Rok 2027 może stać się przełomem dla rynku eVTOL-i, czyli elektrycznych statków pionowego startu i lądowania, określanych potocznie jako „latające samochody”. Chiński XPeng deklaruje, że właśnie wtedy chce rozpocząć pełnoskalowe dostawy swoich pojazdów, na które zebrał już ponad 7 tys. zamówień.
Chiński parlament uchwalił 12 marca 2026 roku ustawę „Ustawa o promowaniu jedności i postępu etnicznego” (ang. Law on Promoting Ethnic Unity and Progress). Akt ma wejść w życie 1 lipca i stanowi pierwszy tak kompleksowy dokument ustawowy regulujący politykę wobec mniejszości etnicznych w kraju. Ustawa została przyjęta przytłaczającą większością głosów przez Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych. […]
Wiosną 997 roku biskup Wojciech Sławnikowic wyruszył na misję chrystianizacyjną do pogańskich Prus. 23 kwietnia 997 roku poniósł tam śmierć męczeńską, która szybko stała się jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach wczesnego Kościoła w Europie Środkowej. Wojciech pochodził z możnego czeskiego rodu Sławnikowiców i pełnił funkcję biskupa Pragi. Jego działalność spotykała się jednak z silnym […]
Obecna stolica Polski po raz pierwszy pojawia się w źródłach pisanych 23 kwietnia 1313 roku. W dokumencie wystawionym tego dnia książę mazowiecki Siemowit II nadał dobra rycerzowi Hyczce, określając się jako „pan warszawski”. Jest to najstarsza znana wzmianka o Warszawie, świadcząca o tym, że miejscowość była już wówczas istotnym ośrodkiem władzy książęcej i siedzibą dworu. […]
23 kwietnia 1253 roku to jedna z najważniejszych dat w historii Poznania – wtedy właśnie książęta wielkopolscy Przemysł I i Bolesław Pobożny nadali mu przywilej lokacyjny. Nowy Poznań został ulokowany na prawie magdeburskim na lewym brzegu Warty. Oznaczało to powstanie odrębnego ośrodka miejskiego, zorganizowanego według zachodnioeuropejskich wzorców prawnych i urbanistycznych, niezależnego od wcześniejszego centrum na […]
NASA poinformowała o zakończeniu budowy i osiągnięciu gotowości do startu teleskopu kosmicznego Nancy Grace Roman. To jedna z najważniejszych przygotowywanych obecnie misji obserwacyjnych agencji, określana przez NASA jako „kolejne wielkie obserwatorium” – instrument nowej generacji po teleskopie Hubble’a oraz uzupełnienie możliwości teleskopu Jamesa Webba. Jak podaje Space.com, zakończenie kluczowych prac konstrukcyjnych oznacza wejście projektu w […]
W południowym Libanie pozostały już tylko trzy zamieszkane chrześcijańskie miejscowości – wynika z relacji przekazanej przez Vatican News. O dramatycznej sytuacji mieszkańców informuje maronicki duchowny ks. Tony Elias, pełniący posługę w jednej z nich. Chodzi o miejscowości Rumajsz, Debel i Ain Ebel – jedyne chrześcijańskie wioski, które nie zostały całkowicie opuszczone. Jak relacjonuje duchowny, mieszkańcy […]
Akademia Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej otrzymała imię Feliksa Dzierżyńskiego. Decyzję w tej sprawie podpisał Władimir Putin, przywracając uczelni nazwę funkcjonującą w czasach Związku Sowieckiego. Jak wynika z dekretu opublikowanego w oficjalnym rejestrze aktów prawnych Federacji Rosyjskiej, decyzję uzasadniono „wybitnym wkładem Feliksa Dzierżyńskiego w zapewnienie bezpieczeństwa państwa”. Akademia FSB jest kluczową instytucją systemu bezpieczeństwa Rosji […]
Według ustaleń portalu Politico nowy premier Węgier Péter Magyar planuje budowę bloku państw Europy Środkowej, opartego na współpracy z Austrią oraz odwołaniach do dziedzictwa Austro-Węgier. Magyar zapowiedział zacieśnienie relacji z Wiedniem, wskazując na wspólną historię oraz silne powiązania gospodarcze. Austria pozostaje jednym z najważniejszych inwestorów na Węgrzech, a oba kraje łączą rozbudowane relacje handlowe i […]
22 kwietnia 1940 roku w Katyniu zamordowano Janinę Lewandowską – jedyną kobietę wśród ofiar zbrodni katyńskiej. Podporucznik Wojska Polskiego, pilotka i radiotelegrafistka zginęła z rąk funkcjonariuszy NKWD dokładnie w dniu swoich 32. urodzin. Jej nazwisko znalazło się na liście wywozowej jeńców z obozu w Kozielsku z 20 kwietnia 1940 roku. Janina Lewandowska, z domu Dowbor-Muśnicka, […]
Policja zatrzymała 18-letniego mieszkańca Krakowa. Jest on podejrzany o serię zniszczeń w ścisłym centrum miasta poprzez nanoszenie pseudograffiti na ściany budynków. Mężczyzna usłyszał siedem zarzutów, w tym sześć dotyczących uszkodzenia zabytkowych kamienic. Prokuratura zastosowała wobec niego dozór policyjny. Zakres zniszczeń jest rozległy i obejmuje przede wszystkim obiekty niedawno poddane kosztownym pracom konserwatorskim. Jak wskazuje Społeczny […]
Wiosną 1794 roku insurekcja kościuszkowska objęła także ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego. 16 kwietnia w Szawlach zapadła decyzja o rozpoczęciu działań zbrojnych na Litwie i Żmudzi. Wśród inicjatorów i dowódców pojawił się generał Antoni Chlewiński, jednak kluczową rolę w wydarzeniach w Wilnie odegrał młody oficer i zwolennik radykalnych reform – Jakub Jasiński. W nocy z 22 […]
Trzy firmy – Anduril Industries, Palantir Technologies i SpaceX – zmieniają sposób, w jaki Ameryka prowadzi wojny, pisze „The Economist”. Zdaniem tygodnika to właśnie na ich przykładzie najlepiej widać przesunięcie od klasycznego modelu opartego na wielkich platformach bojowych ku wojnie prowadzonej przez oprogramowanie, sieci danych, systemy autonomiczne i infrastrukturę kosmiczną. Zmiana paradygmatu pola walki Według […]
Symulacja przygotowana przez Baltic Defense Initiative wskazuje na luki w systemie obrony państw bałtyckich. Według scenariusza przy niekorzystnym układzie politycznym Rosja mogłaby doprowadzić do paraliżu i kapitulacji regionu w ciągu 90 dni nawet bez klasycznej inwazji lądowej. Baltic Defense Initiative to litewski ośrodek analityczny zajmujący się bezpieczeństwem regionu Morza Bałtyckiego. Przygotowuje symulacje typu stress test, […]
Już pierwszego dnia przyniosły efekty prace poszukiwawcze ofiar zbrodni wołyńskiej prowadzone w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej. Jak informowaliśmy, badania rozpoczęto wczoraj, w poniedziałek, na terenie dawnych polskich miejscowości na Wołyniu. W Woli Ostrowieckiej natrafiono na szczątki ofiar i ujawniono nieznaną dotąd mogiłę zbiorową. Przedsięwzięcie realizowane jest we współpracy z ukraińską fundacją „Wołyńskie Starożytności”. W pracach […]
21 kwietnia 1945 roku żołnierze 2 Korpusu Polskiego wkroczyli do Bolonii, kończąc swój szlak bojowy we Włoszech jedną z najważniejszych operacji końcowej fazy II wojny światowej. Tego dnia do centrum miasta jako pierwsze weszły pododdziały 3 Dywizji Strzelców Karpackich, działające w ramach 2 Korpusu Polskiego, wyprzedzając jednostki amerykańskie, które według pierwotnych planów miały zająć Bolonię. […]
Airbus Defence and Space, Thales Alenia Space oraz RADMOR podpisały porozumienie o współpracy przemysłowej przy opracowaniu geostacjonarnego satelity telekomunikacyjnego dla polskiego Ministerstwa Obrony Narodowej. Informację o projekcie przekazała WB Group, do której należy RADMOR. Projekt zakłada budowę wojskowego systemu łączności satelitarnej, który ma zapewnić Siłom Zbrojnym RP bezpieczną i odporną na zakłócenia komunikację. Satelita ma […]
21 kwietnia 1956 roku Sąd Najwyższy uchylił wyrok śmierci wydany cztery lata wcześniej w sprawie Kazimierza Moczarskiego. Decyzja ta przesądziła o jego uwolnieniu – trzy dni później, 24 kwietnia, Moczarski opuścił więzienie we Wronkach po ponad dziesięciu latach spędzonych w komunistycznych więzieniach. Moczarski był prawnikiem, urzędnikiem państwowym i oficerem Armii Krajowej. Przed wojną pracował w […]
Analiza „The Washington Post” dotycząca wystąpień i wpisów Donalda Trumpa pokazuje, że jednym z najczęściej powracających tematów w jego komunikacji publicznej jest projekt budowy sali balowej przy Białym Domu. Według ustaleń dziennika wątek ten pojawia się w około jednej trzeciej jego publicznych wystąpień i wpisów prezydenta w 2026 roku, co czyni go jednym z dominujących […]
Apple ogłosiło zmianę na stanowisku dyrektora generalnego. Nowym CEO spółki zostanie John Ternus, wieloletni szef działu sprzętowego, który obejmie funkcję 1 września. Dotychczasowy lider firmy, Tim Cook, pozostanie w strukturze jako przewodniczący wykonawczy. Ternus jest związany z Apple’em od 2001 roku i przez ostatnie lata odpowiadał za rozwój kluczowych produktów sprzętowych. Odegrał istotną rolę w […]
W egipskim Al-Bahnasa, starożytnym Oksyrynchos, dokonano odkrycia, które znacząco poszerza wiedzę o praktykach pogrzebowych w epoce rzymskiej oraz o recepcji literatury greckiej w świecie śródziemnomorskim. Zespół Oxyrhynchus Archaeological Mission, kierowany przez Maite Mascort i Esther Pons z Uniwersytetu w Barcelonie, natrafił na papirus zawierający fragment „Iliady” Homera, wykorzystany jako element procesu mumifikacji. Znalezisko pochodzi z […]
21 kwietnia 1944 roku w Kutach zakończyła się trwająca ponad miesiąc fala mordów na ludności polskiej i ormiańskiej, przerwana dopiero wkroczeniem Armii Czerwonej do miasteczka. Pogromy rozpoczęły się w nocy z 19 na 20 marca 1944 roku po wycofaniu się niemieckiej załogi. Sprawcami mordów byli ukraińscy nacjonaliści związani z OUN i UPA, którzy przez kolejne […]
Naukowcy z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego są na końcowym etapie identyfikacji ofiar masowej zbrodni w Puźnikach na Ukrainie. Dzięki analizom DNA udało się ustalić pierwsze konkretne tożsamości osób pochowanych w odnalezionej mogile. Badania prowadzone pod kierunkiem prof. Andrzeja Ossowskiego pozwoliły odtworzyć większość profili genetycznych ofiar. Zespół dysponuje już pełnym obrazem struktury wieku i płci zamordowanych – wśród […]
Międzynarodowy zespół badaczy przeanalizował mitochondrialne DNA pozyskane z ośmiu zębów należących do neandertalczyków z Jaskini Stajnia. Wyniki badań są niezwykłe.
Według doniesień dziennika „The Wall Street Journal”, doradcy prezydenta Donalda Trumpa celowo ograniczali jego dostęp do bieżących informacji operacyjnych podczas akcji ratunkowej amerykańskich lotników zestrzelonych nad Iranem. Jak relacjonuje gazeta, powołując się na wysokiego rangą przedstawiciela administracji, współpracownicy prezydenta zdecydowali się nie informować go na bieżąco o przebiegu operacji w Situation Room. Uznali, że jego […]
Ruch klimatyczny Ostatnie Pokolenie ogłosił zakończenie swojej dotychczasowej działalności. Informacja została opublikowana w oficjalnym komunikacie organizacji z 17 kwietnia, w którym aktywiści podsumowali ponad dwuletni okres protestów, znanych m.in. z blokad ulic i akcji bezpośrednich. „Koniec Ostatniego Pokolenia: osiągnęliśmy sukces!” – napisano w oświadczeniu. W dalszej części komunikatu pojawia się symboliczne podsumowanie dotychczasowych działań: „Chowamy […]
Turcja, Syria i Jordania pracują nad utworzeniem nowego korytarza kolejowego, który miałby połączyć Europę z państwami Zatoki Perskiej. Informację o projekcie przekazał turecki minister transportu Abdulkadir Uraloğlu, wskazując, że trzy kraje uzgodniły współpracę przy rozwoju infrastruktury transportowej. Plan zakłada modernizację istniejących linii kolejowych oraz odbudowę zniszczonych odcinków, zwłaszcza na terytorium Syrii. W dalszej perspektywie korytarz […]
20 kwietnia 1943 roku w okupowanym Krakowie oddział specjalny Armii Krajowej „Osa”–„Kosa 30” przeprowadził zamach na jednego z najważniejszych funkcjonariuszy niemieckiego aparatu terroru w Generalnym Gubernatorstwie – Friedricha Wilhelma Krügera. Był on Wyższym Dowódcą SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie oraz pełnomocnikiem Heinricha Himmlera do spraw umacniania niemczyzny w GG, współodpowiedzialnym za brutalną politykę okupacyjną […]
Amerykańska firma kosmiczna Blue Origin poinformowała 19 kwietnia 2026 roku o udanym lądowaniu pierwszego stopnia rakiety New Glenn po jego ponownym użyciu. Był to drugi lot tego samego boostera, który po wykonaniu misji wrócił na Ziemię i wylądował na platformie morskiej. To pierwszy przypadek, w którym podmiot inny niż SpaceX skutecznie ponownie wykorzystał orbitalny stopień […]
Borownica, niewielka wieś w ówczesnym powiecie dobromilskim województwa lwowskiego, 20 kwietnia 1945 roku została brutalnie zaatakowana przez oddziały ukraińskich Samoobronnych Kuszczowych Widdiłów (SKW) – formacji powiązanej z UPA. W wyniku masakry zginęło ponad 60 Polaków, a większość zabudowań została spalona. Wieś zamieszkiwała głównie ludność polska – według danych z 1944 roku żyło tam 766 Polaków […]
19 kwietnia 1809 doszło do bitwy pod Raszynem, w której wojska Księstwa Warszawskiego pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego stawiły zaciekły opór przeważającym siłom austriackim. Wiosną 1809 roku Austria, upokorzona klęską pod Austerlitz i osłabiona utratą terytoriów na rzecz Francji, postanowiła odzyskać utracone wpływy. Władze w Wiedniu z niepokojem obserwowały powstanie Księstwa Warszawskiego – nowego, francuskiego […]
ONZ alarmuje, że w Strefie Gazy codziennie giną dziesiątki kobiet i dziewcząt. Według najnowszej analizy przedstawionej przez UN Women, od października 2023 roku do grudnia 2025 roku śmierć poniosło ponad 38 tys. kobiet i dziewcząt. Dane zaprezentowane przez Sofię Calltorp podczas briefingu w Genewie 17 kwietnia wskazują, że wśród ofiar znalazło się ponad 22 tys. […]
Był to największy zbrojny zryw Żydów podczas II wojny światowej. Rozpaczliwa walka garstki bojowników przeciw niemieckiej machinie zagłady trwała niemal miesiąc. Getto warszawskie było największym spośród wszystkich utworzonych przez Niemców. Od momentu zamknięcia jego granic w listopadzie 1940 roku Niemcy konsekwentnie prowadzili tam politykę wyniszczenia. Kulminacją tej polityki była tzw. Wielka Akcja, rozpoczęta w lipcu […]
18 kwietnia 1944 roku w rejonie chutoru Dobry Kraj na Wołyniu zginął Jan Wojciech Kiwerski, pseudonim „Oliwa” – jeden z najbardziej doświadczonych dowódców konspiracji. Okoliczności jego śmierci nie zostały jednoznacznie wyjaśnione, a przebieg ostatnich minut pozostaje nieznany. Wiadomo jedynie, że Kiwerski poległ w trakcie ciężkich walk 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, która znalazła się w […]
Polscy królowie dysponowali kilkoma rodzajami koron, pełniącymi różne funkcje ceremonialne i symboliczne. Oprócz korony koronacyjnej istniały także korony homagialne, korony mniejsze (określane czasem jako podróżne), korony prywatne oraz insygnia o charakterze grobowym. Oddzielne insygnium koronacyjne przysługiwało również królowym. Korona Chrobrego, czyli Uprzywilejowana Najważniejszym z polskich insygniów nich była tzw. Korona Chrobrego, znana w źródłach jako […]
Wiosną 1025 roku miało miejsce jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach naszego państwa – koronacja Bolesława Chrobrego na króla Polski. Choć data tego aktu nie została jednoznacznie zapisana w źródłach, przyjęło się, że było to w kwietniu 1025 roku. Źródła historyczne wspominają jedynie, że koronacja miała miejsce w 1025 roku. Wiadomo również, że Bolesław zmarł […]
18 kwietnia 1792 roku, na trzy lata przed trzecim rozbiorem Polski, przeprowadzono ostatnią lustrację Skarbca Koronnego na Wawelu. Decyzję o jej przeprowadzeniu podjął rok wcześniej Sejm Wielki, reagując na pojawiające się pogłoski o rzekomym zaginięciu koron. Do wykonania spisu powołano specjalną komisję. W jej skład weszli: kustosz Skarbca Koronnego ks. Sebastian Sierakowski, generał Józef Wodzicki, […]
Podczas prac przygotowawczych pod budowę drogi ekspresowej S8 na Dolnym Śląsku odkryto szczątki samolotu z okresu II wojny światowej. Znaleziska dokonano na odcinku między Kobierzycami a Jordanowem Śląskim w trakcie rutynowych działań saperskich poprzedzających rozpoczęcie inwestycji. Jak poinformowała Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, robotnicy natrafili na fragmenty konstrukcji lotniczej, w tym elementy podwozia, części […]
Ceny ropy naftowej gwałtownie spadły w piątek po informacjach o otwarciu cieśniny Ormuz dla żeglugi handlowej oraz sygnałach postępu w rozmowach między Stanami Zjednoczonymi a Iranem. Spadki jak dotąd sięgnęły około 13 proc., co oznacza jedną z największych jednodniowych przecen w ostatnich tygodniach. Impulsem do przeceny były wypowiedzi ministra spraw zagranicznych Iranu Abbasa Araghchi, który […]
17 kwietnia 1330 roku na zamku w Wyszehradzie doszło do zamachu. Podczas królewskiego obiadu do komnaty, w której przebywali król Karol Robert, królowa Elżbieta Łokietkówna oraz ich dzieci, wtargnął węgierski magnat Felicjan Zach. Uzbrojony w miecz napastnik rzucił się najpierw na władcę, raniąc go w rękę, a następnie skierował atak na królową. Elżbieta, próbując osłonić […]
Prezydent USA Donald Trump ogłosił, że Iran otworzył cieśninę Ormuz dla żeglugi handlowej. To jeden z pierwszych sygnałów deeskalacji napięć w regionie. Informacja została potwierdzona przez ministra spraw zagranicznych Iranu Abbasa Araghchi, który przekazał, że cieśnina jest „całkowicie otwarta” dla statków komercyjnych w czasie obowiązywania zawieszenia broni. Według strony irańskiej ruch jednostek odbywa się po […]
Niemiecki tygodnik „Die Zeit” uruchomił nową wyszukiwarkę umożliwiającą sprawdzenie, czy przodkowie figurowali w dokumentach NSDAP. Narzędzie powstało na bazie milionów archiwalnych rekordów i – jak podkreśla redakcja – spotkało się z ogromnym zainteresowaniem użytkowników. Projekt oparto na materiałach przechowywanych przez National Archives and Records Administration (NARA) – amerykańską instytucję gromadzącą dokumenty federalne i archiwa historyczne. Znajdują […]
Szef Międzynarodowej Agencji Energetycznej (International Energy Agency, IEA) ostrzegł, że odbudowa produkcji energii na Bliskim Wschodzie po trwającym konflikcie może potrwać nawet dwa lata. W wywiadzie dla „Neue Zürcher Zeitung” Fatih Birol ocenił, że powrót do poziomu sprzed wojny będzie zróżnicowany w zależności od kraju, ale w ujęciu globalnym zajmie około dwóch lat. Birol, turecki […]
Policja w stanie Illinois prowadzi dochodzenie w sprawie zgłoszenia o podłożeniu ładunku wybuchowego przy domu Johna Prevosta, brata Leona XIV. Po przeszukaniu posesji nie znaleziono żadnych materiałów wybuchowych ani substancji niebezpiecznych. Do zdarzenia doszło w środę wieczorem w miejscowości New Lenox, w rejonie aglomeracji Chicago. Zgłoszenie dotyczyło prywatnej rezydencji należącej do Johna Prevosta. Policja ewakuowała […]
Wczesnym rankiem 17 kwietnia 1794 roku Warszawa sięgnęła po broń. Mieszkańcy miasta – rzemieślnicy, żołnierze, urzędnicy i kupcy – stanęli ramię w ramię przeciw rosyjskiemu garnizonowi. W centrum wydarzeń znalazł się Jan Kiliński – mistrz szewski, radny i jeden z przywódców miejskiej konspiracji, który w czasie walk wyrósł na symbol oporu stolicy. To nie była […]
17 kwietnia 1945 roku wieś Wiązownica, położona w byłym powiecie jarosławskim województwa lwowskiego, padła ofiarą brutalnego ataku oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) pod dowództwem Iwana Szpontaka ps. „Zaliźniak”. Zginęło co najmniej 91 Polaków; część opracowań podaje ponad 100 ofiar. Wieś została częściowo spalona. Jak pisał na naszych łamach Bohdan Piętka, „siły nacjonalistów ukraińskich liczyły od […]
Konferencja Episkopatu Stanów Zjednoczonych opublikowała 15 kwietnia oświadczenie przypominające klasyczne zasady katolickiej nauki o wojnie sprawiedliwej. To reakcja na narastającą w USA debatę wokół wypowiedzi Leona XIV oraz na teologiczne komentarze JD Vance’a. Autorem dokumentu jest bp James Massa, przewodniczący Komisji Nauki Wiary United States Conference of Catholic Bishops (USCCB), który podkreślił, że stanowisko papieża […]
Ponad 100 humanoidalnych robotów ma wystartować w drugim chińskim półmaratonie maszyn, zaplanowanym na 19 kwietnia w Pekinie. Wydarzenie będzie jednym z największych dotychczas testów zdolności autonomicznych systemów w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. W ramach przygotowań przeprowadzono nocny bieg testowy w strefie rozwoju E-Town, w którym udział wzięło ponad 70 zespołów. Maszyny pokonały pełny dystans 21 […]
Leon XIV podczas wizyty w ogarniętym konfliktem regionie anglofońskim Kamerunu wygłosił kolejne wyraziste wystąpienie, ostro krytykując instrumentalne wykorzystywanie religii w polityce i wojnie. Część komentatorów interpretuje te słowa jako pośrednią aluzję do Donalda Trumpa. Na naszych oczach wyraźnie zarysowuje się linia nowego pontyfikatu – konsekwentnie propokojowa i jednoznacznie antywojenna. W trakcie spotkania modlitewnego w Bamendzie […]
Rosyjskie uderzenia rakietowe i dronowe na Ukrainie przyniosły kolejne ofiary cywilne. Do zmasowanego ataku doszło w nocy z 15 na 16 kwietnia 2026 roku. Według wstępnych informacji przekazywanych przez władze lokalne w różnych regionach, w ataku zginęło co najmniej kilkanaście osób, a ponad 100 zostało rannych. Najcięższe skutki odnotowano w kilku dużych miastach kraju. W […]
Administracja Donalda Trumpa chce zwiększyć produkcję uzbrojenia i w tym celu zabiega o zaangażowanie największych koncernów przemysłowych w USA. Według najnowszych doniesień Pentagon prowadzi rozmowy m.in. z General Motors i Ford Motor Company, aby sprawdzić, czy mogłyby włączyć się w produkcję sprzętu wojskowego. Jak wynika z ustaleń „The Wall Street Journal”, przedstawiciele resortu obrony kontaktowali […]
