Historia kina zna opowieść o „szeregowcu Ryanie” – ostatnim ocalonym z braci, którego życie miało ocalić pamięć rodziny. Historia Polski zna własny, nie mniej dramatyczny wariant tego scenariusza. W rodzinie Maczków przeżył tylko Stanisław. Jego brat-bliźniak Franciszek poległ na froncie rosyjskim w 1914 roku, Karol zginął cztery lata później na froncie włoskim, a Jan, średni […]
6 września 1788 roku w Starej Pomarańczarni w warszawskich Łazienkach otwarto dworski teatr Stanisława Augusta Poniatowskiego, dziś znany jako Teatr Stanisławowski. Wystrój nowej sceny wzbudził powszechny podziw. Francuz Renaud, obecny na uroczystości, pisał o „szczęśliwym zespoleniu smaku rzymskiego z francuskim, jakie istniało w pięknych latach Ludwika XIV”, nadającym wnętrzu „uderzający rys wielkości i bogactwa”. Teatr […]
Prezydent Karol Nawrocki został dzisiaj, w piątek, przyjęty na audiencji przez papieża Leona XIV. Głównym akcentem spotkania w Watykanie było zaproszenie Ojca Świętego do odwiedzenia Polski w 2027 roku, kiedy przypada 150. rocznica objawień Matki Bożej w Gietrzwałdzie. To jedyne objawienia maryjne w Polsce, których kult został zatwierdzony przez Kościół. Prezydent wręczył także papieżowi obraz Matki […]
Pod Głogowem dokonano niezwykłego odkrycia z czasów II wojny światowej: znaleziono nietknięty grób niemieckiego żołnierza. Na początku września 2025 roku archeologiczna fundacja POMOST, zajmująca się poszukiwaniem i ekshumacją grobów wojennych, odnalazła w polu w pobliżu Jaczowa w województwie dolnośląskim mogiłę niemieckiego żołnierza. Szczątki spoczywały tam od 80 lat, bez znaku tożsamości. Przy poległym znaleziono elementy […]
5 września 1924 roku we Lwowie prezydent Stanisław Wojciechowski padł ofiarą nieudanego zamachu, którego sprawcą – jak później ustalono – był działacz Ukraińskiej Organizacji Wojskowej. Podczas uroczystości towarzyszących Targom Wschodnim we Lwowie w stronę powozu prezydenta Stanisława Wojciechowskiego rzucono bombę. Ładunek nie eksplodował, a głowa polskiego państwa wyszła z całej sytuacji bez szwanku. Sprawę szybko […]
4 września 1939 roku z bombardowanej Warszawy ruszyły pierwsze „złote kolumny” – ewakuacja kruszcowych rezerw Banku Polskiego, wycenianych na ok. 463 mln złotych. Polska miała spore zapasy złota. W świetle ówczesnych danych Liga Narodów notowała, że na 31 grudnia 1938 roku zapasy złota II RP były niemal trzykrotnie większe niż szykującej się do wojny III […]
Już 6 września w Tallinie odbędzie się historyczna beatyfikacja – po raz pierwszy w dziejach Estonii Kościół katolicki wyniesie na ołtarze swojego błogosławionego. Zostanie nim abp Eduard Profittlich, pierwszy hierarcha wyświęcony w Estonii od czasów reformacji, męczennik II wojny światowej, zabity przez NKWD. W czasie wojny odmówił powrotu do rodzinnych Niemiec. Uroczystościom przewodniczyć będzie kard. […]
W 1725 roku Maria Leszczyńska, córka polskiego króla na uchodźstwie Stanisława Leszczyńskiego, zaskoczyła Europę, zostając królową Francji. Ślub Marii i Ludwika XV odbył się 4 września 1725. Nic nie zwiastowało tak spektakularnej kariery. Urodziła się 23 czerwca 1703 roku w Trzebnicy jako córka zwykłego wojewody, Stanisława Leszczyńskiego. 12 lipca 1704 na polu elekcyjnym w Woli pod […]
Po raz pierwszy w historii Dzwon Zygmunta nie odezwał się podczas ważnej uroczystości państwowej. Podczas zaprzysiężenia prezydenta Karola Nawrockiego na Wawelu zabrakło wystarczającej liczby dzwonników. Efektem była cisza, którą abp Marek Jędraszewski nazwał „skandalem”. Wydarzenie stało się początkiem gorącego sporu. Jak informowało Polskie Radio Kraków, w dniu uroczystości nie stawiła się wymagana liczba osób, by […]
W Muzeum Podlaskim w Białymstoku zaprezentowano niezwykłe odkrycie z Puszczy Knyszyńskiej – depozyt 69 monet z pierwszej połowy XVII wieku. Na skarb natrafił Tadeusz Kozak z grupy poszukiwaczy „Magna Silva”, działającej przy Stowarzyszeniu „Wielki Las”. – Było to znalezisko całkowicie przypadkowe – podkreślił podczas prezentacji znaleziska Krzysztof Korzeniewski, przedstawiciel grupy. – Działaliśmy zgodnie z prawem, […]
Porozumienie Jastrzębskie, podpisane 3 września 1980 roku, było trzecim wielkim sukcesem strajków w Polsce po Gdańsku i Szczecinie. Masowe protesty na Śląsku przyspieszyły negocjacje w innych miastach, a z kolei zawarte w Jastrzębiu ustalenia przypieczętowały wcześniejsze porozumienia. Strajk w kopalni „Manifest Lipcowy” (dziś „Zofiówka”), który rozpoczął się 27 sierpnia na nocnej zmianie, był przede wszystkim […]
Bitwa pod Jordanowem, a zwłaszcza zmagania o wzgórze w miejscowości Wysoka, stanowi jeden z dramatycznych epizodów kampanii wrześniowej 1939 roku. Była to pierwsza bitwa, jaką na czele swoich żołnierzy z 10 Brygady Kawalerii stoczył w II wojnie światowej (wówczas) pułkownik Stanisław Maczek. W 1939 brygada płka Stanisława Maczka brała udział w walkach odwrotowych i działaniach […]
2 września 1944 roku zakończyła się obrona Starego Miasta. Po tygodniach krwawych walk i masowych bombardowań dzielnica została odcięta od reszty miasta. Próby przebicia się naziemnie – m.in. ataki na Dworzec Gdański w dniach 20–22 sierpnia czy natarcie przez pl. Bankowy i pl. Mirowski w nocy z 30 na 31 sierpnia – zakończyły się krwawymi […]
Pochodził z rodziny niemieckich arystokratów o polskich korzeniach. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę to on tworzył od zera naszą Marynarkę Wojenną i także on kupił dla Polski pierwszy okręt wojenny – z własnych środków. W 1939 roku dowodził obroną polskiego Wybrzeża i bronił go aż do kapitulacji, 2 października. Wziął na siebie odpowiedzialność za tę […]
1 września 1939 roku o godzinie 4:45 pancernik szkolny Kriegsmarine „Schleswig-Holstein” otworzył ogień w stronę Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Ten symboliczny moment uznaje się za początek największego konfliktu zbrojnego w dziejach – II wojny światowej. Westerplatte było eksklawą Rzeczypospolitej Polskiej na półwyspie Westerplatte, od południowego wschodu graniczącą z Wolnym Miastem Gdańskiem. Niespełna dwustu polskich […]
We wrześniu 1939 roku Polska padła ofiarą agresji nie tylko ze strony Niemiec i Związku Radzieckiego, ale także – co dziś pamięta się znacznie rzadziej – ze strony sojuszniczej wobec III Rzeszy Słowacji. Kraj ten, powołany do życia 14 marca 1939 roku pod przywództwem księdza Jozefa Tisy, był w istocie państwem satelickim Niemiec. Polska, wówczas […]
31 sierpnia 1939 roku w Gliwicach, wówczas niemieckim mieście przygranicznym, doszło do jednej z najbardziej znanych prowokacji, która posłużyła Hitlerowi do usprawiedliwienia agresji na Polskę. Siedmioosobowy oddział niemieckich dywersantów, dowodzony przez funkcjonariusza SD i oficera SS Alfreda Helmuta Naujocksa, przebrany za Polaków, wtargnął do miejscowej radiostacji. Napastnicy sterroryzowali obsługę i próbowali nadać komunikat po polsku. […]
Bitwa pod Komarowem, stoczona 31 sierpnia 1920 roku na przedpolach Zamościa, zapisała się w historii jako największe starcie kawaleryjskie XX wieku. Była kulminacją zmagań z 1. Armią Konną Siemiona Budionnego, która po nieudanym szturmie na Lwów próbowała wesprzeć siły Michaiła Tuchaczewskiego. Jej działania były jednak spóźnione – klęska bolszewików nad Wisłą przesądziła już o losach […]
Porozumienia Gdańskie, podpisane 31 sierpnia 1980 roku w Stoczni Gdańskiej, okazały się przełomowym momentem w historii PRL i całego bloku wschodniego. W ich wyniku władze komunistyczne, reprezentowane przez Komisję Rządową z wicepremierem Mieczysławem Jagielskim na czele, uznały prawo do tworzenia niezależnych, samorządnych związków zawodowych. Po raz pierwszy w państwie socjalistycznym dopuszczono do legalnego działania organizację […]
W 1598 roku wydarzyło się coś, co do dziś brzmi jak opowieść rodem z kart „Trylogii” Sienkiewicza – garstka Polaków zdobyła bez walki stolicę Szwecji. Dwunastu ludzi, z Samuelem Łaskim na czele, wkroczyło do Sztokholmu i zajęło go w imieniu Zygmunta III Wazy. Choć epizod ten trwał krótko i zakończył się niepowodzeniem, w historii zapisał […]
30 sierpnia 1980 roku w świetlicy Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego doszło do wydarzenia, które przeszło do historii jako Porozumienie Szczecińskie. Szczeciński Sierpień 1980 roku rozpoczął się 18 sierpnia w Stoczni Remontowej „Parnica”. Wkrótce do protestu dołączyły dwa wydziały Stoczni im. Adolfa Warskiego oraz pracownicy Stoczni Remontowej „Gryfia”. 19 sierpnia strajkowało już niemal całe miasto. […]
We Lwowie w wyniku strzelaniny zginął Andrij Parubij, były przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy. Informację o śmierci polityka podał m.in. Wołodymyr Zełenski na platformie X. „Minister spraw wewnętrznych Ukrainy Ihor Kłymenko i prokurator generalny Rusłan Krawczenko poinformowali właśnie o pierwszych znanych okolicznościach makabrycznego morderstwa we Lwowie. Andrij Parubij zginął. Składam kondolencje jego rodzinie i bliskim” – […]
Po masowych mordach dokonanych dzień wcześniej, 30 sierpnia 1943 roku Ukraińska Powstańcza Armia kontynuowała falę eksterminacji polskiej ludności na zachodnim Wołyniu. Tego dnia doszło do jednych z największych masakr całej rzezi – w Ostrówkach, Woli Ostrowieckiej czy kolonii Gaj. Ostrówki Mieszkańcy Ostrówek, mimo wieści o mobilizacji UPA, nie wierzyli, że padną ofiarą ataku. Rano wieś […]
Bitwa pod Mohaczem, stoczona 29 sierpnia 1526 roku, była starciem wojsk węgierskich pod wodzą króla Ludwika II Jagiellończyka z potężną armią turecką sułtana Sulejmana Wspaniałego. Zakończyła się całkowitą klęską strony chrześcijańskiej i miała konsekwencje wykraczające daleko poza granice samych Węgier. Początki tej tragedii sięgają polityki dynastycznej Kazimierza Jagiellończyka, jednego z najwybitniejszych polskich monarchów XV wieku. […]
Podczas budowy gazociągu w gminie Inowrocław, w sołectwie Orłowo archeolodzy odkryli niezwykły zbiorowy pochówek czterech osób – dorosłego mężczyzny, dorosłej kobiety i dwójki dzieci. Szczątki ułożone były tak, jakby obejmowały się wzajemnie, a głowy zwrócone były ku sobie, co może świadczyć o silnych więziach między zmarłymi. Wstępne badania wskazują, że pochówek może pochodzić z mezolitu, […]
W sierpniu 1943 roku doszło do kolejnych ataków UPA na polskie wsie. Szczególnie dramatyczny był dzień 29 sierpnia, kiedy UPA, wspierana przez miejscowych chłopów, przeprowadziła skoordynowany atak na polskie wsie w powiatach włodzimierskim i lubomelskim. W ciągu kilku godzin wymordowano tysiące osób, głównie kobiet i dzieci. 29 sierpnia Ukraińcy zaatakowali kilka wsi. Wśród nich był […]
Jednym z kolejnych epizodów tzw. rzezi wołyńskiej była masakra polskiej ludności w Budach Ossowskich, niewielkiej wsi w powiecie kowelskim województwa wołyńskiego. Do zbrodni doszło 29 lub 30 sierpnia 1943 roku, kiedy oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), wspierane przez miejscowych chłopów, otoczyły osadę i wymordowały około 270 jej mieszkańców – w większości kobiety, dzieci i starców. […]
28 sierpnia 1946 roku w gdańskim więzieniu przy ul. Kurkowej komuniści rozstrzelali Danutę Siedzikównę „Inkę” i Feliksa Selmanowicza „Zagończyka”. Zginęli, wołając: „Niech żyje Polska! Niech żyje Łupaszko!” Danuta Siedzikówna urodziła się 3 września 1928 roku we wsi Guszczewina na Podlasiu. Jej dzieciństwo naznaczyła tragedia – ojciec został zesłany na Syberię i zmarł na emigracji, matkę […]
28 sierpnia 1939 roku niemiecki zamachowiec wysadził dworzec w Tarnowie. Zginęło 20 osób. Wojna wybuchła trzy dni później. Zaledwie kilka dni przed wybuchem II wojny światowej Tarnów stał się miejscem tragicznego wydarzenia. 28 sierpnia 1939 roku o godzinie 23:18 w poczekalni trzeciej klasy tamtejszego dworca kolejowego eksplodowała bomba zegarowa, ukryta w dwóch walizkach. Wybuch zabił […]
28 sierpnia 1932 roku zapisał się złotymi zgłoskami w historii polskiego lotnictwa. Tego dnia pilot Franciszek Żwirko i konstruktor Stanisław Wigura triumfowali w najbardziej prestiżowych międzywojennych zawodach lotniczych – Międzynarodowych Zawodach Samolotów Turystycznych Challenge 1932 w Berlinie. Ich sukces na samolocie RWD-6 był nie tylko pierwszym światowym zwycięstwem Polaków w tej dziedzinie, ale także symbolem […]
Powstanie sejneńskie wybuchło w nocy z 22 na 23 sierpnia 1919 roku, a trwało do 28 sierpnia. Było jednym z najważniejszych epizodów walk o kształt granic odradzającej się Rzeczypospolitej. Jego tłem była skomplikowana sytuacja na Suwalszczyźnie – ziemi przez cały okres I wojny światowej okupowanej przez Niemców, a następnie stałej areny sporu polsko-litewskiego. Po kapitulacji […]
27 sierpnia 1942 roku gen. Stefan „Grot” Rowecki zdecydował o likwidacji tej tajemniczej i kontrowersyjnej formacji. Muszkieterowie byli tak głęboko zakonspirowani, że dziś niewiele o nich wiadomo. Od początku wojny działali na własnych zasadach, balansując pomiędzy spektakularnymi sukcesami wywiadowczymi a ryzykownymi grami z obcymi służbami. Ich los przesądził się latem 1942 roku, gdy komendant główny […]
W nocy z 25 na 26 sierpnia 1939 roku w rejonie Mostów koło Jabłonkowa na Śląsku Cieszyńskim doszło do ataku Wermachtu na tunel kolejowy pod Przełęczą Jabłonkowską. Tunel był kluczowym elementem szlak łączący Polskę z południem Europy, a jego przejęcie miało umożliwić Wehrmachtowi szybki marsz w głąb Rzeczypospolitej. Atak powierzono trzydziestoosobowej grupie dywersyjnej, złożonej głównie […]
Powstanie Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego to jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Kościoła w Polsce XX wieku. Złożyliśmy je 26 sierpnia 1956 roku. Ich autorem był kard. Stefan Wyszyński, Prymas Tysiąclecia, który – choć uwięziony przez władze komunistyczne w Komańczy – podjął decyzję o napisaniu programu odnowy duchowej i moralnej Polaków. Lata pięćdziesiąte były okresem […]
Po raz pierwszy od zakończenia kampanii wrześniowej 1939 roku zaprezentowano publicznie banderę z okrętu sztabowego Flotylli Pińskiej – ORP „Admirał Sierpinek”. Uroczystość odbyła się w Warszawie z inicjatywy Instytutu Strat Wojennych im. Jana Karskiego, przy współpracy z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów, Urzędem ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz Wojskowym Biurem Historycznym. Bezcenny artefakt trafił do […]
25 sierpnia 1905 roku w Głogowcu koło Łodzi przyszła na świat Helena Kowalska, znana dziś jako św. Siostra Faustyna. Była trzecim z dziesięciorga dzieci Marianny i Stanisława Kowalskich. W akcie chrztu zapisano, że urodziła się o godzinie ósmej rano. Chrzest odbył się dwa dni później w parafialnym kościele w Świnicach Warckich. Dom, w którym przyszła […]
Wielki Strajk Chłopski z sierpnia 1937 roku był największym protestem społecznym II Rzeczypospolitej i symbolicznym wyrazem gniewu wsi wobec rządów sanacji. Kulminacja przemocy miała miejsce 25 sierpnia 1937. Protest rozpoczął się 16 sierpnia, dzień po jego oficjalnej proklamacji przez Stronnictwo Ludowe podczas wiecu w Jarosławiu. W akcji wzięło udział kilka milionów chłopów – głównie z […]
Wieczorem 24 sierpnia 1942 roku na dziedzińcu sądu krajowego w Dreźnie niemiecki kat uruchomił gilotynę. Zginęli kolejno: Czesław Jóźwiak, Edward Kaźmierski, Franciszek Kęsy, Edward Klinik i Jarogniew Wojciechowski – pięciu młodych Polaków z Poznania, wychowanków salezjańskiego oratorium. Jóźwiak jako jedyny z „poznańskiej piątki” wziął udział w kampanii wrześniowej, walcząc w batalionie Przysposobienia Wojskowego „Koronowo”. Jego […]
Gdy dziś mówimy o ekologii, kojarzymy ją z nowoczesną nauką, debatami klimatycznymi czy działaniami organizacji pozarządowych. Tymczasem już w średniowieczu polscy królowie podejmowali decyzje, które można uznać za jedne z pierwszych w Europie aktów ochrony przyrody. Wiele z tych rozwiązań miało charakter niezwykle praktyczny i długofalowy, a ich skutki odczuwamy do dziś. Bóbr pod ochroną […]
Polski paszport znalazł się na 7. miejscu w najnowszym rankingu Henley Passport Index 2025, który ocenia dokumenty podróżne pod względem liczby krajów dostępnych bez wizy. Obywatele Polski mogą wjechać bez dodatkowych formalności do 185 państw, co jest najlepszym wynikiem w polskiej historii i znaczącym awansem względem poprzednich lat. Czytaj też: „Alternatywne paszporty” dla białoruskich emigrantów […]
24 sierpnia 1109 roku wojska cesarza Henryka V stanęły pod murami Głogowa. Wydarzenie to, opisane przez Galla Anonima, stało się jednym z najbardziej znanych epizodów polskiego średniowiecza, symbolem niezłomności. Genezy niemieckiego najazdu należy upatrywać w niezależnej polityce zagranicznej Bolesława Krzywoustego. Po wygnaniu brata Zbigniewa polski książę podjął energiczne działania polityczne – prowadził podboje Pomorza, angażował […]
Na całym świecie rośnie liczba ataków na wspólnoty chrześcijańskie. Najnowsze raporty organizacji zajmujących się monitorowaniem wolności religijnej wskazują na niepokojący trend – liczba prześladowanych chrześcijan wzrosła w ciągu roku z 365 do 380 milionów osób. Najbardziej dramatyczna sytuacja panuje obecnie w Afryce. Stowarzyszenie Open Doors w swoim raporcie za 2024 roku alarmuje o gwałtownym wzroście […]
23 sierpnia 1939 roku w Moskwie ministrowie spraw zagranicznych dwóch totalitarnych mocarstw – Joachim von Ribbentrop, reprezentujący III Rzeszę, oraz Wiaczesław Mołotow, ludowy komisarz spraw zagranicznych Związku Sowieckiego oraz przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych – podpisali pakt o nieagresji, zwany powszechnie paktem Ribbentrop–Mołotow. – Generalnie to był dziwny układ, bo to był układ o nieagresji między […]
Do wybrzeży Wenezueli zmierzają trzy niszczyciele klasy Aegis oraz inne okręty, przerzucając w ten rejon kilka tysięcy żołnierzy. Amerykańska administracja Donalda Trumpa rozpoczęła znaczące wzmacnianie sił morskich u wybrzeży Wenezueli. Pentagon potwierdził, że w południowej części Morza Karaibskiego będą operowały trzy niszczyciele rakietowe klasy Arleigh Burke, wyposażone w system walki Aegis: USS Gravely, USS Jason […]
Bitwa pod Obertynem, stoczona 22 sierpnia 1531 roku, była jednym z najważniejszych starć w dziejach walk o Pokucie – sporny obszar leżący nad górnym Prutem, na południe od Halicza. Już od końca XV wieku Polska i Mołdawia rywalizowały o ten teren, a choć w 1510 roku spór został rozstrzygnięty na korzyść Królestwa Polskiego, problem powrócił […]
Na ścianach starożytnej kopalni turkusów Serabit el-Chadim na Synaju znajdują się jedne z najstarszych znanych przykładów pisma alfabetycznego – tzw. inskrypcje protosynajskie. To właśnie tam, wśród wyrytych ok. 1800 lat p.n.e. znaków, ma się znajdować pierwsza wzmianka o Mojżeszu. Co więcej, być może napisał ją sam prorok. Gdyby ta interpretacja była prawdziwa, mielibyśmy do czynienia […]
22 sierpnia 1941 roku w okupowanym Krakowie, w prywatnym mieszkaniu przy ul. Komorowskiego 7, zainaugurował swoją działalność Teatr Rapsodyczny. Była to wyjątkowa scena konspiracyjna, której twórcą i kierownikiem artystycznym był pedagog z Wadowic Mieczysław Kotlarczyk. Zespół powstał w ramach katolickiego ugrupowania podziemnego „Unia” i od początku miał charakter nie tylko artystyczny, lecz także patriotyczny. Uczestnictwo […]
21 sierpnia 1944 roku pod wsią Surkonty na skraju Puszczy Rudnickiej rozegrała się jedna z najbardziej symbolicznych bitew II wojny światowej. Oddział Armii Krajowej dowodzony przez cichociemnego ppłk. Macieja Kalenkiewicza „Kotwicza” starł się z batalionem NKWD. Było to pierwsze regularne starcie Wojska Polskiego z Armią Czerwoną od czasu agresji sowieckiej z 17 września 1939 roku. […]
21 sierpnia 1944 roku, w trakcie Powstania Warszawskiego, Niemcy wysadzili w powietrze zabudowania Pawiaka – największego więzienia politycznego w okupowanej Polsce. Pawiak stał się jednym z najważniejszych symboli martyrologii Polaków w czasie II wojny światowej. Historia tego słynnego więzienia jest jednak o wiele starsza. Pawiak powstał w latach 30. XIX wieku, w czasie zaboru rosyjskiego, […]
20 sierpnia 1939 roku w Katowicach odbył się pogrzeb Wojciecha Korfantego – jednego z ojców polskiej niepodległości i dyktatora III powstania śląskiego. Uroczystości zgromadziły tłumy – według relacji mogło w nich wziąć udział nawet kilkadziesiąt tysięcy osób. Była to ostatnia przed wybuchem II wojny światowej wielka manifestacja polskości na Śląsku. Mszy żałobnej w kościele św. […]
20 sierpnia 1943 roku, podczas ataku na niemiecki posterunek graniczny w Sieczychach, zginął Tadeusz Zawadzki „Zośka” – harcmistrz, podporucznik Armii Krajowej, jeden z najwybitniejszych dowódców Grup Szturmowych Szarych Szeregów. Akcja była częścią szerzej zakrojonej operacji „Taśma”, której celem było uderzenie na strażnice niemieckiej straży celno-granicznej i zamanifestowanie sprzeciwu wobec sztucznego rozdzielenia polskich ziem przez okupanta. […]
