„Żelazna kurtyna” nad Europą. Wystąpienie Churchilla zapowiedziało zimną wojnę
5 marca 1946 roku Winston Churchill w przemówieniu wygłoszonym w amerykańskim Fulton w stanie Missouri powiedział, że Europę przecięła „żelazna kurtyna”, ostrzegając przed ekspansją komunizmu i rosnącą dominacją Związku Sowieckiego w Europie Środkowo-Wschodniej.
Wystąpienie na kampusie Westminster College, zatytułowane „Sinews of Peace” („Muskuły pokoju”), przeszło do historii jako jedno z najważniejszych przemówień politycznych XX wieku i zapowiedź nadchodzącej zimnej wojny.
Churchill, który po wyborach z 1945 roku nie był już premierem Wielkiej Brytanii, pozostawał jednak jedną z najbardziej wpływowych postaci światowej polityki po zakończeniu II wojny światowej. W Fulton mówił o konsekwencjach wojny i o sytuacji w Europie znajdującej się pod rosnącym wpływem Moskwy. W tym kontekście wypowiedział zdanie, które stało się symbolem powojennego podziału kontynentu: „Jest więc moim obowiązkiem postawić wam przed oczami pewne fakty w związku z obecnym stanem rzeczy w Europie. Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem, w poprzek kontynentu zapadła żelazna kurtyna. Poza nią jest to, co dawniej było Europą Środkową i Wschodnią. Warszawa, Praga, Wiedeń, Budapeszt, Bukareszt i Sofia – wszystkie te sławne miasta i zamieszkująca wokół nich ludność leżą, że tak się wyrażę, w sferze sowieckiej i wszystkie, w takiej czy innej formie, podlegają nie tylko wpływom sowieckim, ale kontroli z Moskwy w bardzo wysokim, niekiedy rosnącym stopniu”.
Metafora „żelaznej kurtyny” oznaczała polityczną i ideologiczną granicę oddzielającą państwa Europy Zachodniej od krajów znajdujących się w strefie dominacji Związku Sowieckiego. Churchill wskazywał, że powstaje w ten sposób trwały podział kontynentu, którego źródłem były realia końca wojny – przede wszystkim obecność Armii Czerwonej w Europie Środkowo-Wschodniej oraz podporządkowanie tego regionu systemowi komunistycznemu.
Choć samo określenie pojawiało się wcześniej w publicystyce i literaturze, dopiero przemówienie w Fulton nadało mu światowy rozgłos. Słowa Churchilla szybko zaczęto traktować jako diagnozę nowej epoki w stosunkach międzynarodowych. Wkrótce potwierdziły ją kolejne wydarzenia, takie jak ogłoszenie doktryny Trumana w 1947 roku, plan Marshalla oraz utworzenie w 1949 roku NATO. „Żelazna kurtyna” stała się symbolem podziału Europy, który na ponad cztery dekady wyznaczył przebieg zimnej wojny.
Czytaj też:
