18 stycznia zapisał się w historii Armii Krajowej jako data dwóch brawurowych i skutecznych akcji rozbicia niemieckich więzień – w 1943 roku w Pińsku oraz rok później w Lidzie. Choć dzielił je rok i odmienny kontekst operacyjny, oba uderzenia stały się wzorcowymi przykładami działań dywersyjnych polskiego podziemia na Kresach. Pińsk – 18 stycznia 1943 Akcja […]
17 stycznia 1945 roku rozwiązane zostały Szare Szeregi, konspiracyjna organizacja harcerska działająca na terenie okupowanej Polski od końca września 1939 roku. Decyzja ta formalnie kończyła działalność jednego z najważniejszych i najliczniejszych środowisk młodzieżowych polskiego podziemia, funkcjonującego jako kryptonim konspiracyjnego Związek Harcerstwa Polskiego. Szare Szeregi działały od 27 września 1939 roku, podporządkowane Naczelnictwu ZHP. Do sierpnia […]
17 stycznia 1945 roku wojska 1. Frontu Białoruskiego oraz 1. Armii Wojska Polskiego wkroczyły do niemal całkowicie zniszczonej Warszawy. Zajęcie miasta było elementem operacji warszawskiej, prowadzonej w ramach ofensywy wiślańsko-odrzańskiej Armii Czerwonej. Żołnierze nie zdobyli stolicy tętniącej życiem, lecz morze ruin, w większości pozbawione mieszkańców. Walki o Warszawę trwały od 14 do 17 stycznia 1945 […]
16 stycznia 1942 roku z niemieckiego więzienia Pawiak w Warszawie uciekły trzy kobiety: Ewa Dreżepolska, Zofia Przybytkowska i Teofila Ull. Była to jedyna potwierdzona, udana ucieczka więźniarek z oddziału kobiecego Pawiaka w całym okresie okupacji. Pawiak był jednym z głównych narzędzi niemieckiego terroru w Generalnym Gubernatorstwie. Od jesieni 1939 roku do sierpnia 1944 roku osadzono […]
16 stycznia 1919 roku zmarł z ran odniesionych w walce trzynastoletni Antoś Petrykiewicz, jeden z najmłodszych obrońców Lwowa. Jego śmierć stała się jednym z najbardziej poruszających symboli walk o miasto w latach 1918–1919. Antoni Petrykiewicz urodził się w grudniu 1904 roku. Wychowywał się na lwowskim przedmieściu Zniesienie. Gdy w listopadzie 1918 roku wybuchły walki polsko-ukraińskie […]
Zakończyła się pierwsza w historii funkcjonowania Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ewakuacja załogi z powodu problemów zdrowotnych jednego z astronautów. Operacja zakończyła się powodzeniem – 15 stycznia 2026 roku o godz. 9:41 czasu polskiego (3:41 czasu wschodniego USA, EST) kapsuła z czworgiem członków misji Crew-11 bezpiecznie wodowała na Pacyfiku u wybrzeży San Diego w Kalifornii, a chory […]
16 stycznia 1961 roku do Polski powróciły bezcenne zabytki wywiezione z Zamku Królewskiego na Wawelu podczas II wojny światowej – ponad 130 arrasów oraz 24 skrzynie innych dzieł sztuki, które przez lata przechowywano w Kanadzie. Ich powrót miał rangę państwowej uroczystości i stał się jednym z najważniejszych symboli powojennej restytucji polskiego dziedzictwa kulturowego. Decyzję o […]
U wybrzeży Aleksandrii, w zatopionym królewskim porcie Antirhodos, archeolodzy wydobyli szczątki rzadkiej barki typu thalamagos. Odkrycie takiej jednostki w ruchliwym porcie handlowym było zaskoczeniem. Odkrycie skłoniło badaczy do rewizji dotychczasowych wyobrażeń o przeznaczeniu podobnych łodzi. Jednostki te miały w literaturze rzymskiej barwną reputację pływających barek bankietowych, wykorzystywanych do uczt, podróży elit i świątecznych rejsów po […]
15 stycznia 1582 roku w Jamie Zapolskim zawarto rozejm, kończący wojnę Stefana Batorego z carem Iwanem IV Groźnym o Inflanty. Układ przywracał Rzeczpospolitej kontrolę nad obszarem dzisiejszej wschodniej Łotwy i południowej Estonii oraz nad ziemią połocką. Z punktu widzenia polsko-litewskiej racji stanu kluczowe było odepchnięcie Moskwy od Bałtyku i uniemożliwienie jej udziału w handlu z […]
15 stycznia 1938 roku w holenderskiej stoczni De Schelde we Vlissingen zwodowano ORP „Orzeł” – najnowocześniejszy wówczas okręt podwodny Marynarki Wojennej II Rzeczypospolitej i jeden z najbardziej zaawansowanych technicznie w basenie Morza Bałtyckiego. Jednostka była symbolem ambicji młodego państwa, które chciało budować flotę zdolną do działań nie tylko przy własnych wybrzeżach, ale także na wodach […]
15 stycznia 1944 roku na Wołyniu rozpoczęła się akcja „Burza”. Rozkaz mobilizacyjny wydał komendant Okręgu Wołyń Armii Krajowej, płk Kazimierz Bąbiński „Luboń”, uruchamiając formowanie 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Była to pierwsza realizacja planu przygotowanego przez dowództwo AK, który zakładał otwartą walkę z cofającymi się wojskami niemieckimi oraz przejmowanie kontroli nad terenem jeszcze przed nadejściem […]
15 stycznia 1978 roku zmarł Teofil Ociepka. To obok Nikifora najbardziej rozpoznawalny polski przedstawiciel malarstwa naiwnego, a jego twórczość zdobyła międzynarodowe uznanie. Był górnikiem i samoukiem, a zarazem teozofem oraz liderem środowiska amatorów, które w Katowicach połączyło codzienność kopalni z fascynacją „naukami tajemnymi”. Film nakręcił o nim sam Lech Majewski. Z zawodu górnik, po pracy […]
15 stycznia 1940 roku Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski podjął decyzję o sformowaniu we Francji Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Była to pierwsza duża jednostka odtwarzana na emigracji Polskich Sił Zbrojnych. Brygada, zorganizowana na wzór francuskich strzelców alpejskich i nawiązująca do tradycji przedwojennych pułków górskich, liczyła 4778 żołnierzy, z których 64 procent stanowili Polacy z emigracji […]
Gotowa jest mozaika przedstawiająca wizerunek papieża Leona XIV, która zgodnie z wielowiekową tradycją trafi do Bazyliki św. Pawła za Murami w Rzymie. Owalne tondo o średnicy 137 cm zostało wykonane w Watykańskiej Pracowni Mozaiki Fabryki św. Piotra i po ośmiu miesiącach pracy zaprezentowane papieżowi. Dzieło składa się z około 15 tysięcy elementów ze szklanych emalii […]
W nocy z 14 na 15 stycznia 1863 roku władze carskie, działając na polecenie margrabiego Aleksandra Wielopolskiego, przeprowadziły w Warszawie i innych miastach Królestwa Polskiego nadzwyczajny pobór do armii rosyjskiej, znany jako branka. Wydarzenie w ciągu kilku dni doprowadziło do wybuchu Powstania Styczniowego. Służba trwała około 20 lat Branka wzburzyła polskie społeczeństwo, ponieważ nie była […]
W średniowiecznych klasztorach zima była jednym z najtrudniejszych sprawdzianów codziennego życia. Pierwsze reguły zakonne powstawały w łagodniejszym klimacie południowej Europy, tymczasem wspólnoty działające w Normandii, Anglii, Polsce czy północnej Francji musiały mierzyć się z długimi, wilgotnymi i mroźnymi miesiącami. Mnisi byli do tego przygotowani raczej duchowo niż fizycznie – chłód traktowano jako element umartwienia. W […]
W nocy z 13 na 14 stycznia 1993 roku na Bałtyku u wybrzeży Rugii zatonął prom „Jan Heweliusz”. W największej katastrofie w historii polskiej żeglugi czasu pokoju zginęło 55 osób. Jednostka płynęła ze Świnoujścia do szwedzkiego Ystad, gdy podczas gwałtownego sztormu o sile zbliżonej do 12 stopni w skali Beauforta została uderzona przez serię potężnych […]
Na świecie niemal 400 milionów chrześcijan doświadcza dziś wysokiego lub ekstremalnego poziomu prześladowań z powodu wyznawanej wiary – wynika z raportu organizacji Open Doors „World Watch List 2026”. Według autorów dokumentu problem ten obejmuje wszystkie regiony globu i przybiera formę zarówno przemocy fizycznej, jak i presji prawnej oraz społecznej. Raport wskazuje, że jeden na siedmiu […]
Chińscy naukowcy ogłosili przełom w badaniach nad energią z fuzji jądrowej, który może pomóc pokonać jedną z największych barier technologicznych na drodze do praktycznego wykorzystania tego źródła energii. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Science Advances”. Fuzja jądrowa ma potencjał dostarczania niemal nieograniczonych ilości energii bez wytwarzania niebezpiecznych odpadów, dlatego bywa określana jako „święty Graal” czystej energetyki. […]
13 stycznia 1982 roku środowisko aktorskie w Polsce rozpoczęło bojkot Radia i Telewizji w proteście przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego i podporządkowaniu mediów propagandzie władz PRL. Akcja nie miała formy oficjalnej uchwały ani odezwy, lecz w krótkim czasie stała się powszechnie respektowaną normą zawodową – aktorzy przestali występować w programach telewizyjnych, słuchowiskach radiowych i produkcjach realizowanych […]
Początki zorganizowanego polowania na wieloryby są znacznie starsze, niż do tej pory zakładano — wynika z nowych badań opublikowanych w czasopiśmie „Nature Communications” i opisanych w serwisie EurekAlert. Międzynarodowy zespół naukowców ustalił, że społeczności żyjące na południowym wybrzeżu dzisiejszej Brazylii prowadziły aktywne połowy dużych waleni już około 5 tysięcy lat temu, czyli o blisko tysiąc […]
13 stycznia 1932 roku przed Sądem Okręgowym w Warszawie ogłoszono wyroki w tzw. procesie brzeskim, najbardziej znanym procesie politycznym II Rzeczypospolitej. Na ławie oskarżonych zasiedli przywódcy antysanacyjnej opozycji skupionej w Centrolewie, reprezentujący Polską Partię Socjalistyczną oraz Polskie Stronnictwa Ludowe „Piast” i „Wyzwolenie”, a także Stronnictwo Chłopskie. Wśród nich był m.in. trzykrotny premier i jeden z ojców […]
Po ponad osiemdziesięciu latach odnaleziono jeden z najbardziej zagadkowych i poszukiwanych obrazów Józefa Mehoffera – tryptyk „Powstanie warszawskie” z lat 1944–1945. Dzieło, znane dotąd jedynie z zapisków źródłowych i pośrednich wzmianek historyków sztuki, zostało zidentyfikowane w zbiorach Beskidzkiego Muzeum Rozproszonego Diecezji Bielsko-Żywieckiej i przekazane jako depozyt do Muzeum Narodowego w Krakowie, gdzie jest obecnie prezentowane […]
12 stycznia 1940 roku niemieckie formacje SS przeprowadziły w Chełmie jedną z najbardziej brutalnych zbrodni na ludności cywilnej na ziemiach Generalnego Gubernatorstwa. W ciągu jednej nocy zlikwidowano tam szpital psychiatryczny, mordując wszystkich 440 pacjentów – w tym 128 kobiet i 18 dzieci. Egzekucja miała charakter otwarty i demonstracyjny: strzały były słyszane w okolicy, a w […]
12 stycznia 1993 roku w Maisons-Laffitte pod Paryżem zmarł Józef Czapski – malarz, pisarz, żołnierz, świadek epoki i jeden z najważniejszych dokumentatorów zbrodni katyńskiej. Urodził się 3 kwietnia 1896 roku w Pradze w arystokratycznej rodzinie Hutten-Czapskich. Wychowany w środowisku o austriackich, rosyjskich i polskich korzeniach, w wielojęzycznej rzeczywistości Pragi i Petersburga, nie otrzymał polskości jako […]
12 stycznia 1578 roku w królewskim pałacyku w Jazdowie pod Warszawą odbyła się prapremiera „Odprawy posłów greckich” Jana Kochanowskiego, uznawanej za pierwszy nowoczesny dramat w języku polskim. Przedstawienie przygotowano na wesele podkanclerzego koronnego Jana Zamoyskiego z Krystyną Radziwiłłówną i pokazano je w obecności króla Stefana Batorego oraz królowej Anny Jagiellonki. Autorem sztuki był Jan Kochanowski, […]
Papież Leon XIV ogłosił okres od 10 stycznia 2026 do 10 stycznia 2027 Rokiem Świętego Franciszka, z okazji 800. rocznicy śmierci św. Franciszka z Asyżu. Decyzję ogłoszono w dekrecie Penitencjarii Apostolskiej. Rokowi jubileuszowemu towarzyszyć będą obchody w Asyżu oraz w miejscach związanych z duchowością franciszkańską. Wierni spełniający określone warunki mogą w tym czasie uzyskać odpust […]
Decyzją ogólnopolskiej kapituły językoznawców „dron” został Słowem Roku 2025 w Polsce. W równoległym głosowaniu internautów zwyciężył natomiast „kosmos”. To wyniki 15. edycji plebiscytu organizowanego przez Instytut Języka Polskiego Uniwersytetu Warszawskiego oraz Fundację Języka Polskiego. Sekretarz kapituły prof. Marek Łaziński wskazał, że jeszcze dekadę temu „dron” kojarzył się głównie z zabawką, a dziś funkcjonuje jako jedno […]
W nocy z 9 na 10 stycznia 1942 roku w okupowanej Warszawie wydarzyło się coś, czego Niemcy się nie spodziewali. Na murach pojawiły się symbole Polski Walczącej, zniknęły niemieckie nazwy ulic, a na chodnikach, klatkach schodowych i placach leżały tysiące ulotek z noworocznym przemówieniem prezydenta RP Władysława Raczkiewicza. Była to jedna z największych jednorazowych akcji […]
Pod koniec 2025 roku minęło sto lat od chwili, gdy po raz pierwszy rozpoczęto badania mumii Tutanchamona. Właśnie w listopadzie 1925 roku – w trakcie oficjalnej „autopsji” jednego z najsłynniejszych faraonów w dziejach – doszło do jednego z najbardziej destrukcyjnych aktów w historii archeologii. O sprawie przypomina magazyn „The Conversation”. Grobowiec Tutanchamona został odkryty w […]
11 stycznia 1386 roku w Wołkowysku poselstwo panów polskich zawarło z wielkim księciem litewskim Jagiełłą porozumienie, które przesądziło o jego ślubie z królem Polski Jadwigą Andegaweńską i objęciu przez niego polskiej korony. Akt był politycznym zwieńczeniem długich negocjacji i bezpośrednim krokiem ku powstaniu unii polsko-litewskiej oraz dynastii Jagiellonów. Następstwo unii w Krewie Droga do Wołkowyska […]
NASA zdecydowała o przedterminowym zakończeniu misji Crew-11 na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej w związku z poważnym problemem zdrowotnym jednego z astronautów. Załogę Crew-11 tworzą amerykańscy astronauci Mike Fincke i Zena Cardman, japoński astronauta Kimiya Yui oraz rosyjski kosmonauta Oleg Płatonow. NASA nie ujawniła, który z nich wymaga wcześniejszego powrotu na Ziemię, ani jaki jest charakter problemu […]
10 stycznia 2009 roku w Toruniu zmarła generał Elżbieta Zawacka ps. „Zo” – jedyna kobieta wśród Cichociemnych i jedna z najbardziej niezwykłych postaci w dziejach Armii Krajowej. Jej życie było świadectwem bezwarunkowej służby Polsce, prowadzonej zarówno na polu walki, jak i w cichej, długotrwałej walce o pamięć historyczną. Kurierka AK Urodzona 19 marca 1909 roku […]
Na stanowisku archeologicznym kilka mil od Thetford w hrabstwie Norfolk odkryto jeden z najcenniejszych zabytków z epoki żelaza w historii Wielkiej Brytanii. W trakcie rutynowych prac poprzedzających budowę osiedla zespół firmy Pre-Construct Archaeology natrafił na depozyt broni i insygniów wojennych, którego centralnym elementem jest niemal kompletny karnyks – wielki celtycki róg bojowy z brązu, ukształtowany […]
W Watykanie, podczas noworocznego spotkania z korpusem dyplomatycznym akredytowanym przy Stolicy Apostolskiej, papież Leon XIV mówił o kryzysie języka i zawężaniu przestrzeni dla wolności słowa na Zachodzie. W wystąpieniu ostrzegł przed rozwojem „orwellowskiego” sposobu mówienia, który w imię inkluzywności prowadzi do wykluczania i ograniczania praw podstawowych, w tym wolności sumienia. W trakcie dorocznego przemówienia do […]
W wiecznej zmarzlinie północno-wschodniej Syberii, na terenie dzisiejszej Jakucji, archeolodzy natrafili na niezwykłe pochówki, które rzucają nowe światło na dzieje rdzennych mieszkańców tej krainy. Przez niemal 16 lat badacze prowadzili tu szeroko zakrojony projekt archeogenetyczny, w ramach którego wydobyto i przeanalizowano szczątki 122 Jakutów pochowanych między XIV a XIX wiekiem — sprzed, w trakcie i […]
9 stycznia 1797 roku generał Jan Henryk Dąbrowski podpisał w Mediolanie umowę z Republiką Lombardzką, która zapoczątkowała powstanie Legionów Polskich we Włoszech. Była to pierwsza regularna polska formacja wojskowa po III rozbiorze Rzeczypospolitej. W sytuacji, gdy Polska zniknęła z mapy Europy, a tysiące polskich żołnierzy znalazło się na emigracji lub w niewoli, Włochy stały się […]
9 stycznia 1992 roku polski astronom prof. Aleksander Wolszczan wraz z Dale’em Frailem ogłosili odkrycie pierwszych potwierdzonych planet pozasłonecznych – przełom, który zmienił nasze wyobrażenie o kosmosie. Do tamtej pory nie mieliśmy żadnych naukowych dowodów na istnienie światów krążących wokół innych gwiazd. Choć pytania o to, czy istnieją „inne Ziemie”, zadawano od dawna, większość astronomów […]
W jaskini Grotte à Hominidés w Casablance w Maroku badacze znaleźli szczątki człowiekowatego sprzed około 773 tys. lat. Należały one do populacji, która mogła być bardzo bliska ostatniemu wspólnemu przodkowi Homo sapiens, neandertalczyka i tzw. denisowianina. Dlaczego to ważne? Ponieważ wciąż nie ma pełnej jasności, gdzie wyewoluował nasz gatunek – w Afryce czy w Europie. […]
W kwietniu 2024 roku naukowcy poinformowali o przełomie, który może zmienić sposób badania dzieł sztuki. Z powierzchni renesansowych rysunków i listów związanych z twórczością Leonarda da Vinci udało się odzyskać fragmenty ludzkiego DNA, które mogą należeć do samego artysty. Wyniki badań opublikowano w preprintie na bioRxiv (wstępna publikacja naukowa). Oznacza to, że są one publicznie […]
8 stycznia 1918 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilson wygłosił przed połączonymi izbami amerykańskiego Kongresu orędzie, które przeszło do historii jako program Czternastu Punktów – wizja warunków zakończenia I wojny światowej i fundamentów powojennego ładu międzynarodowego. Wystąpienie miało miejsce w szczególnych okolicznościach. Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny zaledwie w kwietniu 1917 roku, po latach deklarowanego […]
8 stycznia 1924 roku za jednego dolara amerykańskiego trzeba było zapłacić ponad 10 milionów marek polskich. Był to punkt kulminacyjny hiperinflacji w II Rzeczypospolitej. Zjawisko to nie było efektem jednego błędu, lecz splotu okoliczności, z jakimi musiało zmierzyć się odrodzone państwo po 1918 roku. Polska odziedziczyła po zaborcach zniszczoną gospodarkę, różne systemy prawne i podatkowe […]
7 stycznia 1949 roku w gmachu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego zginął w tajemniczych okolicznościach Jan Rodowicz „Anoda” — harcerz Szarych Szeregów, żołnierz Batalionu „Zośka”, uczestnik akcji pod Arsenałem, „Celestynów” i operacji „Taśma”. Należał do kręgu przyjaciół „Zośki” i „Rudego”. W Powstaniu Warszawskim walczył na Woli i Czerniakowie, został ciężko ranny, odznaczony Orderem Virtuti Militari i awansowany […]
Nowe badanie pracowni INSA, przeprowadzone na zlecenie „Die Tagespost” i inicjatywy Neuer Anfang, pokazuje złożony obraz religijności w Niemczech. Z jednej strony utrzymuje się fala odejść z Kościołów. Z drugiej — coraz więcej młodych deklaruje gotowość powrotu lub wstąpienia do wspólnoty chrześcijańskiej. Według sondażu 24 proc. katolików deklaruje, że w ciągu dwóch lat zamierza wystąpić […]
W piwnicach zakopiańskiego „Palace” — jednej z najokrutniejszych katowni Gestapo na Podhalu — osiemnastoletnia Helena Wanda Błażusiakówna wyryła na ścianie krótką modlitwę. Zrobiła to… własnym zębem, który jej wybito. Muzeum Armii Krajowej przypomina postać Heleny Błażusiakówny, góralki, której wojenny wiersz zrobił światową karierę dzięki muzyce Henryka Mikołaja Góreckiego. Wanda, lat 18, siedzi od 25 września […]
6 stycznia 1919 roku powstańcy wielkopolscy dokonali jednego z najbardziej spektakularnych uderzeń w dziejach Polski: opanowali niemiecki port lotniczy w Ławicy pod Poznaniem. Zdobyty tam sprzęt stał się zalążkiem polskiego lotnictwa wojskowego. Akcja trwała zaledwie kilkanaście minut i zakończyła się niemal bez strat po stronie polskiej. W ręce powstańców wpadło lotnisko, koszary, magazyny i — […]
Podczas badań dna w cieśninie Øresund w rejonie Kopenhagi archeolodzy z Muzeum Statków Wikingów natrafili na wyjątkowe odkrycie: największą znaną kogę — „superstatek” późnego średniowiecza. I – co dla nas szczególnie interesujące – znaczna część drewna użytego do jej budowy pochodziła z terenów dzisiejszej Polski. Statek, nazwany Svælget 2, miał ok. 28 metrów długości, 9 […]
6 stycznia 1924 roku w Warszawie ukazał się pierwszy numer „Wiadomości Literackich” — pisma, które bardzo szybko stało się punktem odniesienia dla debaty kulturalnej II Rzeczypospolitej. Pomysłodawcą i redaktorem był Mieczysław Grydzewski, energiczny organizator życia literackiego, związany wcześniej ze „Skamandrem”. Jego ambicją było stworzenie tygodnika, który nie tylko informowałby o nowościach literackich, lecz także kształtował […]
5 stycznia 1818 roku zmarł w Warszawie Marcello Bacciarelli — włoski malarz, który stał się jedną z najważniejszych postaci polskiego życia artystycznego czasów Stanisława Augusta i współtwórcą programu kulturalnego ostatniego króla Rzeczypospolitej. Urodzony w 1731 roku w Rzymie, kształcił się u znakomitego malarza Marca Benefiale. W młodości wyjechał do Drezna, gdzie kopiował dzieła galerii królewskiej […]
5 stycznia 1956 roku odbyło się pierwsze oficjalne spotkanie Klubu Krzywego Koła — niewielkiego, lecz wpływowego środowiska warszawskich intelektualistów, które stało się jednym z symboli politycznej „odwilży”. Klub narodził się jeszcze w cieniu stalinizmu, lecz korzystał z łagodniejących metod kontroli: władza pozwalała na dyskusję — pod warunkiem, że pozostanie ona „pod nadzorem”. W tamtym czasie […]
5 stycznia 2021 roku zmarła Lidia Lwow-Eberle — sanitariuszka 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, jedna z najbardziej rozpoznawalnych kobiet polskiego podziemia. Urodziła się 14 listopada 1920 roku w Plosie nad Wołgą, w rodzinie rosyjskiej arystokracji – po obu stronach wywodziła się z wybitnych rodów, a jednym z jej pradziadków był książę Aleksiej Fiodorowicz Lwow, kompozytor […]
