Niedoceniany geniusz polskiego malarstwa. Aleksander Gierymski
6 marca 1901 roku w Rzymie zmarł Aleksander Gierymski – jeden z najwybitniejszych polskich malarzy drugiej połowy XIX wieku, uznawany za prekursora nowoczesnych eksperymentów ze światłem i kolorem w polskim malarstwie.
Urodził się 30 stycznia 1850 roku w Warszawie w rodzinie inteligenckiej. Był młodszym bratem znanego malarza Maksymiliana Gierymskiego, który odegrał ważną rolę w jego artystycznym rozwoju.
W 1867 roku rozpoczął naukę w warszawskiej Klasie Rysunkowej, a następnie wyjechał na studia do Akademii Sztuk Pięknych w Monachium – jednego z najważniejszych ośrodków kształcenia polskich artystów w XIX wieku. Tam kształcił się pod kierunkiem m.in. Karla Piloty’ego.
Czytaj też: Rzymianin, który został „ministrem kultury” Stanisława Augusta. Historia Marcella Bacciarellego
W tym okresie Gierymski współpracował jako ilustrator z warszawskimi czasopismami, takimi jak „Kłosy” czy „Tygodnik Ilustrowany”. W 1871 roku podróżował wraz z bratem do Włoch, gdzie zetknął się bezpośrednio z malarstwem renesansowym. Doświadczenie to miało duży wpływ na jego wczesną twórczość. W kolejnych latach artysta często przebywał za granicą – w Rzymie, Monachium czy Paryżu – pozostając w bliskim kontakcie z najważniejszymi zjawiskami europejskiej sztuki.
Jednym z najważniejszych etapów jego twórczości był okres warszawski lat osiemdziesiątych XIX wieku. Wtedy powstały obrazy zaliczane dziś do kanonu polskiego malarstwa realistycznego, m.in. „Żydówka z pomarańczami”, „Powiśle”, „Przystań na Solcu” czy „Święto trąbek”. Artysta przedstawiał sceny z życia ubogich dzielnic Warszawy – Powiśla, Solca czy Czerniakowa – ukazując codzienność ich mieszkańców z niezwykłą wrażliwością na światło i kolor.
Gierymski był także pionierem malarskich eksperymentów luministycznych. Szczególną rolę odegrała w jego twórczości seria miejskich nokturnów, przedstawiających nocne pejzaże Monachium czy Paryża. W obrazach takich jak „Plac Maksymiliana Józefa w Monachium”, „Opera paryska” czy „Luwr w nocy” badał efekty światła lamp ulicznych i jego odbicia w architekturze miasta.
W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku przebywał m.in. w Krakowie i w Bronowicach, gdzie powstały takie obrazy jak „Trumna chłopska”, przejmujące studium ludzkiego bólu. W późniejszym okresie często podróżował po Włoszech, malując widoki miast i wnętrz świątyń. Jednym z jego najwybitniejszych dzieł z tego czasu jest „Wnętrze bazyliki św. Marka w Wenecji”.
Aleksander Gierymski przez całe życie pozostawał artystą poszukującym nowych środków wyrazu. Niedoceniany w kraju, większość życia spędził za granicą. Zmarł w rzymskim szpitalu psychiatrycznym Santa Maria della Pietà. Dziś uznawany jest za jednego z najważniejszych twórców polskiego realizmu i jednego z malarzy, którzy wprowadzili polską sztukę w krąg nowoczesnych tendencji europejskich.
Piaskarze, 1887 Muzeum Narodowe w Warszawie, domena publiczna.
Czytaj też: Sensacja w świecie sztuki: odnaleziono „Powstanie warszawskie” Mehoffera [+FOTO]
Kresy.pl / PAP / Culture.pl
