Plus ratio quam vis. 12 maja 1364 Kazimierz Wielki założył Uniwersytet Krakowski
12 maja 1364 roku król Kazimierz III Wielki wystawił akt fundacyjny uniwersytetu w Krakowie – pierwszej uczelni wyższej w Polsce i drugiej w Europie Środkowej, po praskim uniwersytecie założonym w 1348 roku.
Uzyskanie papieskiej zgody na utworzenie studium generale w stolicy królestwa było efektem długich starań monarchy, który dostrzegał znaczenie nauki dla rozwoju państwa.
Nowo powstała uczelnia, wzorowana na uniwersytetach włoskich – przede wszystkim bolońskim i padewskim – miała charakter korporacji studenckiej. Rektora wybierali żacy spośród siebie. Studium Generale rozpoczęło działalność w 1367 roku i obejmowało trzy wydziały: sztuk wyzwolonych, medycyny oraz prawa. Za życia Kazimierza Wielkiego funkcjonowały jednak najprawdopodobniej tylko dwa pierwsze.
Kazimierz Wielki nie uzyskał zgody papieża Urbana V na utworzenie wydziału teologicznego, uznawanego w średniowieczu za najwyższy z wydziałów uniwersyteckich. W podobnej sytuacji znajdowały się także inne środkowoeuropejskie uczelnie powstające w drugiej połowie XIV wieku.
Nie do końca wiadomo, gdzie znajdowała się pierwsza siedziba Uniwersytetu Krakowskiego. Prawdopodobnie pierwsze wykłady odbywały się na Wawelu, a Kazimierz Wielki planował budowę siedziby uczelni na Kazimierzu. Rozwój uniwersytetu został jednak przerwany po śmierci króla w 1370 roku. Jego następca, Ludwik Węgierski, nie wykazywał większego zainteresowania kontynuacją tego projektu, przez co działalność uczelni stopniowo wygasła.
Nowy rozdział w historii uniwersytetu rozpoczął się dzięki królowej Jadwidze i Władysławowi Jagielle. Już w 1397 roku papież Bonifacy IX wyraził zgodę na utworzenie wydziału teologicznego. Jadwiga przeznaczyła następnie swój majątek osobisty na odnowienie uczelni, a 26 lipca 1400 roku Władysław Jagiełło wystawił dokument jej ponownej fundacji.
Tym razem uczelnia została odnowiona jako pełny uniwersytet średniowieczny, posiadający cztery klasyczne wydziały: sztuk wyzwolonych, prawa, medycyny i teologii. Wzorując się na modelu paryskim, zerwano z dawnym modelem korporacji studenckiej. Rektora zaczęto wybierać spośród grona profesorskiego, a rozwój uczelni oparto na kolegiach dla wykładowców i bursach dla studentów.
Dziedzictwo obu fundacji trwa do dziś. Uniwersytet Jagielloński kontynuuje tradycję zapoczątkowaną przez Kazimierza Wielkiego i odnowioną przez Jadwigę oraz Władysława Jagiełłę, pozostając najstarszą polską uczelnią i jednym z najważniejszych ośrodków akademickich Europy Środkowej.
Czytaj też: W ten sposób tron trafił do Jadwigi
Kresy.pl
