Insurekcja kościuszkowska na Litwie: 22 kwietnia 1794 roku oddział Jakuba Jasińskiego opanował Wilno
Wiosną 1794 roku insurekcja kościuszkowska objęła także ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego. 16 kwietnia w Szawlach zapadła decyzja o rozpoczęciu działań zbrojnych na Litwie i Żmudzi.
Wśród inicjatorów i dowódców pojawił się generał Antoni Chlewiński, jednak kluczową rolę w wydarzeniach w Wilnie odegrał młody oficer i zwolennik radykalnych reform – Jakub Jasiński.
W nocy z 22 na 23 kwietnia oddział liczący około 300 powstańców pod dowództwem Jasińskiego przystąpił do zbrojnego wystąpienia w Wilnie. Spiskowcy, działając z zaskoczenia i dzieląc się na mniejsze grupy, opanowali najważniejsze punkty miasta, w tym Arsenał. Rosyjski garnizon, liczniejszy, lecz nieprzygotowany na skoordynowany atak, został rozbity.
W trakcie walk pojmano m.in. Rosyjskiego komendanta miasta, generała Nikołaja Arsienjewa, oraz hetmana wielkiego litewskiego Szymona Kossakowskiego, jednego z przywódców Konfederacji Targowickiej. Opisane wydarzenia szybko stały się legendą. Ich literacką wizję przedstawił Juliusz Słowacki w dramacie Horsztyński (akt V):
„Otóż… w nocy o godzinie siódmej Jasiński z trzystu ludźmi przeszedł wyłomem muru koło Ostrej Bramy… księżyca jeszcze nie było… przed Ostrą Bramą świeciła lampa… spiskowi idąc przed nią żegnali się… I cicho podsunęli się wszyscy pod obdwacht naprzeciw ratusza… Jasiński poskoczył szybko i zabił szyldwacha, tak że Moskal nie jęknął… Chwycił za karabin… Spiskowi rozebrali broń z kozłów i tarabany… Jasiński rozesłał barabańszczyków na wszystkie ulice — i rozkazał, aby skoro uderzy ósma godzina, wszyscy zaczęli bębnić. — Sam ulicą Zamkową z dwiestu pięćdziesięciu ludźmi poszedł na Arsenał… Uderzyła ósma… we wszystkich ulicach ozwały się bębny. — Moskale w popłochu sądzili, że na każdej ulicy stoi oddział żołnierzy — i uciekali od bębna do bębna… Jasiński wziął Arsenał — i kazał bić we dzwony… Okropny rozgłos dzwonów obudził lud — zaczął w Arsenale zbierać się — broń rozebrał — i mordował Moskali… Byłem przy Jasińskim… wszyscy polscy panowie będący w Wilnie nie mieli się czego lękać — bo lud zajęty był Moskalami… Wtem jakiś stary przedziera się do Jasińskiego i podaje mu plikę papierów… Jasiński kazał podać pochodnie i przeczytawszy papiery plunął i rzucił je ze wzgardą — lud rozerwał między siebie listy… zaczął się zbierać koło tych, którzy umieli czytać, i długo nie mogłem pojąć tej sceny — myślałem, że to były proklamacje i manifesta… Nagle słyszę krzyk z tysiącznych ust: «Kossakowski zdrajca!…» potem… jeszcze okropne słowo… […] «Wieszać!»”.
Hetman Kossakowski rzeczywiście został powieszony.
Sukces wileńskiego wystąpienia miał duże znaczenie polityczne. 24 kwietnia ogłoszono „Akt Powstania Narodu Litewskiego” i powołano tymczasowe władze z Józefem Niesiołowskim na czele. Wilno stało się jednym z głównych ośrodków insurekcji na Litwie.
Miasto pozostawało w rękach powstańców do 12 sierpnia 1794 roku, kiedy zostało zdobyte przez wojska rosyjskie dowodzone przez generała Borisa Knorringa. Jasiński kontynuował walkę do końca powstania i poległ 4 listopada 1794 roku podczas obrony Pragi.
Czytaj też:
Uczelnia Mickiewicza, Słowackiego i Miłosza. Uniwersytet Wileński powstał 1 kwietnia 1579 roku
Słowackiego sen srerbny o Ukrainie
Kresy.pl
