17 grudnia 1981 roku, kilka dni po wprowadzeniu stanu wojennego, z inicjatywy środowisk skupionych wokół Kościoła katolickiego oraz ludzi kultury powołano Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom. Instytucja, działająca pod patronatem prymasa Józefa Glempa, miała odpowiadać na nagłe i masowe represje wobec działaczy opozycji oraz ich bliskich, pozbawionych środków do życia i […]
17 grudnia 1970 roku zapisał się w historii jako Czarny Czwartek – najtragiczniejszy dzień robotniczych protestów na Wybrzeżu. Tego poranka w Gdyni wojsko i milicja użyły broni palnej wobec bezbronnych stoczniowców, którzy szli do pracy po wcześniejszych apelach władz o powrót do zakładów. Bezpośrednim tłem wydarzeń były ogłoszone 12 grudnia 1970 roku przez władze PRL […]
Instytut Strat Wojennych rozpoczął prace nad szacowaniem strat wyrządzonych Polsce przez Związek Sowiecki – poinformował w Lublinie dyrektor Instytutu Bartosz Gondek. Badania obejmą m.in. straty gospodarcze, terytorialne, infrastrukturalne i kulturowe, poniesione od agresji z 17 września 1939 roku aż do lat 90. XX wieku, gdy z Polski wycofały się ostatnie oddziały północnej grupy wojsk sowieckich. […]
16 grudnia 1922 roku, tuż po godzinie dwunastej, w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie doszło do wydarzenia, które naznaczyło pierwsze lata niepodległej Polski. Eligiusz Niewiadomski, malarz i były urzędnik Ministerstwa Sztuki i Kultury, oddał trzy strzały z browninga w plecy prezydenta Gabriela Narutowicza, który oglądał wówczas obraz „Szron” Teodora Ziomka. Prezydent zmarł na […]
16 grudnia 1939 roku w Generalnym Gubernatorstwie weszło w życie rozporządzenie Hansa Franka nakazujące konfiskatę polskich dzieł sztuki na rzecz III Rzeszy. Akt ten usankcjonował grabież prowadzoną od pierwszych dni wojny przez wyspecjalizowane niemieckie oddziały. Paradoks sytuacji polegał na tym, że okupacyjne władze przedstawiały Polaków jako społeczeństwo rzekomo pozbawione kultury, a jednocześnie systematycznie przejmowały ogromne […]
16 grudnia 1981 roku w Katowicach doszło do jednej z najtragiczniejszych zbrodni stanu wojennego. Pacyfikacja kopalni „Wujek” była kulminacją kilkudniowego strajku, który wybuchł po internowaniu działaczy „Solidarności” i wprowadzeniu stanu wojennego przez władze PRL. Strajk w „Wujku” rozpoczął się 14 grudnia. Górnicy domagali się uwolnienia przewodniczącego zakładowej „Solidarności” Jana Ludwiczaka, respektowania porozumień sierpniowych oraz zniesienia […]
15 grudnia 1828 roku w murach warszawskiej Szkoły Podchorążych Piechoty zawiązało się tajne sprzysiężenie młodych wojskowych, które w ciągu dwóch lat doprowadziło do wybuchu jednego z najważniejszych polskich zrywów XIX wieku – powstania listopadowego. Założycielem konspiracyjnej organizacji był podporucznik Piotr Wysocki, oficer tej uczelni, związany z kręgami patriotycznymi i głęboko rozczarowany narastającym łamaniem konstytucji Królestwa […]
Po niemal dwóch stuleciach nieobecności żbik europejski wrócił w Sudety. Informację potwierdził Instytut Biologii Kręgowców Akademii Nauk Republiki Czeskiej w Brnie po przeprowadzeniu analiz genetycznych. Badania nie pozostawiają wątpliwości: w Górach Łużyckich żyje dziki przodek kota domowego i – co więcej – rozmnaża się. Nieuchwytny drapieżnik Droga do tego potwierdzenia była długa. Żbik jest zwierzęciem […]
15 grudnia 1981 roku podczas pacyfikacji strajku w kopalni Manifest Lipcowy w Jastrzębiu-Zdroju funkcjonariusze ZOMO użyli broni palnej wobec protestujących górników. Czterech z nich zostało rannych od kul. Był to pierwszy przypadek strzelania do strajkujących górników w czasie stanu wojennego. Dzień później doszło do tragedii w kopalni „Wujek” w Katowicach, gdzie zginęło dziewięciu protestujących. Strajk […]
14 grudnia 1658 roku polskie wojska pod dowództwem Stefana Czarnieckiego dokonały jednej z najbardziej niezwykłych operacji w dziejach oręża Rzeczypospolitej: przeprawili się przez morze na wyspę Als. Wydarzenie to na trwałe zapisało się w narodowej pamięci w słowach hymnu: „Jak Czarniecki do Poznania / Po szwedzkim zaborze / Dla ojczyzny ratowania / Wrócim się przez […]
14 grudnia 1970 roku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina wybuchł strajk robotniczy, który zapoczątkował falę protestów na Wybrzeżu, znaną w historii jako wydarzenia Grudnia ’70. Bezpośrednim impulsem była ogłoszona dwa dni wcześniej przez władze komunistyczne decyzja o gwałtownych podwyżkach cen podstawowych artykułów, zwłaszcza żywności. Podrożało jedzenie 12 grudnia Rada Ministrów przyjęła uchwałę o zmianie cen […]
13 grudnia 1349 roku w Krakowie zginął ksiądz Marcin Baryczka, wikariusz katedry wawelskiej. Na śmierć skazał król Kazimierz Wielki, który u szczytu swej władzy wszedł w ostry spór z Kościołem. W połowie XIV wieku Polska rządzona była przez Kazimierza III Wielkiego, ostatniego Piasta na polskim tronie. Był on władcą energicznym, reformatorem państwa, ale też uwikłanym […]
Prezydent Białorusi Aleksandr Łukaszenko ułaskawił 123 więźniów politycznych w ramach porozumień zawartych z administracją prezydenta USA Donalda Trumpa. Decyzja została ogłoszona przez służbę prasową białoruskiego przywódcy i była bezpośrednio powiązana ze zniesieniem przez Stany Zjednoczone sankcji na białoruski przemysł nawozów potasowych. Jak poinformował wysłannik prezydenta USA na Białoruś John Cole, Waszyngton anulował sankcje na potaż […]
13 grudnia 1943 roku w okupowanej przez Niemców Warszawie żołnierze Oddziału Specjalnego „Agat” Komendy Głównej Armii Krajowej przeprowadzili jedną z najgłośniejszych akcji likwidacyjnych Polskiego Państwa Podziemnego – zamach na Emila Brauna, wysokiego urzędnika niemieckiego aparatu okupacyjnego. Braun stał na czele Urzędu Mieszkaniowego (Wohnungsamtu) i był jednym z kluczowych wykonawców niemieckiej polityki represji wobec ludności stolicy. […]
13 grudnia 1981 roku władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadziły na terenie całego kraju stan wojenny. Decyzję ogłosił gen. Wojciech Jaruzelski, pełniący jednocześnie funkcje premiera, ministra obrony narodowej oraz I sekretarza Komitetu Centralnego PZPR. Tego samego dnia poinformował on o powołaniu Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (WRON), która formalnie przejęła władzę w państwie. Pacyfikacja „Solidarności” Stan wojenny […]
Jak naprawdę wyglądał święty Mikołaj – człowiek, który stał się pierwowzorem znanego dzieciom na całym świecie rozdawcy prezentów? To pytanie od lat intryguje nie tylko historyków, ale i zwykłych miłośników świątecznych opowieści. Odpowiedzi próbują udzielić naukowcy, sięgając po kości biskupa Miry, przechowywane od wieków w Bari we Włoszech. Przełom nastąpił w latach 50. XX wieku. […]
12 grudnia 1981 roku rozpoczęła się operacja „Jodła” – kluczowy element przygotowań do wprowadzenia stanu wojennego, którego formalne ogłoszenie nastąpiło następnego dnia. Tego późnego popołudnia komendanci wojewódzcy MO otrzymali szyfrogram zaczynający się od słów „Ogłaszam hasło «Synchronizacja»”, co oznaczało natychmiastowe rozpoczęcie działań Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Celem akcji było szybkie i równoczesne internowanie przywódców „Solidarności” oraz […]
W niemieckiej wiosce Förste u podnóża gór Harzu mieszka dziś rodzina, którą badacze uważają za najdłużej nieprzerwanie osiadłą w jednym miejscu. Analizy DNA wykazały, że ród Huchthausenów żyje w tym samym niewielkim dolinnym osiedlu od około 3000 lat – czyli ponad 120 pokoleń. To prawdopodobnie najdłużej udokumentowana ciągłość rodzinna na świecie. Kości z jaskini należały […]
11 grudnia 1941 roku rząd RP na uchodźstwie ogłosił stan wojny z Cesarstwem Japonii. Konflikt ten, choć pozbawiony działań zbrojnych, trwał aż szesnaście lat i został zakończony dopiero w 1957 roku. W okresie międzywojennym stosunki polsko-japońskie układały się wyjątkowo dobrze. Tokio wcześnie uznało odrodzoną Polskę, rozwijała się współpraca dyplomatyczna i wojskowa, a japońscy attaché przekazywali […]
10 grudnia 1942 roku rząd RP na uchodźstwie przekazał aliantom notę dyplomatyczną opisującą niemieckie zbrodnie na ludności żydowskiej w okupowanej Polsce – pierwszy oficjalny dokument informujący Zachód o trwającym Holokauście. Nota, sygnowana przez ministra spraw zagranicznych Edwarda Raczyńskiego, była bezpośrednim skutkiem przyjazdu do Londynu Jana Karskiego w listopadzie 1942 roku. Kurier Polskiego Państwa Podziemnego przekazał […]
Na Pomorskim Uniwersytecie Medycznym w Szczecinie trwają zaawansowane badania genetyczne szczątków uczestników bitwy pod Grunwaldem. Jak poinformował genetyk prof. Andrzej Ossowski, w ciągu roku do półtora roku możliwe będzie zrekonstruowanie twarzy rycerzy poległych 15 lipca 1410 roku. Będzie to możliwe, o ile uda się zdobyć osobne finansowanie projektu. Badania prowadzone są w Zakładzie Genomiki i […]
10 grudnia 1796 roku car Rosji Paweł I Romanow ogłosił amnestię dla uczestników insurekcji kościuszkowskiej przebywających w rosyjskich więzieniach i na zesłaniu. Była to jedna z jego pierwszych decyzji po objęciu tronu po śmierci Katarzyny II. Akt łaski objął około 20 tysięcy polskich jeńców oraz najważniejszych przywódców powstania, w tym Tadeusza Kościuszkę, więzionego w Twierdzy […]
W Nigerii uwolniono 100 uczniów porwanych podczas ataku na katolicką szkołę 21 listopada – poinformowały miejscowe media oraz przedstawiciele władz. W niewoli uzbrojonych porywaczy pozostaje nadal ponad 100 dzieci oraz część pracowników szkoły. Do porwania doszło w katolickiej szkole Świętej Marii w miejscowości Papiri, w stanie Niger, w środkowej części kraju. Uzbrojeni napastnicy uprowadzili co […]
9 grudnia 1922 roku Gabriel Narutowicz został pierwszym prezydentem II Rzeczypospolitej, wybranym przez Zgromadzenie Narodowe niespodziewaną większością głosów. Urodzony na Żmudzi w 1865 roku w Telszach przyszły prezydent wywodził się ze zubożałej szlachty. Po śmierci ojca, uczestnika powstania styczniowego, wychowaniem syna zajęła się matka. Studia rozpoczął w Petersburgu, lecz z powodu choroby musiał je przerwać. […]
9 grudnia 1939 roku NKWD rozpoczęło we Lwowie zakrojoną na szeroką skalę operację aresztowań polskich oficerów i żołnierzy, którzy po zakończeniu kampanii wrześniowej ukrywali się na terenach zajętych przez Związek Sowiecki. Akcja ta była kolejnym etapem systematycznej likwidacji elit II Rzeczypospolitej na Kresach. Represje wobec polskich wojskowych rozpoczęły się już we wrześniu 1939 roku, bezpośrednio […]
8 grudnia 1953 roku na Jasnej Górze po raz pierwszy publicznie odmówiono Apel Jasnogórski – modlitwę, która na stałe wpisała się w religijny i kulturowy krajobraz Polski. Jej początki są jednak znacznie wcześniejsze i ściśle wiążą się zarówno z doświadczeniem pojedynczego człowieka, jak i z dramatycznymi wydarzeniami całego narodu. Zaczęli oficerowie Początkiem tej historii był […]
8 grudnia 1958 roku w piwnicy kamienicy przy alei Świerczewskiego w Warszawie odnaleziono ciało zamordowanego Bohdana Piaseckiego. Piętnastoletni chłopiec był synem Bolesława Piaseckiego – jednej z najbardziej wpływowych i zarazem kontrowersyjnych postaci powojennej Polski. Bohdan zaginął niemal dwa lata wcześniej, po wyjściu z liceum św. Augustyna. Jego śmierć do dziś pozostaje jedną z najbardziej tajemniczych zbrodni […]
8 grudnia 1965 roku uroczyście zakończył obrady Sobór Watykański II – jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach Kościoła katolickiego XX wieku. Obrady zapoczątkowały proces głębokich zmian w liturgii, teologii, relacjach z innymi religiami oraz w podejściu Kościoła do współczesnego świata. Kościół w dobie „aggiornamento” Zwołany przez papieża Jana XXIII Sobór Watykański II obradował od 11 […]
W starachowickich lasach odnaleziono cenny symbol polskiego oręża z kampanii 1939 roku. Poszukiwacze z Grupy Ochrony Zabytków Fort natrafili na głownię sztandaru oraz fragmenty pasa, należące do 12 Kresowego Pułku Artylerii Lekkiej. Metalowy orzeł, ukryty we wrześniu 1939 roku, przez blisko 86 lat pozostawał zakopany w ziemi. Znalezisko zostało odkryte na terenie Nadleśnictwa Starachowice podczas […]
Archidiecezja paryska potwierdza, że wstęp do katedry Notre-Dame pozostanie bezpłatny, zgodnie z francuską zasadą wolnego dostępu do miejsc kultu. Metropolita Paryża abp Laurent Ulrich podkreśla, że mimo ogromnego znaczenia turystycznego świątynia jest przede wszystkim przestrzenią modlitwy. Jak wskazuje hierarcha, księża posługujący w katedrze regularnie spotykają osoby, które – choć weszły do niej jako turyści – […]
W nocy z 6 na 7 grudnia 1944 roku oddział Armii Krajowej dowodzony przez por. Jana Borysewicza „Krysię” zdobył Ejszyszki, odbierając miasto z rąk sowieckich. Do akcji przystąpiło około 150 żołnierzy – połączone patrole „Hajduka”, „Groma”, „Zemsty” i „Śmiałego”, tworzące zgrupowanie, którym dowodził Borysewicz (nazywany przez podwładnych „Komendantem”). Była to jedna z najskuteczniejszych operacji polskiego […]
W Stanach Zjednoczonych coraz więcej studentów wybiera konserwatywne uczelnie katolickie, które – w przeciwieństwie do wielu innych instytucji akademickich – nie zmagają się z konsekwencjami kryzysu demograficznego. Zjawisko to opisywane jest jako dynamicznie rozwijająca się nisza edukacyjna skierowana do prawowiernych katolików, często pochodzących z rodzin wielodzietnych, poszukujących stabilnego ideowo środowiska akademickiego. Szkoły katolickie są promowane […]
6 grudnia 1942 roku niemieccy żandarmi dokonali okrutnej zbrodni na ludności cywilnej w okupowanej Polsce, mordując rodziny ze Starego Ciepielowa i Rekówki za udzielanie pomocy ukrywającym się Żydom. W obu wsiach śmierć poniosły 33 osoby, w tym 31 Polaków i dwóch Żydów. Wśród ofiar znalazło się dwadzieścioro dzieci. Na tym egzekucje się nie skończyły. Następnego […]
Traktat w Radnot, podpisany 6 grudnia 1656 roku między Szwecją, Brandenburgią, Siedmiogrodem, Kozaczyzną Bohdana Chmielnickiego oraz Bogusławem Radziwiłłem, stanowił próbę dokonania pełnego rozbioru Rzeczypospolitej w czasie trwającej wojny ze Szwecją. Po szybkim zajęciu znacznej części terytorium państwa Karol X Gustaw uznał, że samodzielne opanowanie całej Rzeczypospolitej jest niewykonalne, dlatego dążył do stworzenia szerokiej koalicji, gotów […]
W Ketton w Wielkiej Brytanii odkryto rzymską mozaikę przedstawiającą nieznaną dziś, alternatywną wersję wojny trojańskiej.
Podczas prac archeologicznych na terenie dawnego warszawskiego getta naukowcy odkryli przedmioty, które pozwalają odtworzyć fragment codziennego życia dzieci przebywających w Domu Sierot pod opieką Janusza Korczaka. Badania prowadzone przy dawnej ul. Chłodnej 33 ujawniły m.in. butelki po mleku, pojemniki na atrament, fragmenty skórzanych butów czy naczynia kuchenne. Według badaczy to właśnie te drobne elementy materialne […]
5 grudnia 1848 roku Prusy formalnie zlikwidowały autonomię Wielkiego Księstwa Poznańskiego, kończąc trwający od 1815 roku eksperyment polityczny, mający w zamyśle mocarstw zaspokoić część aspiracji narodowych Polaków. Księstwo powołano decyzją kongresu wiedeńskiego jako autonomiczną jednostkę w granicach Prus, z własnym sejmem o kompetencjach doradczych oraz zapisem o dwujęzyczności administracji. Jego władcą pozostawał każdorazowy król pruski, […]
5 grudnia 1906 roku papież Pius X imiennie ekskomunikował Marię Franciszkę Kozłowską, zwaną Mateczką – założycielkę ruchu mariawitów. Był to pierwszy w dziejach Kościoła katolickiego przypadek nałożenia osobnej klątwy na kobietę. Skutkowało dla katolików zakazem jakiegokolwiek kontaktu z nią. W jej obecności należało m.in. przerywać nabożeństwa. Jak doszło do tej niezwykłej sytuacji? Intencje były szlachetne […]
4 grudnia 1942 roku w okupowanej Warszawie powołano Radę Pomocy Żydom „Żegota” – unikalną w skali całej Europy strukturę podziemną, oficjalnie podporządkowaną polskim władzom konspiracyjnym i stworzoną wyłącznie w celu ratowania Żydów skazanych przez Niemców na zagładę. Jej powstanie było odpowiedzią na masowe deportacje z warszawskiego getta oraz na apel środowisk katolickich i demokratycznych, które […]
Komisja kierowana przez kardynała Giuseppe Petrocchiego zakończyła kilkuletnie prace nad oceną możliwości dopuszczenia kobiet do diakonatu jako stopnia sakramentu święceń. Jej wnioski, choć stanowcze, nie mają charakteru definitywnego. Papież Leon XIV upublicznił notatkę przekazaną mu we wrześniu, odsłaniając kulisy procesu badawczego prowadzonego od 2021 roku. Nie istnieją przesłanki do ostatecznego orzeczenia W pierwszej fazie prac […]
4 grudnia 1941 roku gen. Władysław Sikorski podpisał w Moskwie deklarację polsko-sowiecką, która miała umocnić współpracę w wojnie z III Rzeszą i ułatwić formowanie armii polskiej na terenie ZSRR. Do tego porozumienia doprowadziła seria wcześniejszych negocjacji, rozpoczętych po agresji Niemiec na Związek Sowiecki w czerwcu 1941 roku. W ich wyniku 30 lipca podpisano układ Sikorski–Majski, […]
3 grudnia 1857 roku w Berdyczowie, na kresach dawnej Rzeczypospolitej, urodził się Józef Teodor Konrad Korzeniowski – przyszły Joseph Conrad, syn polskich patriotów, którego losy poprowadziły z Kresów do panteonu angielskiej klasyki literatury.
Historia Jerzego Iwanowa-Szajnowicza to jeden z najbardziej niezwykłych rozdziałów II wojny światowej. Jego postać przypomina właśnie Muzeum Armii Krajowej w Krakowie. Urodzony w 1911 roku w Warszawie, syn Rosjanina i Polki, wychowany częściowo w Polsce, a częściowo w Grecji, wyrósł na wielokrotnego reprezentanta Polski w pływaniu i piłce wodnej. Jego losy potoczyły się jednak tak, […]
2 grudnia 1847 roku w Berlinie zapadły wyroki w głośnym procesie moabickim – rozprawie przeciwko 254 polskim konspiratorom z zaboru pruskiego, oskarżonym o przygotowanie powstania wielkopolskiego w 1846 roku. Mierosławski został skazany na ścięcie. Nazwa procesu wzięła się od dzielnicy Moabit, gdzie znajdowało się więzienie, w którym osadzono podsądnych. Mierosławski, Libelt, Niegolewski, Ceynowa… Na ławie […]
2 grudnia 1941 roku w okupowanej przez Niemców Warszawie zmarł marszałek Edward Śmigły-Rydz – Naczelny Wódz z 1939 roku i jedna z najbardziej kontrowersyjnych postaci polskiej historii XX wieku. Oficjalnie przyczyną śmierci był zawał serca, ale wersja ta była wiele razy poddawana w wątpliwość. Kto i dlaczego mógł chcieć śmierci byłego Naczelnego Wodza? „…uległ jakby […]
„Czarna procesja” była jedną z najbardziej symbolicznych manifestacji końca XVIII wieku. Przeszła ulicami Warszawy 2 grudnia 1789 roku, w czasie trwania Sejmu Czteroletniego. W pochodzie uczestniczyli przedstawiciele 141 miast królewskich, ubrani w czarne stroje, co nadało wydarzeniu wyjątkowo uroczysty, a zarazem żałobny charakter. Na czele delegacji stał prezydent Starej Warszawy Jan Dekert, a inspiratorem całego […]
Część przedmiotów, które miały zostać sprzedane podczas odwołanej aukcji w Domu Aukcyjnym Felzmann w Neuss, trafiła do izraelskiej Hajfy — poinformowały media niemieckie i izraelskie. Chodzi o pamiątki po ofiarach nazistowskich obozów koncentracyjnych oraz dokumenty z okresu drugiej wojny światowej. Artefakty wykupiła fundacja Jad Ezer L’Hawer z Hajfy, prowadząca tamtejsze Muzeum Holokaustu. Wśród przejętych obiektów […]
Zakończyła się pierwsza podróż apostolska Leona XIV, obejmująca Turcję i Liban. O godzinie 12.48 czasu miejscowego (11.48 czasu włoskiego) papieski samolot wystartował z Bejrutu do Rzymu. Pożegnanie na lotnisku miało charakter symboliczny – prezydent Libanu Joseph Khalil Aoun podkreślał, że papież stał się dla Libańczyków jak ojciec, a Leon XIV wyrażał nadzieję na wspólne kroczenie […]
1 grudnia 1916 roku ulicami Warszawy po raz pierwszy od powstania listopadowego przemaszerowała uzbrojona i umundurowana polska formacja wojskowa – żołnierze Legionów Polskich. Defilada II Brygady, poprowadzona przez płk. Stanisława Szeptyckiego Alejami Jerozolimskimi, Nowym Światem i Krakowskim Przedmieściem, była bezpośrednim następstwem aktu 5 listopada. Ludzi na ulicach pełno, ale entuzjazmu mało Legiony kierowały się na […]
W niedzielę i poniedziałek to Liban stał się centrum pierwszej zagranicznej podróży apostolskiej Leona XIV. W kraju dotkniętym kryzysem gospodarczym i paraliżem politycznym papież konsekwentnie powtarzał jedno przesłanie: nadzieja i pokój są wciąż możliwe. Trwa pierwsza podróż apostolska Leona XIV, który od 28 listopada odwiedza Turcję i Liban. W Turcji m.in. celebrował 1700-lecie Soboru Nicejskiego […]
Podczas polsko-niemieckich konsultacji międzyrządowych w Berlinie rząd Niemiec ogłosił decyzję o zwrocie Polsce kolejnych zrabowanych zabytków. Do kraju wrócą wyjątkowo cenne obiekty: 73 pergaminowe dokumenty polsko-krzyżackie z XIII–XV wieku oraz XIV-wieczna głowa św. Jakuba Starszego z zamku w Malborku. Według Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest to najpoważniejszy przełom w sprawie restytucji od 1989 roku. […]
