Pod ulicą w Tallinnie leżał świetnie zachowany średniowieczny statek. Trwają badania wraku [+FOTO/WIDEO]
W Tallinnie odkryto jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych statków handlowych w Europie. Na jego pokładzie znaleziono m.in. 600-letni kompas. Naukowcy przeanalizowali teraz drewno, z którego zbudowano jednostkę.
Wrak tzw. kogi Lootsi 8 znaleziono 31 marca 2022 roku podczas prac budowlanych przy ulicy Lootsi, w rejonie dawnego portu. Sprawa odkrycia wróciła za sprawą nowych badań dendrochronologicznych, opublikowanych niedawno w czasopiśmie „Dendrochronologia”.
Statek znajdował się około 1,5 metra pod powierzchnią ziemi, pod współczesną zabudową miejską. Jednostka miała około 24,5 metra długości i 8,6 metra szerokości. Po wydobyciu została podzielona na cztery duże części i przewieziona do Estońskiego Muzeum Morskiego, gdzie trafiła do dalszych badań oraz konserwacji.
Wrak uznano za wyjątkowy ze względu na stan zachowania. Archeolodzy natrafili nie tylko na elementy konstrukcji statku, ale także na przedmioty związane z życiem załogi. Wśród znalezisk znalazły się narzędzia, skórzane buty, fragmenty broni, naczynia, pozostałości lin, a nawet szczątki dwóch szczurów okrętowych. Szczególną uwagę zwrócił suchy kompas, opisywany przez estońskich badaczy jako najstarszy zachowany kompas tego typu w Europie.
Koga Lootsi 8 była średniowiecznym statkiem handlowym. Tego rodzaju jednostki kojarzone są przede wszystkim z żeglugą hanzeatycką na Bałtyku i Morzu Północnym. Ich szerokie kadłuby pozwalały przewozić duże ilości towarów, a odkrycie w Tallinnie pokazuje znaczenie miasta jako jednego z ważnych punktów handlu morskiego w średniowiecznej Europie Północnej.
Prace archeologiczne przy wraku średniowiecznej kogi Lootsi 8, odkrytej pod ulicą Lootsi w Tallinnie. Fot. Aoife Daly i in. / „Dendrochronologia”, CC BY-NC 4.0.
Badacze nie mają pewności, dlaczego statek pozostał w tym miejscu. Jedna z głównych hipotez zakłada jednak, że nie został porzucony planowo, lecz zatonął albo uległ wypadkowi w rejonie dawnego portu. Wskazywać ma na to układ przedmiotów znalezionych we wraku. Nie wyglądały one na starannie pozostawiony ładunek, lecz raczej na rzeczy codziennego użytku załogi, porzucone w pośpiechu.
Dzisiejsza ulica Lootsi znajduje się na obszarze, który w średniowieczu leżał znacznie bliżej linii brzegowej i portu. Późniejsze przekształcenia miasta, przesuwanie się nabrzeża oraz zasypywanie terenów przybrzeżnych sprawiły, że miejsce dawnego portu znalazło się pod współczesną zabudową. W ten sposób średniowieczny wrak przetrwał pod ulicą przez ponad sześć stuleci.
Nowe ustalenia dotyczą przede wszystkim drewna użytego do budowy statku. Autorzy publikacji w „Dendrochronologii” przeanalizowali słoje zachowanych elementów konstrukcyjnych. Badania dendrochronologiczne pozwalają określać wiek drewna poprzez porównywanie układu słojów z chronologiami znanymi dla konkretnych regionów.
Według Estońskiego Muzeum Morskiego drewno użyte do budowy jednostki ścięto około 1360 roku. Statek mógł powstać w pierwszej połowie lat 70. XIV wieku. Oznacza to, że koga Lootsi 8 była użytkowana w okresie intensywnego rozwoju handlu bałtyckiego i aktywności Hanzy.
Analiza drewna ma znaczenie nie tylko dla datowania jednostki. Pozwala także lepiej zrozumieć sieci dostaw surowca, techniki szkutnicze oraz organizację budowy statków w późnym średniowieczu. Najnowsze badania słojów wykazały, że większość dębowych elementów kadłuba odpowiada wzorcom drewna z północnej Polski, co wpisuje się w znane szlaki zaopatrzenia hanzeatyckiego szkutnictwa.
Podobny wątek pojawił się przy odkrytej w rejonie Kopenhagi kodze Svælget 2, do budowy której również wykorzystano drewno pochodzące m.in. z terenów dzisiejszej Polski. W przypadku jednostki z Tallinna część desek wskazuje jednak na inne pochodzenie — prawdopodobnie z rejonów bałtyckich, w tym okolic Estonii lub zachodniej Litwy.
Odkrycie z Tallinna jest ważne również dlatego, że w tym samym rejonie znajdują się pozostałości jeszcze starszego wraku. Estońscy archeolodzy zdecydowali się pozostawić go pod ziemią, ponieważ warunki glebowe dobrze chronią drewno. Koga Lootsi 8 pozostaje jednym z najcenniejszych znalezisk morskiej archeologii średniowiecznej w Europie ostatnich lat.
Czytaj też: Archeolodzy z Uniwersytetu Gdańskiego odkryli w pobliżu Dąbrówna relikty zaginionego średniowiecznego miasta
Kresy.pl / ScienceDirect / ArkeoNews / Meremuuseum
