Spóźniony powrót. Mazowsze dołącza do Polski

27 grudnia 1529 roku Mazowsze oficjalnie stało się częścią Królestwa Polskiego — decyzją sejmu walnego i króla Zygmunta I Starego zakończył się trwający niemal trzy stulecia okres jego odrębności.

Dla współczesnych była to zmiana ogromnej wagi: do Korony włączono ziemię o własnej tradycji, prawie i dynastii.

Dziedzictwo rozbicia dzielnicowego

Dlaczego Mazowsze tak długo nie było „w pełni polskie”? Źródła tkwiły w rozbiciu dzielnicowym. Na mocy testamentu Bolesława Krzywoustego dzielnica przypadła Bolesławowi Kędzierzawemu, a później rządzili nią kolejni Piastowie mazowieccy. Z czasem, zwłaszcza za panowania Konrada Mazowieckiego, księstwo zaczęło prowadzić własną politykę — nie zawsze szczęśliwą, czego symbolem stało się sprowadzenie Krzyżaków przez tego ostatniego.

Po zjednoczeniu Polski przez Władysława Łokietka Mazowsze uznano za lenno, lecz zachowało ono nadal szeroką autonomię: własny dwór, finanse i prawo. Płock, Czersk i Warszawa pełniły funkcję jego stolic, a rządy książąt — na przykład energicznego Janusza I Starszego — kształtowały rozwój regionu.

Czytaj też: Mazowiecki dramat, który zainspirował Szekspira. „Zimowa opowieść” jest o Piastach!

Droga na Litwę biegła tamtędy

Mazowsze, położone między Polską, Litwą i państwem zakonnym, korzystało z handlu i pośrednictwa, a równocześnie rozwijało się nieco inaczej niż reszta kraju. Dominowała tu drobna szlachta, słabsza ekonomicznie, ale liczniejsza — to również sprzyjało trwaniu odrębności. Ostateczny przełom przyniosła dopiero polityka dynastii. Po tajemniczej śmierci Janusza III w 1526 roku wygasła męska linia Piastów mazowieckich, a zgodnie z prawem księstwo przeszło pod zwierzchność monarchy polskiego.

Sejm walny w Piotrkowie ogłosił 24 grudnia 1529 roku inkorporację, a kilka dni później Zygmunt I Stary potwierdził ją królewskim przywilejem. Mazowsze włączono do Korony, dzieląc na trzy województwa: rawskie, płockie i mazowieckie. Szlachta uzyskała zrównanie w prawach z resztą Królestwa, a Polska — znaczące powiększenie terytorium i zasobów.

Choć Mazowsze długo zachowało odrębność prawną — dopiero w 1577 roku nastąpiło tam pełne przyjęcie prawa koronnego — proces włączenia był nieodwracalny. W ten sposób dawna dzielnica piastowska, przez wieki balansująca między autonomią a zależnością, stała się trwałą częścią państwa polsko-litewskiego.

Kresy.pl / PAP

Czytaj też: Mężem Jadwigi Andegaweńskiej, zamiast Jagiełły, mógł być Piast