj opuściło wielu przedstawicieli polskich elit, m.in. marszałek sejmu Stanisław Małachowski oraz marszałek wielki litewski Ignacy Potocki.
Targowica stała się symbolem zdrady narodowej, a jej skutkiem był II rozbiór Polski w 1793 roku.
Czytaj też:
Kresy.pl / PAP
