Początek podziemnej armii. Członkiem ZWZ mógł być każdy Polak lub Polka „nieposzlakowanej czci”
13 listopada 1939 roku rozpoczęto przekształcanie Służby Zwycięstwu Polski w Związek Walki Zbrojnej, który stał się zalążkiem Armii Krajowej.
Decyzję o utworzeniu nowej organizacji podjął Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski, dążąc do scalenia rozproszonych struktur konspiracyjnych i stworzenia jednolitego, ogólnonarodowego ruchu oporu.
ZWZ był ponadpartyjny
Służba Zwycięstwu Polski powstała 27 września 1939 roku, tuż po klęsce kampanii obronnej, z inicjatywy gen. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza. Jej celem było kontynuowanie walki o niepodległość w warunkach okupacji. Jednak w opinii gen. Sikorskiego organizacja była zbyt mocno związana z obozem sanacyjnym, dlatego 13 listopada rozpoczął proces jej reorganizacji. W miejsce SZP utworzono Związek Walki Zbrojnej – strukturę podporządkowaną rządowi RP na uchodźstwie i mającą charakter ponadpartyjny.
Na Komendanta Głównego ZWZ wyznaczono gen. Kazimierza Sosnkowskiego, który przebywał wówczas we Francji i działał jako zastępca Naczelnego Wodza. Komendantem obszaru okupacji niemieckiej został płk Stefan Rowecki ps. „Rakoń”, „Grot”, a obszaru sowieckiego – gen. Tokarzewski-Karaszewicz, którego wkrótce aresztowało NKWD podczas próby przekroczenia linii demarkacyjnej.
Instrukcja gen. Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 roku precyzowała cele nowej organizacji. ZWZ miał „skupić w związkach konspiracyjnych jednostki najstaranniej dobrane” i stworzyć ośrodki czynnego oporu narodowego, które „podtrzymają siły moralne społeczeństwa” oraz przygotują grunt do przyszłej walki zbrojnej. Do zadań należało informowanie o rzeczywistej sytuacji politycznej, walka z niemiecką i sowiecką propagandą, szkolenie kadr oraz gromadzenie środków bojowych.
Należeć można było od 17 roku życia
Związek Walki Zbrojnej miał charakter ogólnonarodowy i ponadpartyjny. „Członkiem ZWZ może być każdy Polak (każda Polka) nieposzlakowanej czci, poczynając od wieku lat 17, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną przysięgę” – głosiła instrukcja. Organizacja nie dopuszczała uprzywilejowania żadnych środowisk politycznych, odrzucając walkę o wpływy.
W 1940 roku w strukturach ZWZ utworzono Związek Odwetu, zajmujący się akcjami sabotażowymi i dywersyjnymi, a rok później – organizację „Wachlarz”, działającą na tyłach wojsk niemieckich. Po upadku Francji w czerwcu 1940 roku dowództwo w kraju przejął gen. Stefan Rowecki, który rozwinął sieć konspiracji obejmującą niemal cały okupowany kraj.
Związek Walki Zbrojnej istniał do lutego 1942 roku, gdy na rozkaz Naczelnego Wodza został przemianowany na Armię Krajową. W ten sposób przekształcenie dokonane 13 listopada 1939 roku zapoczątkowało budowę największej podziemnej armii okupowanej Europy, stanowiącej fundament Polskiego Państwa Podziemnego.
Kresy.pl / Muzeum AK / Muzeum 1939
