ZHR. Harcerstwo poza strukturami PRL
12 lutego 1989 roku grupa 51 instruktorów z całej Polski powołała Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej (ZHR) – ogólnopolską organizację harcerską, która miała stanowić alternatywę wobec Związku Harcerstwa Polskiego działającego w realiach schyłkowego PRL.
Decyzja ta była efektem wieloletnich napięć i sporów o kształt harcerstwa, jego wartości, autonomię oraz stosunek do władz komunistycznych.
Geneza ZHR sięga początku lat 80., gdy w ramach ZHP powstały Kręgi Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego (KIHAM). Skupiały one niezależne środowiska harcerskie dążące do głębokiej odnowy organizacji: powrotu do ideałów harcerstwa międzywojennego, wychowania religijnego i patriotycznego, odrzucenia ideologii komunistycznej oraz nawiązania do tradycji Szarych Szeregów i konspiracyjnego harcerstwa czasu wojny. Kulminacją ich aktywności był Jubileuszowy Zlot Harcerstwa w 1981 roku, który po raz pierwszy miał oddolny, a nie odgórnie narzucony charakter.
Po wprowadzeniu stanu wojennego władze ZHP poparły Wojskową Radę Ocalenia Narodowego, co dla wielu instruktorów oznaczało zerwanie z ideałami niezależnego harcerstwa. W 1982 roku kręgi KIHAM zostały zdelegalizowane, a ich członkowie kontynuowali działalność w ramach duszpasterstw harcerskich i nieformalnych inicjatyw wychowawczych. W drugiej połowie lat 80. z tego środowiska wyłonił się Ruch Harcerstwa Rzeczypospolitej, który doprowadził do formalnego powołania ZHR.
Nowa organizacja różniła się od ZHP przede wszystkim jednoznacznym odwołaniem do wartości chrześcijańskich, przedwojennej tradycji harcerskiej oraz pełną niezależnością od struktur państwowych i partyjnych. ZHR od początku przyjął tradycyjne prawo i przyrzeczenie harcerskie, symbolikę oraz metodę wychowawczą opartą na służbie Bogu, Polsce i bliźnim. Powstanie ZHR było wyrazem dążenia do odbudowy harcerstwa jako ruchu wolnego, zakorzenionego w narodowej i moralnej tradycji, u progu przemian ustrojowych w Polsce.
Kresy.pl / IPN
