Projekt Gdynia. Miasto i port II Rzeczypospolitej
10 lutego 1926 roku Gdynia uzyskała prawa miejskie. Decyzja Rady Ministrów była zwieńczeniem jednego z najbardziej ambitnych projektów inwestycyjnych II Rzeczypospolitej – budowy od podstaw nowoczesnego miasta i portu morskiego, niezależnego od Gdańska.
Choć Gdynia istniała jako wieś już w średniowieczu, jej znaczenie przez stulecia pozostawało lokalne. Przełom przyniósł dopiero rok 1918 i odzyskanie przez Polskę niepodległości. Na mocy postanowień Traktatu Wersalskiego państwo polskie uzyskało dostęp do morza, jednak Gdańsk znalazł się poza jego granicami jako Wolne Miasto. W tej sytuacji budowa własnego zaplecza morskiego stała się koniecznością gospodarczą i strategiczną.
Czytaj też: Generał Haller wrzucił do Bałtyku platynowy pierścień. Zaślubiny Polski z morzem
Kluczową rolę odegrała decyzja z 1920 roku, gdy inżynier Tadeusz Wenda wskazał Gdynię jako najlepsze miejsce pod przyszły port. Argumentował to korzystnymi warunkami naturalnymi: osłonięciem od wiatrów przez Półwysep Helski, dużą głębokością wód, niezamarzającym torem wodnym oraz bliskością linii kolejowej. Jak pisał w raporcie: „najdogodniejszym miejscem do budowy portu wojennego, jak również – w razie potrzeby – handlowego, jest Gdynia, a właściwie nizina między Gdynią a Oksywą, położona w odległości 16 km od Nowego Portu w Gdańsku”.
Rekomendacja została zaakceptowana przez władze wojskowe i rządowe, które w październiku 1920 roku zdecydowały o budowie Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków według projektu Wendy.
Prace ruszyły w 1921 roku, a we wrześniu 1922 Sejm przyjął ustawę o budowie portu, nadając inwestycji rangę państwową. Wiosną 1923 roku otwarto port tymczasowy, który szybko zaczął pełnić również funkcje handlowe. Dynamiczny rozwój inwestycji przyciągnął tysiące pracowników i zapoczątkował gwałtowne przemiany demograficzne oraz urbanistyczne.
Silnym impulsem dla rozwoju projektu było zaangażowanie Eugeniusza Kwiatkowskiego, który postrzegał Gdynię jako fundament suwerenności gospodarczej państwa. Jako minister przemysłu i handlu w latach 1926–1930 pozyskał na budowę portu znaczne środki finansowe, dzięki którym Gdynia szybko stała się jednym z największych i najnowocześniejszych portów na Bałtyku. W krótkim czasie wieś licząca niewiele ponad tysiąc mieszkańców przekształciła się w prężny ośrodek portowy i letniskowy.
Wobec faktycznego rozwoju urbanistycznego władze gminne już od 1922 roku zabiegały o nadanie Gdyni statusu miasta. Po serii decyzji administracyjnych i korekt granic 10 lutego 1926 roku Rada Ministrów wydała rozporządzenie o nadaniu Gdyni praw miejskich, które weszło w życie 4 marca.
Czytaj też: Niemcy nienawidzili Gdyni również dlatego, że cała Polska była z niej dumna, pisze Marek A. Koprowski
Kresy.pl / PAP
