Eugeniusz Wiśniewski @Eugeniusz Wisniewski

1555

Archeolodzy odsłaniają nieznaną infrastrukturę rzeczną Nowogrodu Wielkiego

W Nowogrodzie Wielkim archeolodzy odkryli pozostałości masywnej drewnianej konstrukcji na brzegu rzeki Wołchow, która – według badaczy – mogła być elementem dużej przystani rzecznej z początku XVI wieku. Znalezisko uznano za bezprecedensowe w skali miasta i istotne dla badań nad dawną infrastrukturą rzeczną oraz handlem. Odkrycia dokonano po stronie sofijskiej miasta, w pobliżu nowogrodzkiego kremla. […]

Łupaszko i 5. Brygada Armii Krajowej. Bitwa pod Worzianami

31 stycznia 1944 roku na Wileńszczyźnie 5. Wileńska Brygada Armii Krajowej, dowodzona przez mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”, stoczyła zwycięską bitwę z oddziałem Wehrmachtu pod Worzianami (dziś na Białorusi). Starcie było następstwem niemieckich obław na partyzantkę oraz prób wypchnięcia struktur AK z rejonu, w którym ścierały się interesy okupanta, lokalnych kolaborantów oraz sowieckich formacji dążących do […]

Zrabowane podczas II wojny światowej „Collectarium lądzkie” wraca do Polski

Do Polski wraca kolejna strata wojenna – XII-wieczny rękopis „Collectarium lądzkie”, jeden z najcenniejszych zachowanych zabytków średniowiecznej kultury liturgicznej. Manuskrypt, zaginiony podczas II wojny światowej, został odnaleziony w zbiorach bibliotecznych Uniwersytetu Yale w Stanach Zjednoczonych i odzyskany dzięki współpracy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z amerykańską uczelnią. Uroczyste przekazanie rękopisu stronie polskiej odbyło się w […]

Znajomy ks. Jerzego Popiełuszki. Tajemnicza śmierć ks. Stanisława Suchowolca

W nocy z 29 na 30 stycznia 1989 roku na plebanii parafii w białostockich Dojlidach zginął ks. Stanisław Suchowolec, 31-letni kapłan. Jego ciało odnaleziono po pożarze budynku. Władze niemal natychmiast jako przyczynę śmierci podały zaczadzenie, jednak okoliczności tragedii od początku budziły wątpliwości, zwłaszcza w kontekście wcześniejszych gróźb i zainteresowania, jakim duchowny był otaczany przez Służbę […]

To nad Mazowszem spadł największy deszcz meteorytów w dziejach. Meteoryt Pułtusk

30 stycznia 1868 roku na ziemie północno-wschodniego Mazowsza spadł największy w historii udokumentowany deszcz meteorytów kamiennych. Wydarzenie to przeszło do dziejów nauki jako spadek meteorytu Pułtusk i do dziś pozostaje jednym z najlepiej opisanych oraz najliczniejszych tego typu zjawisk na świecie. Do Ziemi dotarły wówczas szczątki ciała niebieskiego, które w atmosferze rozpadło się na tysiące […]

Układ w Budziszynie: jak Chrobry zakończył wieloletnie wojny z Niemcami

30 stycznia 1018 roku w Budziszynie Bolesław I Chrobry zawarł pokój z cesarzem Henrykiem II, kończąc trwający od 1002 roku cykl wojen polsko-niemieckich. Układ ten uchodzi za jeden z największych sukcesów dyplomatycznych władcy piastowskiego i na trwałe wpisał się w dzieje wczesnośredniowiecznej Europy Środkowej. Choć dokładne postanowienia porozumienia nie są dziś znane, jego zasadnicze skutki […]

Wielka Brytania: sprzedaż Biblii wzrosła o 134 proc. w sześć lat

W Wielkiej Brytanii odnotowano wyraźny wzrost zainteresowania Biblią, co znajduje potwierdzenie w danych sprzedażowych z ostatnich lat. Jak informuje francuski portal Zenit, sprzedaż Biblii na rynku brytyjskim wzrosła o 134 procent w porównaniu z 2019 rokiem. Tendencja ta obejmuje osoby w różnym wieku, przy czym szczególnie widoczna jest wśród młodych dorosłych. Dane pochodzą z analizy […]

Wielka Piramida mogła powstać znacznie wcześniej, niż sądzono. Dowodem erozja kamienia

Najnowsze analizy dotyczące Wielkiej Piramidy w Gizie sugerują, że budowla mogła zostać wzniesiona znacznie wcześniej, niż przyjmuje obowiązująca chronologia starożytnego Egiptu. Wstępne wyniki badań, opublikowane w styczniu 2026 roku przez włoskiego inżyniera Alberta Doniniego, ponownie ożywiły dyskusję na temat datowania jednej z najbardziej rozpoznawalnych budowli świata. Autor badania zaproponował zastosowanie tzw. metody względnej erozji (Relative […]

Efekt Notre-Dame. Rekord odwiedzin w katedrach we Francji

W 2025 roku katedry we Francji odnotowały bezprecedensowy wzrost liczby odwiedzających, co potwierdzają dane Centre des Monuments Nationaux (CMN) oraz analizy portali Aleteia i Zenit. Według raportu CMN, opublikowanego 31 grudnia 2025 roku, obiekty objęte jego zarządem po raz pierwszy w historii przekroczyły próg 12 mln odwiedzających. Wzrost ten objął nie tylko najbardziej znane zabytki, […]

„Zniszczyć wszystko, co się rusza, i zamienić wieś w popioły”. Zbrodnia w Koniuchach

29 stycznia 1944 roku doszło do zbrodni na polskiej ludności cywilnej na Wileńszczyźnie. We wsi Koniuchy, położonej na skraju Puszczy Rudnickiej, oddziały partyzantki sowieckiej dokonały masowego mordu na mieszkańcach osady. Atak został przeprowadzony w nocy z 28 na 29 stycznia 1944 roku. O świcie, około godziny piątej rano, wieś została otoczona przez liczącą od 120 […]

„Z toru bucha słup ognia”. Nieudany zamach na Hansa Franka

29 stycznia 1944 roku żołnierze Armii Krajowej podjęli próbę likwidacji jednego z głównych zbrodniarzy niemieckiej okupacji na ziemiach polskich – Hansa Franka, generalnego gubernatora Generalnego Gubernatorstwa. Odpowiadał on za masowy terror, grabież i śmierć setek tysięcy Polaków. Zamach w Puszczy Niepołomickiej Okazją do zamachu była planowana podróż Franka pociągiem pospiesznym z Krakowa do Lwowa na […]

Obiecali sobie dla różnej wiary „krwie nie przelewać”. Konfederacja warszawska

28 stycznia 1573 roku sejm uchwalił konfederację warszawską – akt, który w warunkach pierwszego bezkrólewia miał zabezpieczyć pokój wewnętrzny Rzeczypospolitej i zagwarantować szlachcie swobodę wyznania. Konfederacja warszawska została przyjęta w Warszawie podczas sejmu konwokacyjnego zwołanego po śmierci ostatniego Jagiellona, Zygmunta II Augusta. Pierwsze bezkrólewie postawiło Rzeczpospolitą Obojga Narodów wobec poważnych wyzwań ustrojowych oraz zagrożeń dla […]

Notre Dame: najwyższa w historii liczba studentów przygotowuje się do inicjacji chrześcijańskiej

Na katolickim Uniwersytecie Notre Dame w South Bend w stanie Indiana w roku akademickim 2025/2026 do przyjęcia sakramentów inicjacji chrześcijańskiej przygotowuje się rekordowa liczba studentów. Zjawisko to wpisuje się w szerszy trend widoczny wśród młodego pokolenia, w którym rośnie zainteresowanie wiarą chrześcijańską i praktykami religijnymi. W programie OCIA (Order of Christian Initiation of Adults), czyli […]

45 lat temu odkryto Truso – jedyną prawdziwie wikińską osadę na ziemiach Polski

Na początku 1981 roku, nad jeziorem Druzno, w miejscowości Janów Pomorski koło Elbląga, doszło do odkrycia, które zakończyło trwające blisko dwa stulecia poszukiwania legendarnej osady Truso. Wczesnośredniowieczny port handlowy, znany dotąd jedynie z jednej wzmianki pisanej, przestał funkcjonować jako hipoteza badawcza, a stał się jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych związanych z epoką wikingów w basenie […]

Kometa Halleya odkryta 600 lat wcześniej, niż sądzono. Obserwował ją angielski mnich

Przez ponad trzy stulecia kometa Halleya była nierozerwalnie kojarzona z postacią Edmonda Halleya, który w XVII wieku jako pierwszy matematycznie wykazał jej okresowy powrót. Najnowsze badania wskazują jednak, że rozpoznanie cykliczności tej komety nastąpiło znacznie wcześniej – niemal 600 lat przed Halleyem – i dokonał go średniowieczny mnich żyjący w Anglii. Zespół badawczy kierowany przez […]

Koniec terroru dla 7 tys. więźniów. Wyzwolenie niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau

27 stycznia 1945 roku żołnierze 60. Armii 1. Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej zajęli kompleks obozowy Auschwitz-Birkenau, kończąc jego funkcjonowanie jako niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady. Wyzwolenia doczekało wówczas około 7 tysięcy więźniów, w tym blisko 500 dzieci. Dla ocalonych moment ten oznaczał kres bezpośredniego terroru i walkę o przetrwanie po miesiącach skrajnego wycieńczenia. Auschwitz-Birkenau […]

Astronom na murach. Jak Mikołaj Kopernik bronił Olsztyna

W styczniu 1521 roku Warmia stała się areną jednego z kluczowych epizodów wojny polsko-krzyżackiej. Olsztyn, należący do Kapituły Warmińskiej, znalazł się na drodze wojsk Zakonu Krzyżackiego, które po zajęciu okolicznych miast próbowały przełamać opór regionu. Przygotowanie obrony miasta przypadło nie zawodowemu dowódcy, lecz kanonikowi i uczonemu – Mikołajowi Kopernikowi. Warmia nie była częścią państwa zakonnego. […]

Cieszyn 1943. Atak AK, który wstrzymał niemieckie wysiedlenia na Zamojszczyźnie

W nocy z 25 na 26 stycznia 1943 roku oddziały Armii Krajowej przeprowadziły atak na niemiecką osadę Cieszyn na Zamojszczyźnie. Akcja ta okazała się jedną z najdonioślejszych operacji odwetowych polskiego podziemia w czasie II wojny światowej i odbiła się szerokim echem w strukturach niemieckiej władzy okupacyjnej. Cieszyn był jedną z miejscowości zasiedlonych przez niemieckich kolonistów […]

Badania nad stratami wojennymi zadanymi Polsce przez ZSRR. Instytut pokazuje pierwsze efekty prac

Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego zaprezentował pierwszy numer półrocznika „Studia i Materiały Instytutu Strat Wojennych”, poświęconego stratom wyrządzonym Polsce przez ZSRR po 1939 roku. Publikacja stanowi pierwszy etap szerszego projektu badawczego, którego celem jest oszacowanie materialnych, demograficznych i kulturowych strat poniesionych przez państwo polskie i jego obywateli w wyniku agresji i wieloletniej dominacji sowieckiej. […]

Trzykrotna przewaga Niemiec i złudzenia Warszawy. Jak zlekceważono ostrzeżenia Kutrzeby

26 stycznia 1938 roku gen. Tadeusz Kutrzeba przedstawił gen. Edwardowi Rydzowi-Śmigłemu założenia swojego „Studium planu strategicznego Polski przeciw Niemcom”, znanego jako studium „N”. Był to moment istotny, ponieważ po raz pierwszy na tak wysokim szczeblu dowódczym wprost zakwestionowano dominujące w II Rzeczypospolitej przekonanie, że potencjał militarny III Rzeszy nie stanowi w najbliższych latach zasadniczego zagrożenia […]

Leczenie kanałowe? Proszę bardzo. Zaskakująco nowoczesna stomatologia wikingów

Wikingowie kojarzeni są zwykle z wojną, żeglugą i surowym trybem życia. Tymczasem najnowsze badania archeologiczne pokazują, że w jednej dziedzinie byli oni znacznie bardziej „nowocześni”, niż dotąd sądzono – chodzi o dbanie o zęby i próby ich leczenia. Zespół naukowców z Uniwersytetu w Göteborgu przeanalizował szczątki ludzkie, odkryte w miejscowości Varnhem w Szwecji, gdzie w […]

Betlejem: pierwsza od 600 lat renowacja Groty Narodzenia

W Betlejem rozpoczynają się długo zapowiadane prace renowacyjne w Grocie Narodzenia, jednym z najważniejszych miejsc kultu chrześcijańskiego, tradycyjnie uznawanym za miejsce narodzin Jezusa Chrystusa. Będzie to pierwsza tak kompleksowa interwencja konserwatorska w grocie od około 600 lat. Decyzję o rozpoczęciu prac ogłosiły wspólnie Grecko-Prawosławny Patriarchat Jerozolimy oraz Kustodia Ziemi Świętej, przy współpracy Apostolskiego Patriarchatu Ormiańsko-Prawosławnego. […]

Sejm Królestwa Polskiego detronizuje cara Mikołaja I

25 stycznia 1831 roku Sejm Królestwa Polskiego, obradujący w Warszawie w trakcie powstania listopadowego, ogłosił akt detronizacji cara Rosji Mikołaja I jako króla Polski, zrywając formalną unię personalną łączącą Królestwo Polskie z Imperium Rosyjskim. Królestwo Polskie powstało w 1815 roku na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego jako państwo połączone z Rosją osobą monarchy. Car Aleksander I […]

Legioniści stworzyli w Karpatach Rzeczpospolitą Rafajłowską. W styczniu 1915 stoczyli bitwę o jej utrzymanie

24 stycznia 1915 roku w Karpatach Wschodnich rozegrała się bitwa pod Rafajłową, jedno z najważniejszych zwycięstw Legionów Polskich w początkowym okresie I wojny światowej. Starcie to miało jednak znaczenie szersze niż sam sukces militarny. Było bowiem walką o utrzymanie Rzeczpospolitej Rafajłowskiej – efemerycznej, lecz realnej polskiej enklawy wojskowej, która od jesieni 1914 do wiosny 1915 […]

Habsburg, Waza i tron w Krakowie. Bitwa pod Byczyną

24 stycznia 1588 roku doszło do krwawej bitwy pod Byczyną, w której Jan Zamoyski pokonał wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, rozstrzygając spór o tron i zabezpieczając koronę dla dynastii Wazów. Po śmierci Stefana Batorego 12 grudnia 1586 roku Rzeczpospolita weszła w okres ostrego przesilenia politycznego. Rozpoczęła się walka o tron, w której starły się dwa główne […]

Dlaczego Wilczy Szaniec nie został całkowicie zniszczony

W nocy z 24 na 25 stycznia 1945 roku wysadzono Wilczy Szaniec pod Kętrzynem, główną kwaterę dowodzenia Adolfa Hitlera w czasie II wojny światowej. Zniszczenia dokonali niemieccy saperzy tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej na teren Prus Wschodnich. Akcja nie została przeprowadzona w pełni, co do dziś widoczne jest w postaci zachowanych ruin masywnych schronów żelbetowych. […]

Wielka Brytania: w szkolnej bibliotece odnaleziono 700-letnią księgę. Wcześniej znana była tylko ze skrótów

W jednej z najstarszych szkolnych bibliotek w Wielkiej Brytanii odnaleziono bezcenny średniowieczny manuskrypt, który przez ponad cztery stulecia pozostawał niezauważony. Przechowywany w Ancient Library szkoły Shrewsbury kodeks okazał się jedyną na świecie kompletną wersją dzieła „Emendatio vitae” („Poprawa życia”), napisanego w XIV wieku przez wybitnego angielskiego mistyka i teologa Richarda Rolle’a. Manuskrypt, oznaczony w zbiorach […]

Rysunki gladiatorów i wyznania miłości. Technika 3D odsłania nieznane napisy z Pompejów

Niemal dwa tysiące lat po zagładzie Pompejów miasto znów „zabiera głos”. Jak pokazują najnowsze badania, wiele rzymskich graffiti – drobnych napisów i rysunków wydrapanych w tynku – przez ponad dwa stulecia pozostawało niewidocznych dla badaczy. Dopiero zastosowanie zaawansowanych technik obrazowania 3D pozwoliło odczytać zapomniane ślady codziennych emocji mieszkańców antycznego miasta. Odkrycia dokonano w długim, wąskim […]

Jak Żegota z „Dziadów” stał się bohaterem Chile. Ignacy Domeyko

Ignacy Domeyko należał do tych Polaków XIX wieku, których biografie wymykają się prostym schematom emigranta, uczonego czy patrioty. Był jednocześnie filomatą, powstańcem, wybitnym uczonym, reformatorem szkolnictwa i jednym z ojców nowoczesnego państwa chilijskiego. Zmarł 23 stycznia 1889 roku w Santiago jako bohater narodowy Chile. Jest znacznie lepiej znany nad Pacyfikiem niż nad Wisłą. Filomata, więzień […]

Drugi rozbiór Rzeczypospolitej. Tym razem bez Austrii

23 stycznia 1793 roku Rosja i Prusy podpisały konwencję rozbiorową, przesądzając o drugim rozbiorze Rzeczypospolitej. Drugo rozbiór odbył się bez udziału Austrii. Porozumienie uruchomiło okupację kolejnych ziem i narzuciło władzom w Warszawie decyzje podejmowane pod presją militarną. W konwencji z 23 stycznia Fryderyk Wilhelm II zobowiązał się do kontynuowania wojny przeciw rewolucyjnej Francji, a Katarzyna […]

Marsze śmierci. Sama ewakuacja Auschwitz pochłonęła do 15 tysięcy ofiar

22 stycznia 1945 roku do Wodzisławia Śląskiego dotarły ostatnie kolumny więźniów ewakuowanych z niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Był to finał największego marszu śmierci przeprowadzonego na ziemiach polskich. Pojedyncze grupy więźniów docierały do stacji kolejowej Loslau jeszcze 23 stycznia, co zamykało kilkudniowy proces pieszej ewakuacji prowadzonej w warunkach skrajnej zimy i terroru. Marsz z Auschwitz-Birkenau do […]

Gwałty, rabunki i zniszczenia. Wkroczenie Armii Czerwonej do Olsztyna

22 stycznia 1945 roku oddziały Armii Czerwonej wkroczyły do Olsztyna, kończąc niemiecką kontrolę nad tym miastem. Położone w północno-wschodnich Prusach Wschodnich ziemie Warmii i Mazur były stopniowo zajmowane od połowy stycznia 1945 roku. 13 stycznia rozpoczęła się sowiecka ofensywa na Prusy Wschodnie, której celem było odcięcie i rozbicie niemieckich sił w regionie. Olsztyn był pierwszym […]

Przełomowe odkrycie w Indonezji. To może być najstarsza sztuka ludzkości [+WIDEO]

Na indonezyjskiej wyspie Sulawesi odkryto najstarszą znaną dotąd sztukę naskalną na świecie. W jednej z jaskiń na wyspie Muna zidentyfikowano szablon dłoni, którego wiek wynosi co najmniej 67,8 tysiąca lat. Oznacza to, że jest on starszy niż dotychczasowe najwcześniejsze znane przykłady malarstwa jaskiniowego z Europy, w tym słynne stanowiska w Hiszpanii i Francji. Celowo zwężono […]

Komandosi Armii Krajowej. Kedyw utworzono w rocznicę Powstania Styczniowego

22 stycznia 1943 roku, w 80. rocznicę wybuchu Powstania Styczniowego, dowódca Armii Krajowej, generał Stefan Rowecki „Grot”, wydał rozkaz nr 84, na mocy którego utworzono Kierownictwo Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej, czyli Kedyw. Data powołania nowej struktury miała znaczenie symboliczne i nawiązywała do tradycji walki niepodległościowej z 1863 roku. Komandosi Armii Krajowej Kedyw powstał jako […]

Od branki do insurekcji. Powstanie Styczniowe

22 stycznia 1863 roku Manifestem Tymczasowego Rządu Narodowego rozpoczęło się Powstanie Styczniowe – największy i najdłuższy zryw niepodległościowy Polaków w XIX wieku. Było ono kulminacją narastającego od końca lat 50. napięcia politycznego i społecznego w Królestwie Polskim, znajdującym się pod panowaniem Imperium Rosyjskiego. Odwilż posewastopolska i oczekiwania społeczne Bezpośrednim tłem wydarzeń była klęska Rosji w […]

Wincenty Witos – Ojciec Niepodległości i lider ruchu ludowego

„Nie szukajcie łaski u nikogo, bo macie własną siłę” — tymi słowami Wincenty Witos zwracał się do ludowców niedługo przed wybuchem II wojny światowej. 21 stycznia przypada rocznica urodzin jednego z Ojców Niepodległości, trzykrotnego premiera II Rzeczypospolitej i wieloletniego przywódcy polskiego ruchu ludowego. Wincenty Witos urodził się 21 stycznia 1874 roku w Wierzchosławicach koło Tarnowa, […]

Zapomniany bunt. Powstanie czortkowskie 1940 roku

21 stycznia 1940 roku w Czortkowie koło Tarnopola doszło do zbrojnego wystąpienia polskich mieszkańców przeciwko władzy sowieckiej. Wydarzenie to, znane jako powstanie czortkowskie, uchodzi za pierwszy zbrojny zryw Polaków przeciw Związkowi Sowieckiemu w czasie II wojny światowej. Czortków, przed wojną miasto województwa tarnopolskiego, po 17 września 1939 roku znalazł się pod okupacją Armii Czerwonej. Nowe […]

Trzy wyroki śmierci. Proces kurii krakowskiej w Krakowie

21 stycznia 1953 roku przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie rozpoczął się proces siedmiu osób, w tym czterech księży, oskarżonych przez władze komunistyczne o szpiegostwo i działalność wymierzoną w państwo. Postępowanie, znane jako proces kurii krakowskiej, stało się jednym z najbardziej represyjnych działań wobec Kościoła katolickiego w okresie stalinowskim w Polsce. Rozprawa toczyła się od […]

Czy Rzymianie dotarli na ziemie Polski? Odkrycia w Niemczech zmieniają perspektywę

Na terenie niemieckiego kraju związkowego Saksonia-Anhalt archeolodzy odkryli cztery rzymskie obozy marszowe datowane na III wiek n.e. Znalezisko wskazuje, że rzymskie oddziały operowały znacznie dalej poza granicami imperium, niż dotąd przyjmowano. Odkryć dokonano w rejonie miejscowości Aken i Deersheim oraz w gminie Trabitz. Badania prowadzono z wykorzystaniem zdjęć lotniczych i satelitarnych, a następnie potwierdzono je […]

Jak Łokietek odbudował królestwo. Koronacja na Wawelu

20 stycznia 1320 roku w katedrze wawelskiej odbyła się koronacja Władysława Łokietka, która zakończyła trwający ponad półtora wieku okres rozbicia dzielnicowego i przywróciła Polsce rangę królestwa. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach państwa polskiego, mające zarówno wymiar symboliczny, jak i polityczny. Droga Łokietka do korony była długa i pełna przeszkód. Przez wiele lat […]

AK pożałowała dla niego kuli. Egzekucja przywódcy Goralenvolku Wacława Krzeptowskiego

20 stycznia 1945 roku w Zakopanem oddział Armii Krajowej wykonał wyrok śmierci na Wacławie Krzeptowskim, przywódcy Goralenvolku i szefie kolaborującego z Niemcami Komitetu Góralskiego. Egzekucja, przeprowadzona na mocy orzeczenia podziemnego sądu Polskiego Państwa Podziemnego, zamknęła jeden z najbardziej ponurych epizodów okupacyjnej historii Podhala. Zadłużony, z poczuciem własnej ważności Wacław Krzeptowski urodził się 24 czerwca 1897 […]

Rada Europy: Polska w kategorii B wolności akademickiej

Polska znalazła się poniżej średniej w najnowszym rankingu wolności akademickiej przygotowanym na potrzeby Rady Europy. W zestawieniu obejmującym 38 państw członkowskich Polska została zakwalifikowana do kategorii B i zajęła 32. miejsce, wyprzedzając jedynie sześć krajów: Armenię, Albanię, Ukrainę, Węgry, Azerbejdżan oraz Turcję. Jak wynika z raportu, wolność akademicka w całej Europie ulega systematycznej erozji od […]

Stanisław Staszic – architekt polskiej nowoczesności, patron 2026 roku

Decyzją Sejmu RP rok 2026 został ustanowiony Rokiem Stanisława Staszica, w 200. rocznicę jego śmierci. Staszic zmarł 20 stycznia 1826 roku. Uchwała ma przypomnieć postać jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia, łączącego refleksję intelektualną z praktycznym działaniem na rzecz modernizacji państwa. Stanisław Staszic urodził się w 1755 roku w Pile w rodzinie mieszczańskiej. Wykształcenie zdobywał […]

Od kolegium jezuitów do uniwersytetu. Lwów na naukowej mapie Rzeczypospolitej

20 stycznia 1661 roku Jan Kazimierz Waza podniósł kolegium jezuitów we Lwowie do godności akademii i nadał mu tytuł uniwersytetu. Tym samym wpisał miasto na intelektualną mapę Rzeczpospolitej, obok najważniejszych ośrodków naukowych państwa. Placówka miała już wówczas ugruntowane tradycje. Jezuici założyli swoje kolegium we Lwowie w 1608 roku. Dnia 2 października tego roku rozpoczęły się […]

Odnaleziono jedyny zrealizowany projekt ojca architektury Zachodu. Sensacyjne odkrycie we Włoszech [+WIDEO]

W centrum włoskiego miasta Fano, w regionie Marche, archeolodzy potwierdzili odkrycie, na które świat nauki czekał od wielu lat. Pod placem Piazza Andrea Costa zidentyfikowano pozostałości bazyliki zaprojektowanej przez Marka Witruwiusza Polliona – jedynej budowli, którą rzymski architekt sam opisał jako własne dzieło. Władze Włoch i środowisko naukowe określają to odkrycie jako jedno z najważniejszych […]

Biskup przeciw władzy. Sprawa Czesława Kaczmarka

20 stycznia 1951 roku funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego aresztowali ordynariusza kieleckiego, biskupa Czesława Kaczmarka, rozpoczynając jedną z najgłośniejszych spraw wymierzonych w Kościół katolicki w powojennej Polsce. Zatrzymanie hierarchy było elementem szerszej kampanii władz komunistycznych, zmierzającej do podporządkowania Kościoła państwu. Kaczmarek należał do biskupów najbardziej konsekwentnie sprzeciwiających się ingerencji aparatu partyjnego w sprawy religijne i organizacyjne […]

Co naprawdę stosowano w renesansowej medycynie? Analiza księgi ujawniła nietypowe składniki mikstur

Naukowcy analizujący renesansowe podręczniki medyczne odkryli, że na kartach dawnych ksiąg zachowały się niewidoczne gołym okiem ślady substancji wykorzystywanych w praktykach leczniczych sprzed kilkuset lat. Dzięki nowoczesnym metodom biochemicznym możliwe stało się odtworzenie składu mikstur zdrowotnych, a także praktyk, które dziś uznane byłyby za medycynę ludową lub wręcz magiczną. Poradniki z 1531 roku Opisywane tu […]

Rozkaz na czas nowej okupacji. Jak rozwiązano Armię Krajową

19 stycznia 1945 roku ostatni dowódca Armii Krajowej, gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”, wydał rozkazy kończące istnienie największej podziemnej armii okupowanej Europy. Decyzja zapadła w warunkach gwałtownej ofensywy sowieckiej, która w połowie stycznia ruszyła znad Wisły i w krótkim czasie doprowadziła do zajęcia niemal całej Polski przez Armię Czerwoną. W pierwszym, jawnym rozkazie Okulicki oceniał, że […]

Człowiek Lodu miał groźnego wirusa. Genetycy badają, od kiedy towarzyszą nam nowotwory

U liczącego około 5,3 tys. lat Ötziego, znanego jako Człowiek Lodu, naukowcy wykryli ślady wirusa brodawczaka ludzkiego HPV16 – jednego z typów wirusa powiązanych współcześnie z rozwojem nowotworów. Ötzi to naturalnie zmumifikowane ciało mężczyzny odkryte w 1991 roku w Alpach, na granicy austriacko-włoskiej, na wysokości ponad 3 tys. metrów n.p.m. Zmarł około 3300 r. p.n.e., […]

To nie był „ratunek miasta”. Gdy Armia Czerwona wkroczyła do Krakowa

18 stycznia 1945 roku Armia Czerwona zajęła Kraków. Propaganda ogłosiła to „wyzwoleniem” i „uratowaniem miasta”. Realia okazały się jednak zupełnie inne. Sowieci używali artylerii, co stoi w sprzeczności z późniejszym PRL-owskim mitem o rzekomej rezygnacji z ciężkich środków ogniowych w trosce o zabytki. Niemcy – mimo wcześniejszych przygotowań obronnych – prowadzili w Krakowie jedynie ograniczone […]

Sojusz, który stał się pułapką. Ugoda perejasławska

18 stycznia 1654 roku w Perejasławiu Bohdan Chmielnicki złożył przysięgę wierności carowi Rosji, czym przypieczętował ugodę, która na trwałe zmieniła losy Ukrainy i stała się jednym z fundamentów rosyjskiej polityki imperialnej. Decyzja ta była wynikiem splotu militarnych niepowodzeń, kalkulacji politycznych i błędnych wyobrażeń o charakterze władzy moskiewskiej. Jej skutki okazały się dla Kozaków i całego […]