Tylman van Gameren. Holender, który ukształtował polski barok
3 lipca 1632 roku w Utrechcie urodził się Tylman van Gameren, jeden z najwybitniejszych architektów działających w Rzeczypospolitej w XVII wieku. Pochodził z Niderlandów, ale niemal całe dojrzałe życie zawodowe związał z Polską.
Wykształcenie zdobył w Holandii. Uczył się architektury, matematyki, inżynierii wojskowej i rysunku, a jego styl kształtowały również podróże po Europie. Szczególne znaczenie miał pobyt we Włoszech, zwłaszcza w Wenecji, gdzie zetknął się z tradycją włoskiego renesansu i architekturą Andrei Palladia. Te wpływy widać później w jego projektach: harmonijnych, uporządkowanych, opartych na proporcji i klasycznej równowadze.
Do Rzeczypospolitej trafił na początku lat 60. XVII wieku. Związał się przede wszystkim z rodem Lubomirskich, początkowo jako inżynier wojskowy i specjalista od fortyfikacji. Z czasem stał się jednym z najbardziej cenionych architektów epoki. Pracował dla magnaterii, duchowieństwa i dworu królewskiego. W 1676 roku Jan III Sobieski nadał mu godność kawalera Złotej Ostrogi, a w 1685 roku sejm potwierdził jego nobilitację. Przyjął wówczas spolszczone nazwisko Gamerski.
Tylman van Gameren zaprojektował ponad 70 obiektów. Do najważniejszych jego realizacji należą pałac Krasińskich w Warszawie, pałac Gnińskich-Ostrogskich na Tamce, pałac w Nieborowie, pałac w Puławach, pałac w Otwocku Wielkim oraz Łazienka Stanisława Herakliusza Lubomirskiego w Ujazdowie, która stała się później częścią Pałacu na Wodzie w warszawskich Łazienkach.
W architekturze sakralnej szczególne miejsce zajmują kościół św. Anny w Krakowie, kościół sakramentek na Nowym Mieście w Warszawie oraz kościół bernardynów na Czerniakowie. Projektował także założenia urbanistyczne, w tym Marywil w Warszawie, wzniesiony z inicjatywy królowej Marii Kazimiery.
Do ważnych realizacji i projektów związanych z Tylmanem należały także przebudowa rezydencji Branickich w Białymstoku oraz prace przy założeniach obronnych. Z jego nazwiskiem łączone są m.in. Okopy Świętej Trójcy, twierdza bastionowa nad Dniestrem, choć część badaczy wskazuje, że jej plan mógł powstać przy udziale Marcina Kątskiego, a Tylman był jednym z twórców tego założenia.
Jego twórczość łączyła wzorce niderlandzkie, włoskie i rodzime potrzeby Rzeczypospolitej. Wprowadzała do polskiej architektury dojrzałego baroku większy ład, symetrię i powściągliwość form. Tylman van Gameren zmarł w 1706 roku w Warszawie. Pozostawił po sobie dorobek, który należy do najważniejszych osiągnięć architektury dawnej Rzeczypospolitej.
Czytaj też: Awans niemożliwy? Adam Kotowski urodził się chłopem, a został magnatem
Kresy.pl / Łazienki
