13 marca 1945 roku w niemieckim obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen zginął Kazimierz Prószyński – polski wynalazca, konstruktor i jeden z pionierów światowej kinematografii. Louis Lumière miał o nim powiedzieć tak: „Panowie, ten człowiek jest pierwszy w kinematografii, ja jestem drugi”. Choć osiągnięcia Prószyńskiego przez lata pozostawały w cieniu innych twórców kina, dziś uznaje się go za […]
Wojciech Smarzowski pracuje nad nowym, ambitnym projektem filmowym, który przeniesie widzów w czasy początków państwa polskiego. Reżyser znany z bezkompromisowych filmów społecznych, takich jak „Wołyń”, „Kler” czy „Dom dobry”, tym razem sięga po temat wczesnośredniowiecznej historii i świata słowiańskich wierzeń. Produkcja ma być jednym z najbardziej rozbudowanych i kosztownych przedsięwzięć w historii polskiej kinematografii. Nowy […]
Zbrodnia w Podkamieniu była jedną z najtragiczniejszych masakr ludności polskiej dokonanych na Kresach Wschodnich podczas II wojny światowej. Do wydarzeń tych doszło między 12 a 16 marca 1944 roku w miejscowości Podkamień w dawnym województwie tarnopolskim. Zbrodni dokonał kureń Ukraińskiej Powstańczej Armii dowodzony przez Maksa Skorupśkiego ps. „Maks”, wspierany przez 4 pułk policyjny SS złożony […]
Papież Leon XIV mianował kardynała Konrada Krajewskiego nowym metropolitą łódzkim. Dotychczasowy papieski jałmużnik po 28 latach pracy w Watykanie powróci do swojej rodzinnej archidiecezji. Jak powiedział nominat w rozmowie z Vatican News, decyzja zapadła po osobistej rozmowie z papieżem. – „Ojciec Święty Leon XIV zapytał mnie, czy po 28 latach służby czterem papieżom w Watykanie […]
12 marca 1679 roku w Grodnie król Jan III Sobieski wydał przywileje, które na trwałe związały społeczność tatarską z ziemiami wschodniej Rzeczypospolitej. Na ich mocy rotmistrzowie tatarscy wraz ze swoimi żołnierzami otrzymali ziemie w dobrach królewskich – w ekonomiach brzeskiej, kobryńskiej i grodzieńskiej. Część tych osad znajduje się dziś na terenie Podlasia, a ich historia […]
W brytyjskim systemie politycznym kończy się jedna z najstarszych instytucjonalnych tradycji. Parlament w Londynie zdecydował o usunięciu z Izby Lordów ostatnich członków, którzy zasiadali w niej wyłącznie dzięki dziedzicznemu tytułowi arystokratycznemu. Decyzja oznacza domknięcie procesu reform rozpoczętego pod koniec XX wieku, który stopniowo ograniczał wpływ dziedzicznej arystokracji na proces legislacyjny. Izba Lordów przez większość swojej […]
12 marca 1943 roku oddział partyzancki „Jędrusie”, wspólnie z żołnierzami miejscowej placówki Armii Krajowej, przeprowadził brawurową akcję rozbicia niemieckiego więzienia w Opatowie. Celem operacji było uwolnienie osób aresztowanych przez okupacyjne władze III Rzeszy podczas fali represji, która przetoczyła się przez region po przegranej przez Niemcy bitwie pod Stalingradem. W wyniku akcji na wolność wydostało się […]
Polscy archeolodzy odkryli najstarsze znane zabudowania w starożytnym Pafos na Cyprze. O ich wieku świadczą fragmenty amfory do transportu wina datowanej na II wiek p.n.e., które odnaleziono w ruinach odsłanianego budynku. Odkrycie potwierdza, że badany obiekt pochodzi z czasów hellenistycznych i należy do najwcześniejszych struktur architektonicznych w tym mieście. Badania w Pafos prowadzą naukowcy z […]
12 marca 1944 roku w miejscowości Palikrowy w powiecie brodzkim doszło do jednej z wielu zbrodni dokonanych na ludności polskiej przez ukraińskich nacjonalistów w czasie II wojny światowej. Tego dnia oddział 4 pułku policyjnego SS, złożony z ochotników ukraińskich do 14 Dywizji Grenadierów SS „Galizien”, wspierany przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz miejscowe bojówki Organizacji […]
9 oraz 12 marca 1944 roku Armia Krajowa przeprowadziła we Lwowie akcję odwetową o kryptonimie „Nieszpory”. Była to zorganizowana operacja likwidacyjna wymierzona w funkcjonariuszy Ukraińskiej Policji Pomocniczej, którzy w poprzednich tygodniach dokonywali serii mordów na młodych Polakach. Działania AK miały charakter precyzyjnego uderzenia odwetowego, którego celem było powstrzymanie zbrodni i przywrócenie elementarnego poczucia bezpieczeństwa wśród polskiej […]
Liban zwrócił się do Stolicy Apostolskiej z prośbą o pomoc w obliczu pogarszającej się sytuacji bezpieczeństwa na południu kraju. Jak poinformowały watykańskie media, chodzi przede wszystkim o ochronę chrześcijańskich społeczności zamieszkujących tereny przy granicy z Izraelem, które w ostatnim czasie ponownie stały się obszarem intensywnych działań wojennych. Minister spraw zagranicznych Libanu Youssef Raggi przekazał w […]
Podczas audiencji generalnej na Placu św. Piotra papież Leon XIV zwrócił się ze szczególnym przesłaniem do wiernych z Polski. W krótkim, ale znaczącym pozdrowieniu przypomniał o głęboko zakorzenionej w polskiej tradycji wielkopostnej praktyce nabożeństwa Gorzkich żalów i zachęcił do licznego udziału w tych modlitwach. Ojciec Święty podkreślił, że od ponad trzystu lat wierni w Polsce […]
11 marca 1968 roku w Warszawie doszło do brutalnego pobicia pisarza i publicysty Stefana Kisielewskiego przez tzw. „nieznanych sprawców”. Atak był odwetem władz komunistycznych za jego głośne wystąpienie, w którym określił sytuację w polskim życiu kulturalnym jako „skandaliczną dyktaturę ciemniaków”. Wydarzenie to stało się jednym z symboli represji wobec środowisk intelektualnych w czasie kryzysu politycznego […]
11 marca 1968 roku protesty studenckie w Warszawie weszły w decydującą fazę. Tego dnia pod gmach Komitetu Centralnego PZPR dotarła wielka demonstracja młodzieży, brutalnie zaatakowana przez milicję przy użyciu pałek, gazu łzawiącego i armatek wodnych. Był to jeden z kluczowych momentów Marca ’68 – kryzysu politycznego i społecznego, którego otwarta faza rozpoczęła się 8 marca […]
Pozostałości kilku starożytnych statków, które rozbiły się w drodze do portu w Ptolemais, odkryli archeolodzy z Uniwersytetu Warszawskiego prowadzący badania w północno-wschodniej Libii. Wrakowisko rozciąga się na odcinku ponad 100 metrów, co wskazuje, że w tym miejscu wielokrotnie dochodziło do katastrof morskich. Ptolemais było jednym z największych miast greckich w Cyrenajce – historycznej krainie położonej […]
11 marca 1947 roku w Warszawie rozpoczął się proces Rudolfa Hößa, organizatora i pierwszego komendanta niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz. Była to jedna z najważniejszych rozpraw powojennego wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Sprawa wzbudziła ogromne zainteresowanie opinii publicznej w kraju i za granicą, ponieważ Auschwitz stał się symbolem niemieckiej polityki terroru i ludobójstwa podczas II […]
Niecodzienna historia z Wielkiej Brytanii pokazuje, że zabytki archeologiczne potrafią pojawić się w najbardziej zaskakujących miejscach. Do zbiorów muzealnych w Leeds trafiła właśnie mająca około 2000 lat moneta, która przed kilkudziesięciu laty została odnaleziona w kasie komunikacji miejskiej. Niezwykła historia numizmatu – od starożytnej fenickiej kolonii po autobus w powojennej Anglii – dopiero teraz znajduje […]
11 marca 1863 roku Marian Langiewicz został ogłoszony dyktatorem powstania styczniowego. Decyzję tę podjęto w obozie powstańczym w Goszczy pod Krakowem, w chwili, gdy trwający od kilku tygodni zryw narodowy znalazł się w trudnym położeniu i potrzebował silnego przywództwa. Marian Langiewicz urodził się 5 sierpnia 1827 roku w Krotoszynie w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych. […]
Śmierć Janusza III w nocy z 9 na 10 marca 1526 roku zakończyła historię mazowieckiej linii Piastów i otworzyła drogę do ostatecznego włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego. Ostatni książę mazowiecki w chwili śmierci miał zaledwie około 24 lat, a jego nagły zgon wywołał liczne spekulacje i podejrzenia o otrucie. Janusz III był młodszym synem księcia […]
Archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika podczas badań kompleksu Ducha Świętego w Toruniu natrafili na średniowieczne pochówki. Analizy wskazują, że część odkrytej nekropolii może być związana z tzw. wojną głodową z 1414 roku. Wojna głodowa była konfliktem zbrojnym z 1414 roku pomiędzy Królestwem Polskim i Wielkim Księstwem Litewskim a Zakonem Krzyżackim. Doszło do niej kilka lat […]
Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny z 2024 roku, amerykański biolog molekularny Victor Ambros, rozpoczął starania o uzyskanie polskiego obywatelstwa. W poniedziałek naukowiec spotkał się w tej sprawie z premierem Donaldem Tuskiem, a w rozmowie z Polską Agencją Prasową wyjaśnił, że jego decyzja ma zarówno wymiar osobisty, jak i naukowy. Ambros podkreślił, że chce w […]
W Irlandii rozpoczęła się debata publiczna dotycząca funkcjonowania przepisów aborcyjnych po ujawnieniu danych dotyczących dzieci, które urodziły się mimo przeprowadzonej procedury przerwania ciąży. Informacje przekazane przez irlandzką służbę zdrowia wskazują, że w latach 2019–2023 odnotowano 108 przypadków noworodków, które przeżyły aborcję, lecz zmarły wkrótce po urodzeniu. Sprawa wywołała reakcję części środowisk społecznych oraz polityków, którzy […]
10 marca 1945 roku doszło do jednej z najbardziej spektakularnych ucieczek z więzienia komunistycznego aparatu bezpieczeństwa w pierwszych miesiącach powojennej Polski. Z więzienia Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Sandomierzu, mieszczącego się w murach tamtejszego zamku, uciekło 126 więźniów. Wśród nich znajdowali się przede wszystkim żołnierze Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych, a także inni członkowie polskiego […]
Św. Brunon z Kwerfurtu zginął 9 marca 1009 roku na pograniczu ziem pruskich, ruskich i litewskich, choć część źródeł podaje także wcześniejszą datę – 14 lutego tego samego roku. Był on jednym z najważniejszych misjonarzy przełomu X i XI wieku, benedyktyńskim mnichem, biskupem misyjnym oraz autorem jednych z najstarszych tekstów dotyczących wczesnych dziejów Polski. Brunon […]
Dolina Królów w Egipcie nie była wyłącznie miejscem spoczynku faraonów — już około dwóch tysięcy lat temu stanowiła popularny cel podróży. Najnowsze badania pokazują, że docierali tam również przybysze z odległych regionów Azji Południowej. Dowodem są inskrypcje w starożytnych językach Indii, odkryte na ścianach królewskich grobowców. Badacze zidentyfikowali około 30 napisów wykonanych w trzech językach […]
9 marca 1944 roku we wsi Szerokie Pole w powiecie dolińskim województwa stanisławowskiego doszło do zbrodni dokonanej przez oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) na polskiej ludności cywilnej. W wyniku nocnego napadu zamordowano kilkudziesięciu mieszkańców wsi, a zabudowania zostały spalone. Przed wybuchem II wojny światowej Szerokie Pole, znane także pod niemiecką nazwą Pöchersdorf, było miejscowością zamieszkaną […]
9 marca 1652 roku w dziejach Rzeczypospolitej doszło do wydarzenia, które z czasem stało się symbolem kryzysu ustrojowego państwa. Tego dnia poseł upicki Władysław Siciński zaprotestował przeciw prolongacie sejmu warszawskiego, czyli przedłużeniu jego obrad, po czym opuścił salę. Jego sprzeciw został uznany przez izbę za wiążący, a wydarzenie to stworzyło precedens, który w kolejnych dziesięcioleciach […]
W 1766 roku w Warszawie powstała Malarnia Królewska – pierwsza w Rzeczypospolitej instytucja o charakterze szkoły malarstwa artystycznego. Została założona na Zamku Królewskim z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, a jej organizatorem i dyrektorem był nadworny malarz monarchy, Marcello Bacciarelli. Instytucja ta stała się jednym z najważniejszych elementów programu kulturalnego epoki stanisławowskiej i uznawana jest […]
Archeolodzy odkryli jeden z największych znanych skarbów złotych monet z czasów Imperium Rosyjskiego. W historycznym mieście Torżok w rosyjskim obwodzie twerskim znaleziono depozyt liczący 409 złotych monet, wybitych w latach 1848–1911. Skarb odnaleziono w 2025 roku podczas tzw. badań ratowniczych prowadzonych przed budową nowego budynku mieszkalnego, a informacja o znalezisku została upubliczniona dopiero teraz. Prace […]
Odnaleziono zaginione dzieło Rembrandta van Rijna, a eksperci potwierdzili jego autentyczność. Obraz zatytułowany „Widzenie Zachariasza w świątyni”, powstały w 1633 roku, przez dziesięciolecia pozostawał poza publicznym obiegiem. O weryfikację dzieła poprosili jego obecni właściciele. Po szczegółowych badaniach przeprowadzonych w Rijksmuseum w Amsterdamie ustalono, że jest to autentyczna praca jednego z najwybitniejszych malarzy epoki baroku. Historia […]
8 marca 1223 roku w Jędrzejowie zmarł Wincenty Kadłubek – biskup krakowski, autor „Kroniki polskiej”, jeden z najwybitniejszych umysłów polskiego średniowiecza, a zarazem człowiek, którego zapamiętano jako skromnego duchownego i reformatora Kościoła. Jego postać łączy w sobie cechy uczonego, polityka, pisarza i zakonnika, a znaczenie jego dzieła daleko wykracza poza ramy historiografii. Wincenty urodził się […]
7 marca 1944 roku podpisano umowę o scaleniu części Narodowych Sił Zbrojnych z Armią Krajową, kończącą wielomiesięczne negocjacje między dowództwem największej organizacji zbrojnej Polskiego Państwa Podziemnego a jedną z najważniejszych formacji nurtu narodowego działających w konspiracji. Korzenie Armii Krajowej sięgają września 1939 roku, kiedy w Warszawie powstała Służba Zwycięstwu Polski – pierwsza ogólnokrajowa organizacja konspiracyjna […]
7 marca 1944 roku Niemcy i funkcjonariusze granatowej policji odkryli bunkier „Krysia” przy ul. Grójeckiej w Warszawie. Po jego dekonspiracji mieszkańców kryjówki przewieziono na Pawiak, a jej opiekunów, Mieczysława Wolskiego i Janusza Wysockiego, aresztowano wraz z nimi. Kilka dni później, prawdopodobnie 10 marca, wszystkich rozstrzelano w ruinach getta warszawskiego. Tak zakończyła się historia największej i […]
W archiwach w Pradze odnaleziono po blisko 80 latach oryginalne niemieckie instrukcje obsługi jednej z najbardziej tajemniczych maszyn szyfrujących II wojny światowej – Schlüsselgerät 41 (SG-41). To urządzenie, zaprojektowane jako następca słynnej Enigmy, uchodziło za jeden z najbardziej zaawansowanych systemów kryptograficznych opracowanych przez III Rzeszę. Odkrycia dokonali badacze Eugen Antal, Carola Dahlke i Robert Jahn, […]
7 marca 1949 roku w więzieniu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego na warszawskim Mokotowie komunistyczne władze wykonały karę śmierci na mjr. Hieronimie Dekutowskim ps. „Zapora”. Był on jednym z najbardziej znanych dowódców polskiego podziemia niepodległościowego po II wojnie światowej. Dekutowski urodził się 24 września 1918 roku w Dzikowie pod Tarnobrzegiem. Wychowywał się w rodzinie o silnych tradycjach […]
Kazimierz Pułaski, urodzony 6 marca 1745 roku w Warszawie, należy do grona najbardziej rozpoznawalnych polskich bohaterów XVIII wieku. Jego droga do sławy zaczęła się na długo przed wyjazdem do Ameryki. Syn Józefa Pułaskiego, starosty wareckiego, dzieciństwo spędził częściowo w Winiarach pod Warką, a następnie uczył się w warszawskim Collegium Nobilium. Już jako bardzo młody człowiek […]
W jednej z rzymskich bazylik odkryto zapomnianą rzeźbę, która najprawdopodobniej wyszła spod dłuta Michała Anioła. Co ciekawe, jeszcze na początku XIX wieku dzieło uznawano za pracę renesansowego mistrza, lecz później informacja o jego autorstwie zanikła. Marmurowe popiersie przedstawiające Chrystusa Zbawiciela przez setki lat znajdowało się w bazylice Sant’Agnese fuori le Mura przy starożytnej Via Nomentana. […]
Blisko 400 milionów chrześcijan na świecie doświadcza prześladowań lub poważnej dyskryminacji z powodu swojej wiary – alarmowała Stolica Apostolska podczas spotkania w Genewie poświęconego obronie wolności religijnej.
6 marca 1901 roku w Rzymie zmarł Aleksander Gierymski – jeden z najwybitniejszych polskich malarzy drugiej połowy XIX wieku, uznawany za prekursora nowoczesnych eksperymentów ze światłem i kolorem w polskim malarstwie. Urodził się 30 stycznia 1850 roku w Warszawie w rodzinie inteligenckiej. Był młodszym bratem znanego malarza Maksymiliana Gierymskiego, który odegrał ważną rolę w jego […]
6 marca 1952 roku w Warszawie wykonano wyrok śmierci na SS-Gruppenführerze Jürgenie Stroopie – jednym z najbardziej znanych niemieckich zbrodniarzy wojennych, dowódcy SS i policji odpowiedzialnym za brutalną likwidację powstania w getcie warszawskim. Stroop, właściwie Josef Stroop, urodził się 26 września 1895 roku w Detmold w Księstwie Lippe. Był synem policjanta i przed I wojną […]
Donald Trump zasugerował, że po zakończeniu wojny z Iranem kolejnym celem amerykańskiej presji może stać się Kuba. W ostatnich dniach prezydent USA kilkukrotnie wypowiadał się o sytuacji na wyspie, przewidując upadek tamtejszego reżimu i sugerując, że Stany Zjednoczone już odgrywają w tym procesie istotną rolę. Podczas ceremonii w Białym Domu, w trakcie której przyjął piłkarzy […]
Od stuleci historycy i archeolodzy próbują rozwiązać jedną z największych zagadek historii Azji: gdzie znajduje się grób Czyngis-chana, twórcy imperium mongolskiego. Mimo ogromnego znaczenia tego władcy i potęgi państwa, które stworzył w XIII wieku, miejsce jego pochówku do dziś pozostaje nieznane. Najnowsze badania genetyczne prowadzone w Azji Środkowej mogą jednak przybliżyć naukowców do rozwiązania tej […]
Niepozorny fragment arabskiego dokumentu odnaleziony w Starej Dongoli w Sudanie rzucił nowe światło na słabo poznany okres dziejów Nubii. Kartka papieru znaleziona w warstwie odpadków w obrębie cytadeli dawnej stolicy królestwa Makurii okazała się administracyjnym poleceniem wydanym przez władcę o imieniu Qashqash. Odkrycie to po raz pierwszy potwierdza w źródle z epoki historyczne istnienie tego […]
5 marca 1908 roku w Berlinie urodził się Teodor Parnicki – jeden z najbardziej oryginalnych polskich pisarzy XX wieku, wizjoner i odnowiciel powieści historycznej. Jego biografia, naznaczona wędrówką przez kilka kontynentów i dramatycznymi wydarzeniami epoki, często bywa określana jako gotowy scenariusz filmu przygodowego. Był synem inżyniera Bronisława Parnickiego i Augustyny z Piekarskich. W 1911 roku […]
5 marca 1940 roku Biuro Polityczne Komitetu Centralnego WKP(b) podjęło decyzję o rozstrzelaniu polskich jeńców wojennych przetrzymywanych w obozach NKWD w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz tysięcy Polaków więzionych na obszarze zajętych przez Związek Sowiecki wschodnich województw Rzeczypospolitej. Decyzja ta zapadła na wniosek ludowego komisarza spraw wewnętrznych Ławrientija Berii i została zatwierdzona przez najwyższe władze […]
5 marca 1946 roku Winston Churchill w przemówieniu wygłoszonym w amerykańskim Fulton w stanie Missouri powiedział, że Europę przecięła „żelazna kurtyna”, ostrzegając przed ekspansją komunizmu i rosnącą dominacją Związku Sowieckiego w Europie Środkowo-Wschodniej. Wystąpienie na kampusie Westminster College, zatytułowane „Sinews of Peace” („Muskuły pokoju”), przeszło do historii jako jedno z najważniejszych przemówień politycznych XX wieku […]
W Bibliotece Narodowej we Florencji dokonano odkrycia, które może rzucić nowe światło na intelektualną drogę Galileusza. W jednym z przechowywanych tam starodruków odnaleziono nieznane dotąd odręczne notatki uczonego, zapisane na marginesach słynnego traktatu astronomicznego „Almagest” autorstwa Klaudiusza Ptolemeusza. Odkrycia dokonał włoski badacz Ivan Malara z Uniwersytetu Mediolańskiego. Podczas swoich badań nad tym, w jaki sposób […]
4 marca 1386 roku w katedrze na Wawelu arcybiskup gnieźnieński Bodzęta koronował wielkiego księcia litewskiego Władysława Jagiełłę na króla Polski. Wydarzenie to było zwieńczeniem kilkuletnich sporów politycznych i walk o sukcesję po śmierci króla Ludwika Węgierskiego, a zarazem początkiem nowej epoki w dziejach państwa polskiego. Problem następstwa tronu pojawił się już wcześniej. Na zjeździe w […]
W poniedziałek, 2 marca, dwa drony, podejrzewane o irańskie pochodzenie, uderzyły w kompleks ambasady Stanów Zjednoczonych w stolicy Arabii Saudyjskiej, Rijadzie. Według informacji agencji Reuters jeden z bezzałogowców trafił w znajdującą się na terenie placówki stację CIA. Jak podał Reuters, powołując się na źródło zaznajomione ze sprawą, nie ma jednak przesłanek wskazujących, że stacja CIA […]
4 marca 1314 roku zmarł arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka – jeden z najważniejszych duchownych i politycznych architektów odrodzenia Królestwa Polskiego u schyłku rozbicia dzielnicowego. Choć nie znamy dokładnej daty jego urodzenia, musiała ona przypadać na połowę XIII wieku, a więc czas największego rozdrobnienia państwa Piastów. Kariera w Gnieźnie Na kartach źródeł Jakub pojawia się w […]
W ostatnich latach w Australii zauważalny jest wyraźny trend dotyczący religijności młodego pokolenia. Badania wskazują, że coraz więcej mężczyzn z generacji Z odkrywa na nowo chrześcijaństwo i życie Kościoła. Zjawisko to jest o tyle zaskakujące, że przez dziesięciolecia w krajach zachodnich kobiety pozostawały statystycznie bardziej religijne niż mężczyźni. Pokolenie Z wraca do Kościoła Z danych […]
