Tajemnicza śmierć ostatniego Piasta mazowieckiego. Jak zmarł Janusz III?
Śmierć Janusza III w nocy z 9 na 10 marca 1526 roku zakończyła historię mazowieckiej linii Piastów i otworzyła drogę do ostatecznego włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego.
Ostatni książę mazowiecki w chwili śmierci miał zaledwie około 24 lat, a jego nagły zgon wywołał liczne spekulacje i podejrzenia o otrucie.
Janusz III był młodszym synem księcia Konrada III Rudego i Anny Radziwiłł. Po śmierci ojca w 1503 roku władzę w księstwie sprawowała w jego imieniu oraz w imieniu starszego brata Stanisława ich matka. Choć książęta formalnie osiągnęli pełnoletniość wcześniej, dopiero w 1518 roku przejęli rządy, gdy miejscowa szlachta wymusiła zakończenie regencji. W praktyce jednak Anna Radziwiłł zachowała duży wpływ na politykę księstwa aż do swojej śmierci w 1522 roku.
Stanisław zmarł w 1524 roku, a Janusz III został jedynym władcą Mazowsza. Jego samodzielne rządy trwały jednak krótko. Gdy w 1526 roku również on zmarł bezpotomnie, natychmiast pojawiły się pogłoski o otruciu. Wśród podejrzanych wymieniano m.in. Katarzynę Radziejowską, starostę błońskiego Piotra Jordanowskiego oraz włoskiego aptekarza Jana Altensee. Z czasem podejrzenia zaczęto kierować nawet pod adresem królowej Bony Sforzy, której przypisywano ambicję przejęcia Mazowsza dla swojego syna, przyszłego króla Zygmunta Augusta.
Sprawa była na tyle poważna, że król Zygmunt I Stary powołał komisję lekarską i zarządził sekcję zwłok. Z tego powodu pogrzeb ostatniego Piasta w warszawskiej kolegiacie św. Jana odbył się dopiero kilka miesięcy później.
W wydanym w 1528 roku edykcie ogłoszono, że nie znaleziono dowodów na otrucie, a książę zmarł z przyczyn naturalnych. Współcześni historycy wskazują, że przyczyną mogła być choroba – być może gruźlica, która według kronikarzy pojawiała się wśród Piastów mazowieckich – albo skutki hulaszczego trybu życia.
Wraz ze śmiercią Janusza III wygasła męska linia Piastów mazowieckich. Była to boczna gałąź dynastii Piastów wywodząca się od Konrada I Mazowieckiego, syna Kazimierza Sprawiedliwego. Jego potomkowie od XIII wieku rządzili Mazowszem jako odrębnym księstwem powstałym w wyniku rozbicia dzielnicowego.
Gdy na początku XIV wieku Władysław Łokietek jednoczył ziemie polskie, książęta mazowieccy nie uznali jego władzy i utrzymali własne państwo. Choć później przez długi czas pozostawali lennikami królów polskich, zachowywali znaczną autonomię i prowadzili własną politykę.
Dopiero w XV wieku znaczenie książąt mazowieckich zaczęło słabnąć, a królowie polscy stopniowo włączali kolejne części tej dzielnicy do Korony. Po śmierci Janusza III proces ten został dokończony. Jeszcze w 1526 roku mazowiecka szlachta złożyła hołd Zygmuntowi Staremu, a Mazowsze wraz z Warszawą zostało ostatecznie włączone do Królestwa Polskiego. W ten sposób zakończył się trwający ponad dwa stulecia okres względnej odrębności tej dzielnicy.
Kresy.pl / Polskie Radio
