Badania nad stratami wojennymi zadanymi Polsce przez ZSRR. Instytut pokazuje pierwsze efekty prac
Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego zaprezentował pierwszy numer półrocznika „Studia i Materiały Instytutu Strat Wojennych”, poświęconego stratom wyrządzonym Polsce przez ZSRR po 1939 roku.
Publikacja stanowi pierwszy etap szerszego projektu badawczego, którego celem jest oszacowanie materialnych, demograficznych i kulturowych strat poniesionych przez państwo polskie i jego obywateli w wyniku agresji i wieloletniej dominacji sowieckiej. Prace nad szacowaniem strat poniesionych z powodu inwacji sowieckiej Instytut rozpoczął w 2025 roku.
Prezentacja inauguralnego numeru odbyła się w siedzibie Muzeum Niepodległości w Warszawie. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. Jakub Stefaniak, zastępca szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, dyrektor Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego dr Bartosz Gondek oraz współredaktor periodyku dr hab. Damian Markowski.
Jak podkreślano podczas konferencji, publikacje Instytutu mają służyć gromadzeniu i systematyzowaniu wiedzy o stratach, które przez dekady pozostawały marginalizowane lub były zniekształcane. – To ostatni moment, by oprzeć badania także na świadectwach żyjących jeszcze świadków i na możliwie pełnej dokumentacji archiwalnej – zaznaczył Jakub Stefaniak.
Dyrektor ISW zwrócił uwagę na wyraźną dysproporcję w stanie badań nad stratami wojennymi. – Warto pamiętać, że straty niemieckie badamy jeszcze od czasu okupacji, od ponad 80 lat – powiedział.
Pierwszy tom, roboczo zatytułowany „Przed katastrofą”, zawiera artykuły dotyczące m.in. likwidacji polskich uniwersytetów we Lwowie i Wilnie po 17 września 1939 roku, strat w kolekcjach muzealnych południowo-wschodnich województw II RP, stanu infrastruktury Lwowa, budownictwa publicznego na Kresach Wschodnich oraz potencjału formacji lądowych Wojska Polskiego w przededniu II wojny światowej. Osobne miejsce zajmuje problem utraconej tożsamości obywateli polskich przesiedlonych z dawnych Kresów.
Dyrektor Instytutu wskazał, że półrocznik otwiera cykl publikacji, które w kolejnych numerach będą zawierały pierwsze cząstkowe podsumowania strat. Badania prowadzone są z wykorzystaniem archiwów polskich, litewskich i ukraińskich, przy ograniczonym dostępie do zasobów rosyjskich.
Czytaj też: „Wystawimy Rosji rachunek” – informuje Ministerstwo Spraw Zagranicznych
Instytut Strat Wojennych zapowiada, że prezentowany periodyk jest pierwszym krokiem w kierunku przygotowania kompleksowego raportu dotyczącego kosztów strat wojennych wyrządzonych Polsce przez Związek Sowiecki i jego następców. Elektroniczna wersja półrocznika ma być dostępna na stronie internetowej Instytutu.
