Ukraińska zbrodnia w Palikrowach: 365 zamordowanych Polaków
12 marca 1944 roku w miejscowości Palikrowy w powiecie brodzkim doszło do jednej z wielu zbrodni dokonanych na ludności polskiej przez ukraińskich nacjonalistów w czasie II wojny światowej.
Tego dnia oddział 4 pułku policyjnego SS, złożony z ochotników ukraińskich do 14 Dywizji Grenadierów SS „Galizien”, wspierany przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz miejscowe bojówki Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, dokonał masowej egzekucji mieszkańców wsi. W wyniku pacyfikacji zamordowano co najmniej 365 Polaków.
Przed wojną Palikrowy były dużą wsią liczącą około 1880 mieszkańców i ponad 360 gospodarstw. Około 70 procent ludności stanowili Polacy, choć we wsi żyły również rodziny mieszane polsko-ukraińskie. Po fali mordów na Wołyniu schronienie znaleźli tam także polscy uciekinierzy z terenów objętych wcześniejszymi czystkami etnicznymi.
W drugiej połowie 1943 roku na obszarze Małopolski Wschodniej zaczęły narastać nastroje antypolskie wśród ukraińskich nacjonalistów. Początkowo dochodziło do pojedynczych zabójstw osób należących do lokalnych elit społeczności polskiej, jednak z czasem przemoc przybrała formę masowych napadów na całe wsie i rodziny. Na początku 1944 roku liczba ataków gwałtownie wzrosła, a kolejne miejscowości stawały się celem brutalnych pacyfikacji.
11 marca 1944 roku w okolice Podkamienia przybyły oddziały złożone z ochotników ukraińskich służących w niemieckich formacjach policyjnych oraz bojówki UPA i lokalne struktury OUN. Część z nich wzięła udział w napadzie na klasztor w Podkamieniu, gdzie zamordowano osoby ukrywające się przed wcześniejszymi napadami. Druga grupa skierowała się w stronę Palikrowów.
Rankiem 12 marca napastnicy otoczyli wieś i rozpoczęli ostrzał zabudowań. Następnie mieszkańcom nakazano zgromadzić się na łące nad rzeką. Zebranych poddano selekcji według narodowości – miejscowych Ukraińców oddzielono i zwolniono, natomiast Polaków stłoczono w jednym miejscu. Egzekucję przeprowadzono przy użyciu ciężkich karabinów maszynowych ustawionych wokół zgromadzonych ludzi. Po zakończeniu ostrzału rannych dobijano bagnetami.
Po masakrze rozpoczęto grabież mienia ofiar. Polskie domy zostały splądrowane, a następnie podpalone. Osoby odnalezione później w kryjówkach również zostały zamordowane. Ustalono nazwiska 265 ofiar, jednak liczba zabitych wyniosła co najmniej 365 osób. Z masakry ocalało zaledwie kilka ciężko rannych osób, które przeżyły dzięki temu, że zostały uznane za martwe.
Na miejscu zbiorowej mogiły ofiar wzniesiono pomnik upamiętniający zamordowanych mieszkańców wsi. Zbrodnia w Palikrowach stanowi jeden z tragicznych epizodów ludobójstwa dokonanego na ludności polskiej przez ukraińskich nacjonalistów w czasie II wojny światowej. Według szacunków wielu polskich historyków w wyniku tych działań śmierć poniosło łącznie od 100 do 120 tysięcy Polaków.
Kresy.pl / IPN
