Poznań odzyskał Studzienkę Raczyńskiego – dzieło pioniera pracy organicznej i fundatora miejskich wodociągów
Po 85 latach do przestrzeni publicznej Poznania powróciła Studzienka Raczyńskiego. Była ona elementem budowanej dla miasta sieci wodociągowej, u której wylotu hrabia Edward Raczyński ufundował pomnik-fontannę, zapewniając mieszkańcom dostęp do czystej wody pitnej.
Zrekonstruowany obiekt został odsłonięty w piątek 19 grudnia przy ulicy Długiej, w bezpośrednim sąsiedztwie Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego. Inwestycja została zrealizowana we współpracy miasta, Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego oraz Miejskiego Konserwatora Zabytków.
Miała służyć zdrowiu publicznemu
Studzienka została ufundowana w 1846 roku przez hrabiego Edwarda Raczyńskiego i jego żonę Konstancję. Była jedną z czterech studzienek źródłowych doprowadzających wodę z winiarskich wzgórz i stanowiła element pierwszego nowoczesnego systemu wodociągowego w Poznaniu.
Jej funkcją było zapewnienie mieszkańcom dostępu do czystej wody pitnej i poprawa warunków sanitarnych, co wpisywało się w szeroko zakrojoną, organiczną koncepcję modernizacji miasta poprzez rozwój infrastruktury, higieny i oświaty.
Autorem projektu był Christian Gottlieb Cantian. Studzienka miała postać około sześciometrowej neogotyckiej kapliczki wykonanej z piaskowca, wkomponowanej w mur przy ulicy Długiej. Centralnym elementem była figura inspirowana Madonną Sykstyńską Rafaela Santi. „Składa się ona z nadzwyczaj bogato rozczłonkowanej części w kształcie gotyckiego tabernakulum z rzeźbiarską kopią Madonny Sykstyńskiej Rafaela. Główki z tej studzienki były – w zamyśle fundatora – pierwotnie tak wykonane, by je po jakimś czasie zdjąć i zastąpić główkami portretowymi przedstawiającymi konkretne postaci. Woda zaś z tej studzienki uchodzi wśród polskokatolickiej ludności Poznania za mającą uzdrowicielską moc, szczególnie w chorobach oczu”, opisywał ją radny miejski Arthur Kronthal.
Obiekt został całkowicie zniszczony w 1940 roku podczas niemieckiej okupacji. Rekonstrukcję przeprowadzono w 2025 roku według projektu architekta Jacka Wilczaka.
Pionier pracy organicznej, mecenas, podróżnik
Fundator studzienki Edward Raczyński należał do najwybitniejszych postaci wielkopolskiej pracy organicznej. Był hrabią, podróżnikiem, dyplomatą i jednym z najważniejszych mecenasów kultury w XIX-wiecznym Poznaniu. Walczył w wojsku Księstwa Warszawskiego, odbywał dalekie podróże po Skandynawii, Turcji i Grecji, a ich efektem były cenione publikacje krajoznawcze i historyczne.
Jako wydawca i bibliofil zgromadził ogromny księgozbiór, który stał się podstawą utworzenia Biblioteki Raczyńskich – najstarszej publicznej biblioteki w Polsce. Finansował wydawanie źródeł historycznych, wspierał uczonych i pisarzy, a jednocześnie angażował się w rozwój infrastruktury miasta, w tym wodociągów i szpitalnictwa. Był także inicjatorem budowy Złotej Kaplicy w katedrze poznańskiej, fundatorem posągów Mieszka I i Bolesława Chrobrego.
Raczyński zmarł tragicznie w 1845 roku, popełniając samobójstwo na Wyspie Edwarda w Zaniemyślu. Jego działalność na trwałe wpisała się w historię Poznania i Wielkopolski, czyniąc z niego jedną z kluczowych postaci polskiego XIX-wiecznego mecenatu i nowoczesnej myśli społecznej.
Kresy.pl / Poznan.pl
Czytaj też:
Zapomniany uniwersytet Zygmunta III. Poznań miał własną akademię już w 1611 roku
