Scalenie AK i NSZ. Kulminacja negocjacji w polskim podziemiu
7 marca 1944 roku podpisano umowę o scaleniu części Narodowych Sił Zbrojnych z Armią Krajową, kończącą wielomiesięczne negocjacje między dowództwem największej organizacji zbrojnej Polskiego Państwa Podziemnego a jedną z najważniejszych formacji nurtu narodowego działających w konspiracji.
Korzenie Armii Krajowej sięgają września 1939 roku, kiedy w Warszawie powstała Służba Zwycięstwu Polski – pierwsza ogólnokrajowa organizacja konspiracyjna podporządkowana rządowi RP na emigracji. Wkrótce została ona przekształcona w Związek Walki Zbrojnej. 14 lutego 1942 roku, na rozkaz Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego, ZWZ przemianowano na Armię Krajową. Nowa nazwa podkreślała, że formacja ta stanowi integralną część Polskich Sił Zbrojnych, obok armii walczącej na Zachodzie oraz oddziałów tworzonych w Związku Sowieckim.
Dowództwo AK dążyło do podporządkowania sobie większości organizacji konspiracyjnych działających w kraju. W latach 1942–1943 do jej struktur włączono m.in. Narodową Organizację Wojskową, związaną ze Stronnictwem Narodowym, oraz Bataliony Chłopskie. W efekcie liczebność zaprzysiężonych żołnierzy Armii Krajowej osiągnęła około 300 tysięcy osób.
Poza AK działały jednak także inne formacje podziemne. Jedną z najważniejszych były Narodowe Siły Zbrojne, których formowanie rozpoczęło się latem 1942 roku z połączenia części Narodowej Organizacji Wojskowej oraz Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy. Za formalną datę powstania NSZ przyjmuje się 20 września 1942 roku, gdy płk Ignacy Oziewicz ogłosił rozkaz o objęciu funkcji pierwszego komendanta głównego organizacji. Po jego aresztowaniu w 1943 roku dowództwo przejął płk Tadeusz Kurcyusz. Liczebność NSZ szacowano na około 100 tysięcy żołnierzy.
Narodowe Siły Zbrojne uznawały zwierzchnictwo rządu RP w Londynie i Naczelnego Wodza, jednak przez długi czas pozostawały poza strukturami Armii Krajowej. Jedną z głównych przyczyn były różnice polityczne i strategiczne, zwłaszcza stosunek do Związku Sowieckiego, który w doktrynie NSZ traktowany był jako główne zagrożenie dla przyszłej niepodległości Polski obok hitlerowskich Niemiec.
Rozmowy o podporządkowaniu NSZ dowództwu AK trwały od 1942 roku. Ostatecznie zakończyły się podpisaniem umowy scaleniowej 7 marca 1944 roku. Na jej mocy oddziały NSZ miały zostać włączone do struktur Armii Krajowej, zachowując jednak znaczną autonomię organizacyjną, w tym prawo do prowadzenia własnej propagandy i werbunku. Dowódca NSZ został jednocześnie pełnomocnikiem AK do spraw tej formacji.
Scalenie nie objęło jednak całej organizacji NSZ. Część działaczy wywodzących się ze środowiska Związku Jaszczurczego i tzw. Grupy „Szańca” odrzuciła porozumienie, doprowadzając w kwietniu 1944 roku do rozłamu w NSZ. W rezultacie powstały dwie struktury: jedna podporządkowana Armii Krajowej, druga działająca nadal samodzielnie.
Mimo tych podziałów porozumienie z marca 1944 roku było ważnym etapem w procesie jednoczenia polskiego podziemia zbrojnego pod zwierzchnictwem Polskiego Państwa Podziemnego.
Kresy.pl / IPN
