Testament Polski Walczącej. Ostatnie przesłanie Polskiego Państwa Podziemnego
1 lipca 1945 roku w Krakowie odbyło się ostatnie posiedzenie Komisji Głównej Rady Jedności Narodowej, która ogłosiła końcową odezwę Polskiego Państwa Podziemnego. Jej najważniejszą częścią było przesłanie znane jako „Testament Polski Walczącej”.
Dokument był politycznym podsumowaniem sześcioletniej walki o niepodległość, ale także dramatycznym sprzeciwem wobec porządku narzucanego Polsce przez Związek Sowiecki.
Rada Jedności Narodowej była konspiracyjnym odpowiednikiem parlamentu. Skupiała główne nurty polityczne podporządkowane rządowi RP na uchodźstwie i stanowiła cywilną reprezentację Polski Podziemnej. Gdy kończyła się wojna z Niemcami, jej członkowie widzieli już, że Polska nie odzyskuje realnej suwerenności. Armia Czerwona zajmowała kraj, działała sowiecka policja polityczna, trwały aresztowania żołnierzy podziemia, a decyzje jałtańskie otwierały drogę do przejęcia władzy przez komunistów.
Bezpośrednim tłem ogłoszenia dokumentu było powołanie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. W propagandzie miał on uchodzić za kompromis między komunistami a częścią polityków niepodległościowych, w praktyce jednak był elementem utrwalania sowieckiej dominacji. Rada Jedności Narodowej, rozwiązując swoją działalność konspiracyjną, chciała pozostawić jasny program: Polska ma być państwem niepodległym, demokratycznym, wolnym od obcych wojsk i policyjnego terroru.
Autorem tekstu był Jerzy Braun, poeta, działacz Stronnictwa Pracy i ostatni Delegat Rządu na Kraj. Choć manifest ogłoszono 1 lipca 1945 roku, po raz pierwszy ukazał się drukiem 6 lipca w ostatnim numerze „Rzeczypospolitej”, jednego z organów cywilnych władz Polskiego Państwa Podziemnego.
Najważniejszym punktem „Testamentu” było żądanie opuszczenia terytorium Polski przez wojska sowieckie oraz przez rosyjską policję polityczną. Była to sprawa podstawowa, ponieważ bez wyjścia obcych sił zbrojnych nie mogło być mowy o prawdziwej niezależności państwa. Autorzy dokumentu rozumieli, że suwerenność nie polega na samej nazwie rządu ani na formalnych instytucjach, lecz na realnej możliwości samodzielnego decydowania o własnym losie.
Drugim zasadniczym postulatem było zaprzestanie prześladowań politycznych. Rada domagała się zwolnienia skazanych i uwięzionych w procesie moskiewskim, amnestii dla więźniów politycznych, żołnierzy Armii Krajowej i oddziałów leśnych, a także powrotu Polaków wywiezionych w głąb Rosji. Żądano również likwidacji obozów i zniesienia systemu politycznego opartego na aparacie bezpieczeństwa.
„Testament” odnosił się także do spraw wojskowych. Postulowano zjednoczenie i uniezależnienie Armii Polskiej, spolszczenie korpusu oficerskiego w armii gen. Michała Roli-Żymierskiego, honorowy powrót z bronią polskich żołnierzy z Zachodu oraz połączenie armii krajowej, emigracyjnej i tworzonej pod sowieckim nadzorem w jedną całość, na równych prawach.
W dokumencie znalazły się również postulaty polityczne. Rada Jedności Narodowej domagała się dopuszczenia wszystkich demokratycznych stronnictw do wyborów pięcioprzymiotnikowych, czyli powszechnych, równych, bezpośrednich, tajnych i proporcjonalnych. Żądano niezależnej polityki zagranicznej oraz odbudowy samorządu terytorialnego, społeczno-gospodarczego, kulturalnego i oświatowego.
Ważną część „Testamentu” stanowił program społeczny. Rada opowiadała się za uspołecznieniem wielkiego kapitału, sprawiedliwym podziałem dochodu społecznego, udziałem ludzi pracy w kierowaniu gospodarką i swobodą działania niezależnych związków zawodowych. Domagała się także sprawiedliwej reformy rolnej oraz kontroli narodu nad osadnictwem na ziemiach zachodnich i w Prusach Wschodnich.
Ostatni z postulatów dotyczył wychowania i oświaty. Rada Jedności Narodowej chciała, aby powszechne, demokratyczne nauczanie było oparte na zasadach moralnych i duchowym dorobku cywilizacji zachodniej oraz polskiej tradycji. Było to wyraźne przeciwstawienie się modelowi wychowania podporządkowanemu ideologii komunistycznej.
Rada Jedności Narodowej zostawiła Polakom program państwa wolnego, praworządnego, zakorzenionego w cywilizacji zachodniej i odpornego na obcą dominację. W lipcu 1945 roku był to jednak głos formacji, która przegrała militarnie i politycznie.
Czytaj też: Aresztowanie szesnastu – sowiecka pułapka na przywódców Polskiego Państwa Podziemnego
Kresy.pl / IPN
