„Zbawienie miało miejsce w konkretnym miejscu”. Bazylika Grobu Pańskiego i jej burzliwa historia
Ta bazylika obejmuje sobą zarówno miejsce ukrzyżowania Jezusa, jak i Grób Pański. Serwis Vatican News przypomina historię Bazyliki Grobu Pańskiego w Jerozolimie.
O znaczeniu tego miejsca oraz jego mniej znanych aspektach opowiada o. Francesco Patton OFM, były kustosz Ziemi Świętej.
Wzgórze Golgoty, dziś znajdujące się we wnętrzu Bazyliki Grobu Pańskiego, pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla chrześcijaństwa. To właśnie tutaj – jak podkreśla o. Francesco Patton – dokonały się wydarzenia stanowiące centrum wiary: ukrzyżowanie, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. „Dla milionów wierzących miejsce ukrzyżowania Jezusa stanowi oś, wokół której obraca się świat” – zaznacza franciszkanin.
Jak wynika z badań archeologicznych, obszar Golgoty w starożytności znajdował się poza murami Jerozolimy i był opuszczonym kamieniołomem. „Było to naturalne podwyższenie, odpowiednie dla rzymskich egzekucji, które miały być widoczne i działać odstraszająco” – wyjaśnia o. Patton. Z czasem teren ten przekształcił się w nekropolię i ogrody, co – jak dodaje – doskonale wyjaśnia opis ewangelisty Jana, że na miejscu ukrzyżowania znajdował się ogród. „Golgota, «miejsce czaszki», była zatem pierwotnie podzielona na różne posiadłości: jedną, która mogła należeć do władzy, gdzie mogły odbywać się ukrzyżowania; jedną, należącą do ogrodników, i jedną, której właścicielem mógł być Józef z Arymatei.” – pisze o. Patton.
Dzisiejsza forma miejsca jest wynikiem wielowiekowych przekształceń. Pierwszą monumentalną bazylikę wzniesiono w IV wieku z polecenia cesarza Konstantyna. Była ona znacznie większa od obecnej świątyni i obejmowała zarówno miejsce ukrzyżowania, jak i grób Chrystusa. W kolejnych stuleciach budowla była niszczona i odbudowywana – najpierw przez Persów w 614 roku, później przez kalifa Al-Hakima w 1009 roku, a następnie przez krzyżowców po zdobyciu Jerozolimy w 1099 roku. Obecny kształt bazyliki to efekt licznych przebudów i rekonstrukcji.
Bazylika Grobu Pańskiego, fot. Custodia di Terra Santa, Vatican Media.
Sama Golgota znajduje się dziś w bocznej kaplicy. „Wchodząc po stromych schodach, stąpa się po tej samej skale, która była świadkiem oddania życia przez Chrystusa” – podkreśla o. Patton. To właśnie tam Jezus modlił się za swoich oprawców, rozmawiał z Dobrym Łotrem i oddał ducha.
Franciszkanin zwraca uwagę również na znaczenie znajdującej się poniżej Kaplicy Adama. „Krew Chrystusa, sącząca się przez szczelinę w skale, dociera do Adama, zmywając grzech pierworodny” – tłumaczy, wskazując na głęboką symbolikę miejsca łączącego początek i odkupienie ludzkości.
Historia bazyliki zawiera także paradoksy. O. Patton zauważa, że działania cesarza Hadriana, który po powstaniu Bar Kochby chciał zatrzeć pamięć o miejscach świętych, „nieświadomie przyczyniły się do ich zachowania”, ponieważ przykrycie ich warstwą nasypu umożliwiło późniejszą identyfikację przez chrześcijan.
Dziś Bazylika Grobu Pańskiego pozostaje wspólną własnością kilku Kościołów chrześcijańskich, a jej funkcjonowanie reguluje zasada status quo sięgająca czasów Imperium Osmańskiego. Jest to system regulujący współwłasność i użytkowanie miejsc świętych w Jerozolimie, który precyzyjnie określa prawa, obowiązki i zakres liturgii poszczególnych wspólnot chrześcijańskich, uniemożliwiając jednostronne zmiany.
Mimo licznych zniszczeń i zmian architektonicznych, miejsce to nie traci znaczenia. Jak podkreśla o. Patton, „wartość Golgoty tkwi nie w jej estetyce, lecz w jej świadectwie. Przypomina nam, że zbawienie nie jest abstrakcyjną ideą, lecz wydarzeniem, które miało miejsce w konkretnym czasie i miejscu”.
Od 28 lutego Bazylika Grobu Pańskiego pozostaje zamknięta dla wiernych. Zgodnie z porozumieniem Łacińskiego Patriarchatu Jerozolimy i Kustodii Ziemi Świętej z władzami izraelskimi liturgie Triduum Paschalnego odbywają się tam jedynie w ściśle ograniczonym zakresie, przy zamkniętych drzwiach i w obecności bardzo niewielu osób, a wierni mogą uczestniczyć w nich głównie dzięki transmisjom internetowym.
Kresy.pl / Vatican News
