15 listopada 1947 roku do edynburskiego ogrodu zoologicznego trafił niedźwiedź brunatny Wojtek, żołnierz 22. Kompanii Zaopatrywania Artylerii w II Korpusie Polskim. Tym samym zakończył swój niezwykły wojenny szlak, który odbył z armią gen. Władysława Andersa. W kwietniu 1942 roku polscy żołnierze maszerujący z irańskiego Pahlevi do Palestyny natknęli się na chłopca niosącego osieroconego niedźwiadka. Zwierzę, […]
15 listopada 1620 roku doszło do zamachu na Zygmunta III Wazę, który wstrząsnął Rzecząpospolitą i przeszedł do historii jako jedno z najsłynniejszych królobójczych przedsięwzięć w epoce. Późnojesiennym rankiem 15 listopada 1620 roku około godziny 9:00 Warszawa miała być świadkiem uroczystej mszy związanej ze zwołaniem sejmu. Zamek Królewski i kolegiatę św. Jana dzielił krótki dystans, dlatego […]
Jesienią 1939 roku w lasach piaśnickich koło Wejherowa rozpoczęła się jedna z najtragiczniejszych zbrodni II wojny światowej na ziemiach polskich. To właśnie tam od końca października 1939 do wiosny 1940 roku niemiecki okupant przeprowadzał systematyczną eksterminację polskiej elity Pomorza. Szacuje się, że życie w tym jednym miejscu straciło od 12 do 14 tysięcy osób, choć […]
Artykuły uchwalone 14 listopada 1534 roku na sejmiku przedsejmowym w Środzie Wielkopolskiej stanowią najstarsze znane instrukcje poselskie sporządzone w całości w języku polskim. „Każdy język ma swym językiem pisma, a nam księża każą głupiemi być”, skarżyli się obradujący. Kościołowi stawiali też wiele innych zarzutów. Dokument zachował się w trzech kopiach, z których najstarsza – pochodząca z […]
13 listopada 1904 roku w Warszawie doszło do pierwszego zbrojnego wystąpienia polskiej organizacji przeciwko władzy carskiej od czasów Powstania Styczniowego. Na Placu Grzybowskim zorganizowana przez Polską Partię Socjalistyczną (PPS) demonstracja przerodziła się w brutalną konfrontację z rosyjską policją i wojskiem. W wyniku starć, które miały miejsce tego dnia, zarówno po stronie demonstrantów, jak i sił […]
W malowniczym Kałdusie koło Chełmna, w województwie kujawsko-pomorskim, archeolodzy odkryli niezwykłe znaleziska, które rzucają nowe światło na historię tego miejsca – i nie tylko. Pracujący pod przewodnictwem prof. Wojciecha Chudziaka z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, badacze natrafili m.in. na fundamenty niedokończonego, wczesnoromańskiego kościoła, który po ukończeniu miał stać się największą świątynią w północnej Polsce. […]
13 listopada 1924 roku Akademia Szwedzka przyznała Literacką Nagrodę Nobla Władysławowi Reymontowi za jego powieść „Chłopi”. To wyróżnienie stanowiło nie tylko ogromne osiągnięcie literackie, ale także wyraz uznania dla unikalnego dzieła, które zdaniem Akademików miało „uniwersalizm powieści, archetypiczność postaci, harmonię kompozycji oraz epicki rozmach”. „To potężny hymn na cześć życia” „Chłopi” zostali określeni przez Komitet […]
Z jeziora Lednica, położonego między Gnieznem a Poznaniem, archeolodzy wydobyli wyjątkową wczesnośredniowieczną włócznię, którą określili jako „książęcą”. Ma około tysiąca lat. Jak trafiła na dno zbiornika? Częściowo pokryta złotem, srebrem i brązem, włócznia mogła być symbolem władzy lub pełnić funkcję rytualną. A to nie jedyne tegoroczne znalezisko, ponieważ włócznie w tym roku wyłowiono aż cztery. […]
13 listopada 1939 roku rozpoczęto przekształcanie Służby Zwycięstwu Polski w Związek Walki Zbrojnej, który stał się zalążkiem Armii Krajowej. Decyzję o utworzeniu nowej organizacji podjął Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski, dążąc do scalenia rozproszonych struktur konspiracyjnych i stworzenia jednolitego, ogólnonarodowego ruchu oporu. ZWZ był ponadpartyjny Służba Zwycięstwu Polski powstała 27 września 1939 roku, tuż po […]
12 listopada przypada rocznica śmierci św. Jozafata Kuncewicza, arcybiskupa połockiego i męczennika, którego los nierozerwalnie związał się z unią brzeską i powstaniem Kościoła greckokatolickiego. Był jednym z najwybitniejszych duchownych unickich przełomu XVI i XVII wieku. Miał być kupcem, został biskupem Święty Jozafat Kuncewicz, noszący na chrzcie imię Jan, urodził się około 1580 roku we Włodzimierzu […]
12 listopada 1989 roku w Rzymie papież Jan Paweł II kanonizował Adama Chmielowskiego – brata Alberta, zakonnika, malarza i powstańca styczniowego, założyciela zgromadzeń Albertynów i Albertynek. Jego życie, naznaczone cierpieniem, sztuką i głębokim nawróceniem, stało się symbolem służby ubogim i duchowego odrodzenia polskiego artysty. Powstaniec styczniowy Adam Hilary Bernard Chmielowski urodził się 20 sierpnia 1845 […]
W listopadzie 1953 roku, osiem lat po zakończeniu wojny, na północnym Mazowszu wciąż trwała zbrojna walka z komunistycznym aparatem władzy. 11 listopada, w dniu symbolicznym dla polskiej niepodległości, we wsi Dudy Puszczańskie zginęli trzej żołnierze Narodowego Zjednoczenia Wojskowego: Aleksander Góralczyk „Topór”, Stanisław Grajek „Mazur” i Władysław Sadłowski „Twardy”. Ich śmierć zakończyła działalność jednego z ostatnich […]
11 listopada 1673 roku wojska Rzeczypospolitej Obojga Narodów pod dowództwem hetmana wielkiego koronnego Jana Sobieskiego rozgromiły armię turecką pod twierdzą w Chocimiu nad Dniestrem. Zwycięstwo to nie tylko zmyło hańbę upokarzającego traktatu w Buczaczu, lecz także odmieniło sytuację polityczną państwa i uczyniło z Sobieskiego naturalnego kandydata do polskiego tronu. Jan Sobieski przywrócił dyscyplinę W drugiej […]
Ignacy Jan Paderewski był nie tylko jednym z najwybitniejszych pianistów swojej epoki, lecz także jednym z głównych architektów polskiej niepodległości. Jego wkład w odbudowę państwa polskiego, choć ogromny, pozostaje często niedoceniony. Paderewski potrafił wykorzystać swój światowy autorytet, sławę i majątek, by w najtrudniejszych latach I wojny światowej uczynić z polskiej sprawy temat międzynarodowej polityki. Filantrop, […]
Dzień 11 listopada na trwałe wpisał się w polski kalendarz narodowy jako symbol odzyskania niepodległości po 123 latach zaborów. Nie od razu jednak uznano tę datę za najwłaściwszą. Dopiero 23 kwietnia 1937 roku, po latach dyskusji i nieoficjalnych obchodów, Sejm II Rzeczypospolitej przyjął ustawę, która ustanawiała 11 listopada państwowym Świętem Niepodległości. Uroczyste obchody odbyły się […]
Najprawdopodobniej w nocy z 10 na 11 listopada 1003 roku zginęło Pięciu Braci Męczenników — pierwszych świętych Polski. Ponieśli śmierć na początku XI wieku, szerząc chrześcijaństwo na ziemiach piastowskich. Ich historia, zapisana w dziełach Brunona z Kwerfurtu i Piotra Damianiego, do dziś budzi zainteresowanie historyków, nie tylko z powodu dramatycznego męczeństwa, lecz także z powodu […]
W niedzielę 10 listopada 1918 roku do Warszawy przybył zwolniony z twierdzy magdeburskiej Józef Piłsudski. Tego samego dnia w stolicy zaczęło się rozbrajanie niemieckich żołnierzy – proces, który w ciągu kilkudziesięciu godzin przekształcił się w faktyczne przejęcie władzy przez Polaków. O ile powrót Komendanta miał znaczenie symboliczne i polityczne, to akcja rozbrajania wojsk okupacyjnych była […]
10 listopada 1444 roku pod Warną rozegrała się jedna z największych bitew późnego średniowiecza. Chrześcijańskie wojska Władysława III, króla Polski i Węgier, poniosły druzgocącą klęskę w starciu z armią turecką sułtana Murada II. Przegrana przesądziła o losach Konstantynopola, który dziewięć lat później padł pod naporem Osmanów, oraz o tragicznym końcu młodego monarchy, zaledwie dwudziestoletniego syna […]
9 listopada 1939 roku w Warszawie powstała Tajna Armia Polska – jedna z pierwszych organizacji konspiracyjnych w okupowanej Polsce. Jej komendantem został major Jan Włodarkiewicz ps. „Darwicz”, a funkcję szefa sztabu objął podporucznik Witold Pilecki ps. „Witold”. Z TAP wywodziła się później konspiracja obozowa w Auschwitz, kierowana przez Pileckiego, znana jako Związek Organizacji Wojskowej. Kapelanem […]
9 listopada 2000 roku Sejm RP uchwalił ustawę o repatriacji, której celem było stworzenie możliwości powrotu do ojczyzny Polakom pozostającym na terenach dawnego Związku Sowieckiego. W zamyśle ustawodawcy miała ona stanowić akt dziejowej sprawiedliwości wobec potomków ofiar deportacji i zesłań, jakie rozpoczęły się po sowieckiej agresji z 17 września 1939 roku. Miliony Polaków poza Polską […]
9 listopada 1943 roku w Lubieszowie, miejscowości położonej w ówczesnym powiecie koszyrskim na Polesiu, UPA zamordowała niemal 300 Polaków. Był to drugi atak UPA na miasteczko – wcześniejszy, we wrześniu 1943 roku, został odparty przez partyzantów radzieckich, którzy zdołali wówczas ewakuować mieszkańców w bezpieczniejsze miejsce. Jednak w listopadzie UPA wróciła, przeprowadzając brutalny mord na miejscowej […]
Wydarzenia jesieni 1989 roku w Niemieckiej Republice Demokratycznej, których kulminacją stał się upadek muru berlińskiego w nocy z 9 na 10 listopada, oznaczały nie tylko załamanie się jednej z najbardziej dogmatycznych dyktatur bloku wschodniego, lecz także początek nowej epoki w dziejach Europy – epoki współtworzonej przez zjednoczone Niemcy. Już w połowie lat osiemdziesiątych widoczne było, […]
8 listopada 1918 roku Józef Piłsudski został zwolniony z więzienia w Magdeburgu, gdzie przebywał od sierpnia 1917 roku. Wychodził razem z Kazimierzem Sosnkowskim. Decyzję o jego uwolnieniu podjął rząd niemiecki w obliczu rewolucji i upadku monarchii. Tego dnia hrabia Harry Kessler, przedstawiciel niemieckiego Ministerstwa Wojny, oznajmił Piłsudskiemu i Sosnkowskiemu: „Panowie są wolni”. Kilka godzin wcześniej […]
7 listopada 1612 roku zakończyła się dramatyczna obrona polskiego garnizonu w Moskwie. Po dwóch latach nieustannego oblężenia przez rosyjskie pospolite ruszenie, wycieńczona głodem, osłabiona brutalnym zimnem i pozbawiona nadziei na szybką odsiecz, polska załoga Kremla zmuszona była złożyć broń. To wydarzenie, które miało głęboki wpływ na historię Polski i Rosji, stanowiło kluczowy punkt w zakończeniu […]
7 listopada 1602 roku papież Klemens VIII kanonizował królewicza Kazimierza Jagiellończyka. Kazimierz mógł stać się jednym z najwybitniejszych przedstawicieli dynastii Jagiellonów, był doskonale przygotowany do wielkiej kariery. Jego życie, pełne ambicji politycznych i religijnych, zakończyło się jednak przedwcześnie, w wieku 26 lat. Miał władać na Węgrzech… Był drugim synem polskiego króla Kazimierza IV Jagiellończyka i jego […]
Ucieczka pułkownika Ryszarda Kuklińskiego z Polski, która miała miejsce w nocy z 7 na 8 listopada 1981 roku, jest jednym z najbardziej zagadkowych i dramatycznych momentów zimnej wojny. Choć dokładny przebieg wydarzeń nie jest w pełni jasny, to jedno jest pewne: Kukliński, oficer Ludowego Wojska Polskiego, który przez 10 lat współpracował z CIA, znalazł się […]
Powstanie wielkopolskie z 1806 roku było zbrojnym wystąpieniem ludności polskiej przeciw wojskom pruskim na ziemiach Wielkopolski. Zakończyło się sukcesem. Zainicjowane przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego, miało na celu wsparcie napoleońskich planów w regionie i doprowadziło do powstania Księstwa Warszawskiego w 1807 roku. Napoleon chciał mieć wsparcie w regionie Tło historyczne wybuchu powstania sięga wojny pomiędzy […]
6 listopada 1657 roku przed kościołem jezuitów w Bydgoszczy odbyło się uroczyste zaprzysiężenie traktatów welawsko-bydgoskich, które ostatecznie uniezależniły Księstwo Pruskie od zwierzchnictwa Rzeczypospolitej. W ich wyniku Fryderyk Wilhelm Hohenzollern, dotychczas lennik króla polskiego, stał się suwerennym władcą Prus, co oznaczało, że Polska utraciła jakikolwiek wpływ na politykę tego terytorium. Twarde negocjacje Podpisanie traktatów w Bydgoszczy […]
6 listopada 1939 roku niemieckie władze okupacyjne przeprowadziły w Krakowie akcję wymierzoną w środowisko akademickie, aresztując 183 osoby, w tym profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Górniczej i Akademii Handlowej. Był to element szerszego planu eksterminacji polskich elit intelektualnych, realizowanego w ramach tzw. Intelligenzaktion, czyli niemieckiego aktu ludobójstwa, skierowanego przeciwko polskiej elicie, głównie inteligencji na terenie ziem […]
5 listopada 1939 roku w okupowanej Warszawie ukazał się pierwszy numer „Biuletynu Informacyjnego” – pisma, które wkrótce stało się centralnym organem prasowym Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej. Był to tygodnik, który informował, wychowywał i budował morale okupowanego społeczeństwa. Z czasem jego nakład sięgnął 50 tysięcy egzemplarzy, czyniąc go największym i najbardziej wpływowym tytułem […]
5 listopada 1916 roku cesarze Niemiec i Austro-Węgier ogłosili manifest, znany jako Akt 5 listopada, zapowiadający utworzenie Królestwa Polskiego. Proklamację, podpisaną przez generałów-gubernatorów Hansa von Beselera i Karla Kuka, odczytano równocześnie w Warszawie i Lublinie. Dokument obiecywał powstanie „państwa samodzielnego z dziedziczną monarchią i konstytucyjnym ustrojem”, pozostającego jednak w „łączności z obu sprzymierzonymi mocarstwami”. Nie […]
5 listopada 1985 roku, w Zabrzu zespół prof. Zbigniewa Religi dokonał pierwszego w Polsce udanego przeszczepu serca. Operacja ta stała się symbolem odwagi i przełomu w historii polskiej medycyny, a jej sukces zapoczątkował rozwój krajowej transplantologii. W skład zespołu Religi wchodzili m.in. kardiochirurdzy Andrzej Bochenek i Marian Zembala. Jak wspomina prof. Bochenek, tamten dzień zaczął […]
5 listopada 1948 roku przed Rejonowym Sądem Wojskowym w Warszawie rozpoczął się proces przywódców Polskiej Partii Socjalistycznej – Wolność, Równość, Niepodległość (PPS-WRN). Był to jeden z najbardziej znaczących procesów politycznych końca lat czterdziestych, wymierzonych w działaczy niepodległościowego nurtu polskiego ruchu socjalistycznego, sprzeciwiających się dominacji komunistów w życiu publicznym. Czytaj też: Proces IV Zarządu WiN. Ostatni […]
4 listopada 1918 roku rozpoczęły się walki o Przemyśl, w których młodzi mieszkańcy miasta – nazwani później Orlętami Przemyskimi – stanęli do obrony polskości swojego rodzinnego miejsca.
W październiku 1660 roku pod Cudnowem na Żytomierszczyźnie rozegrała się jedna z najważniejszych bitew wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667, zakończona zdecydowanym zwycięstwem wojsk Rzeczypospolitej nad armią moskiewsko-kozacką. Główne walki trwały od 14 października do 2 listopada, a ostateczna kapitulacja Rosjan miała miejsce 4 listopada. Polacy wzięli Moskwę w dwa ognie Pod koniec września 1660 roku armia rosyjska […]
Założony 4 listopada 1790 roku Cmentarz Powązkowski w Warszawie jest najstarszą stołeczną nekropolią i jednym z najważniejszych miejsc pamięci narodowej w Polsce. Cmentarz Powązkowski, zwany Starymi Powązkami, został oficjalnie założony 4 listopada 1790 roku z inicjatywy Melchiora Szymanowskiego, który ofiarował grunt na potrzeby cmentarza katolickiego. O wyborze miejsca zadecydowały względy sanitarne, zgodne z ówczesnym trendem […]
3 listopada 2025 roku w Rzymie częściowo zawaliła się średniowieczna Torre dei Conti, jedna z najsłynniejszych wież rodowych miasta. Kiedyś Rzym był nimi naszpikowany jak jeż. W XIII wieku w Rzymie mogło ich być nawet 900. Przypominamy niezwykłe zjawisko urbanistyczne, jakim były rzymskie wieże arystokratyczne. W ostatnich latach Torre dei Conti, nieużytkowana od 2006 roku, […]
3 listopada 1771 roku w Warszawie konfederaci barscy usiłowali porwać króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zamach zakończył się niepowodzeniem, ale wydarzenie wstrząsnęło Polską i Europą.
3 listopada 1894 roku w Poznaniu powstał Niemiecki Związek Marchii Wschodniej (Deutscher Ostmarkenverein), nacjonalistyczna organizacja znana powszechnie jako Hakata. Jej potoczna nazwa pochodziła od pierwszych liter nazwisk założycieli: Ferdynanda von Hansemanna, Hermanna Kennemanna i Henryka von Tiedemanna. Celem stowarzyszenia było doprowadzenie do całkowitej germanizacji ziem polskich pozostających pod zaborem pruskim. W 1896 roku Hakata przeniosła […]
3 listopada 1848 roku w Krakowie ukazał się pierwszy numer dziennika „Czas”. Jego powstanie przypadło na okres Wiosny Ludów, gdy po upadku Rzeczypospolitej Krakowskiej i tragedii rabacji chłopskiej Galicja doświadczyła chwilowego przebudzenia narodowego. Pełna nazwa gazety brzmiała: „Czas. Dziennik poświęcony polityce krajowej i zagranicznej, wiadomościom literackim, rolniczym i przemysłowym”. W atmosferze nadziei i represji, jakie […]
2 listopada 1925 roku na Placu Saskim w Warszawie złożono szczątki bezimiennego obrońcy Lwowa, tworząc Grób Nieznanego Żołnierza – symbol pamięci o wszystkich, którzy oddali życie za wolną Polskę.
1 listopada 1705 roku król August II Mocny ustanowił na zamku w Tykocinie Order Orła Białego – najwyższe odznaczenie Rzeczypospolitej. Z czasem stał się on wyróżnieniem przyznawanym za wybitne zasługi cywilne i wojskowe, zarówno w czasie pokoju, jak i wojny, a zarazem symbolem wierności państwu i jego tysiącletniej tradycji. Początkowo dla „usłużnych” Order Orła Białego […]
1 listopada 1946 roku, w uroczystość Wszystkich Świętych, Karol Wojtyła przyjął święcenia kapłańskie z rąk metropolity krakowskiego kardynała Adama Stefana Sapiehy. Data święceń była nietypowa. Uroczystość odbyła się w prywatnej kaplicy Pałacu Arcybiskupów Krakowskich przy ulicy Franciszkańskiej 3, w gronie kilku najbliższych krewnych i przyjaciół. Przyspieszona droga święceń O wyborze daty zadecydowały szczególne okoliczności. W […]
1 listopada 1918 roku we Lwowie wybuchła walka o miasto, w której szczególną rolę odegrały Orlęta Lwowskie. W listopadzie 1918 roku, w czasie rozpadu monarchii austro-węgierskiej, o przyszłości Galicji Wschodniej i jej stolicy rozstrzygał zbrojny konflikt polsko-ukraiński. Dla Polaków był to bój o niepodległość i utrzymanie Lwowa w granicach odradzającej się Rzeczypospolitej, dla Ukraińców – […]
Podczas uroczystości zaplanowanej na dziś w Watykanie papież Leon XIV ogłosi św. Johna Henry’ego Newmana Doktorem Kościoła. Angielski kardynał, konwertyta z anglikanizmu i wybitny myśliciel XIX wieku, zostanie włączony do grona świętych, których nauka uznana została za trwały dar dla całego Kościoła powszechnego. Tytuł Doktora Kościoła (Doctor Ecclesiae Universalis) przysługuje świętym, których nauczanie wyróżnia się […]
Pierwsza sceniczna realizacja „Dziadów” Adama Mickiewicza odbyła się 31 października 1901 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie (dziś Teatr im. Juliusza Słowackiego). Spektakl, przygotowany w inscenizacji i scenografii Stanisława Wyspiańskiego oraz w reżyserii Adolfa Walewskiego, był wydarzeniem przełomowym nie tylko w dziejach polskiego teatru, ale i w historii recepcji romantyzmu. Po raz pierwszy połączono w […]
31 października 1929 roku doszło do jednego z najpoważniejszych kryzysów konstytucyjnych II Rzeczypospolitej. Marszałek Sejmu Ignacy Daszyński, jeden z przywódców niepodległościowego ruchu socjalistycznego, odmówił otwarcia obrad parlamentu w obecności uzbrojonych oficerów, towarzyszących marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu. Wydarzenie to było kulminacją rosnącego napięcia między obozem sanacyjnym a opozycją skupioną wokół tzw. Centrolewu. Od zamachu majowego 1926 roku […]
Złożony z królewskiej korony, złotych klejnotów i tysięcy średniowiecznych monet Skarb Średzki, nazywany często „Skarbem Tysiąclecia”, uznawany jest za najcenniejszy depozyt średniowiecznej Europy. Sama korona warta jest 65 mln dolarów.
W Warszawie można oglądać oryginalne elementy Grobu Nieznanego Żołnierza sprzed stu lat. Zaginęły sześć dekad temu. Podczas trwających na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie prac przy odbudowie Pałacu Saskiego odżyło zainteresowanie historią Grobu Nieznanego Żołnierza – jedynej części pałacowej kolumnady, która przetrwała zniszczenia wojenne. W ich kontekście doszło do wyjątkowego znaleziska: w kwietniu 2025 […]
29 i 30 października 1944 roku 1. Dywizja Pancerna generała Stanisława Maczka wyzwoliła holenderską Bredę – ważny węzeł komunikacyjny i strategiczny punkt niemieckiej obrony w Brabancji Północnej. Dzięki brawurowemu manewrowi polscy żołnierze zdobyli miasto bez ciężkich strat i bez zniszczeń, co uczyniło operację jednym z najświetniejszych epizodów w dziejach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Przypominała […]
30 października 1961 roku parę kilometrów nad archipelagiem Nowa Ziemia w Arktyce została zdetonowana tzw. car-bomba – największy w historii ładunek jądrowy. Potężna eksplozja o sile 50 megaton TNT (według szacunków amerykańskich nawet 57) była blisko 3,5 tysiąca razy potężniejsza od bomby zrzuconej na Hiroszimę i czterokrotnie silniejsza niż największa amerykańska próba. Był to zarazem […]
