Andrzej Świerad i Benedykt – święci z czasów narodzin państwa polskiego
13 lipca Kościół wspomina świętych Andrzeja Świerada i Benedykta – pustelników żyjących na przełomie X i XI wieku, należących do najstarszych świętych związanych z ziemiami polskimi, słowackimi i węgierskimi.
W polskim kalendarzu liturgicznym jest to wspomnienie obowiązkowe.
Podstawowym źródłem wiadomości o ich życiu jest „Żywot świętych pustelników Świerada wyznawcy i Benedykta męczennika”, spisany około 1064 roku przez Maura, późniejszego biskupa Peczu. Autor oparł dzieło m.in. na relacji Benedykta oraz informacjach Filipa, opata klasztoru św. Hipolita na górze Zobor koło Nitry.
Świerad urodził się prawdopodobnie na ziemiach polskich w drugiej połowie X wieku. Lokalna tradycja wiąże jego młodość z Tropiem nad Dunajcem, gdzie miał prowadzić życie pustelnicze. Następnie udał się na teren ówczesnego Królestwa Węgier i wstąpił do benedyktyńskiego opactwa św. Hipolita. Przyjął tam zakonne imię Andrzej.
Po okresie pobytu w klasztorze zamieszkał w pustelni w pobliżu Nitry. Prowadził niezwykle surowe życie, poświęcone modlitwie, pracy i umartwieniom. Według przekazu Maura podczas Wielkiego Postu otrzymywał czterdzieści orzechów i zjadał jeden dziennie. Nocny odpoczynek odbywał na drewnianym siedzisku otoczonym ostrymi prętami, które miały budzić go, gdy zasypiał. Nosił również na ciele metalowy łańcuch, który z czasem miał mu wrosnąć w skórę.
Andrzej Świerad zmarł około 1030–1034 roku. Jego uczeń Benedykt pozostał w pustelni i kontynuował ascetyczny tryb życia mistrza. Trzy lata później został napadnięty przez zbójców przekonanych, że pustelnik ukrywa skarby. Zamordowali go, a ciało wrzucili do rzeki Wag. Według tradycji odnaleziono je dzięki orłowi, który krążył nad wodą.
Obaj pustelnicy zostali pochowani w kościele klasztornym na górze Zobor. Ich relikwie znajdują się obecnie w katedrze św. Emerama w Nitrze. Kult Andrzeja Świerada i Benedykta został zatwierdzony w 1083 roku za pontyfikatu papieża Grzegorza VII. Cząstka relikwii św. Świerada została przekazana również do sanktuarium w Tropiu przez biskupa Nitry.
Święci są patronami diecezji nitrzańskiej i tarnowskiej. Głównym ośrodkiem ich kultu w Polsce pozostaje Tropie nad Dunajcem. Znajdujący się tam kościół świętych Andrzeja Świerada i Benedykta należy do najstarszych świątyń w tej części Polski. Według miejscowej tradycji został ufundowany około 1045 roku przez Kazimierza Odnowiciela, a około 1073 roku poświęcił go biskup krakowski św. Stanisław. Z pierwotnej romańskiej budowli zachowały się m.in. mury prezbiterium i fragmenty ścian nawy. Wewnątrz znajduje się także fragment romańskiego malowidła z początku XII wieku, przedstawiającego prawdopodobnie św. Stefana, króla Węgier.
W lesie na północny wschód od kościoła stoi kaplica zwana Pustelnią. Wzniesiono ją około 1765 roku przy skalnej niszy, która według tradycji miała być miejscem zamieszkania św. Świerada. W kaplicy znajduje się figura pustelnika z 1830 roku. W pobliżu bije źródło św. Świerada, ujęte w kamienną obudowę i ozdobione rzeźbą świętego. Pod kościołem wypływa również źródło nazywane „wodą żywą”.
Do miejsc związanych z pustelnikiem należą także pozostałość starego dębu św. Świerada, przedstawionego już na obrazie z 1626 roku, oraz Skała św. Benedykta nad Dunajcem. Cały zespół kościoła, pustelni i źródeł stanowi jedno z najstarszych miejsc kultu pustelniczego na ziemiach polskich.
Czytaj też: Święty Antoni Peczerski – ojciec życia monastycznego na Rusi
Kresy.pl
