Plan Pabsta. Jak III Rzesza planowała unicestwienie Warszawy
6 lutego 1940 roku niemieckie władze okupacyjne zaprezentowały projekt urbanistyczny znany jako plan Pabsta, przewidujący niemal całkowite zniszczenie Warszawy i jej przekształcenie w podporządkowane III Rzeszy miasto prowincjonalne.
Plan Pabsta był elementem szerzej zakrojonej polityki niemieckiej wobec stolicy Polski w latach 1939–1945. Zakładał radykalną przebudowę Warszawy poprzez wyburzenie około 95 procent istniejącej zabudowy, redukcję powierzchni miasta z ponad 140 km² do około 15 km² oraz zmniejszenie liczby mieszkańców do 100–130 tysięcy osób. Przedwojenna metropolia miała zostać sprowadzona do roli węzła komunikacyjnego i zaplecza administracyjnego dla niemieckiej elity zarządzającej podbitymi terenami na wschodzie.
Projekt z 1940 roku, opracowany przez architektów Huberta Großa i Ottona Nurnbergera, przewidywał etapowe „rozbieranie polskiego miasta” i budowę nowego, wyłącznie niemieckiego ośrodka. Polską ludność planowano wysiedlić lub pozostawić w ograniczonej liczbie na Pradze jako niewolniczą siłę roboczą. W kolejnych latach koncepcja była modyfikowana i uzupełniana, m.in. o projekt z 1942 roku, zakładający zburzenie Zamku Królewskiego, likwidację Kolumny Zygmunta oraz wzniesienie monumentalnych budowli nazistowskich, takich jak Hala Ludowa NSDAP czy pomnik Germanii.
Całość tych zamierzeń wpisywała się w Generalny Plan Wschodni, którego celem była germanizacja, eksploatacja i depopulacja ziem polskich. Choć skala i realność poszczególnych projektów pozostają przedmiotem sporów historyków, plan Pabsta jest uznawany za jeden z najbardziej skrajnych przykładów nazistowskiej urbanistyki i świadectwo intencji wobec Warszawy.
Nazwa planu pochodzi od Friedricha Pabsta, niemieckiego inżyniera i architekta, mianowanego 1 października 1939 roku naczelnym architektem Warszawy. To pod jego nadzorem prowadzono prace nad koncepcją „Nowego niemieckiego miasta Warszawa”, choć nie był on autorem wszystkich projektów. Pabst ponosił jednak odpowiedzialność za ich koordynację i realizację w ramach administracji okupacyjnej.
13 grudnia 1943 roku Friedrich Pabst zginął w wyniku akcji Armii Krajowej „Braun”, wymierzonej w niemieckiego kierownika urzędu kwaterunkowego Emila Brauna. Śmierć Pabsta nie oznaczała końca niemieckich planów niszczenia miasta, które były konsekwentnie realizowane do stycznia 1945 roku. Plan Pabsta pozostał symbolem polityki zmierzającej do unicestwienia Warszawy jako polskiej stolicy i ośrodka kultury.
Czytaj też: Zamach na Weffelsa – odwet podziemia za Pawiak
Kresy.pl / PAP
