29 maja 1921 roku ruszyła budowa portu w Gdyni. Tak powstało polskie „okno na świat”
29 maja 1921 roku rozpoczęły się pierwsze prace przy budowie portu w Gdyni, jednej z najważniejszych inwestycji II Rzeczypospolitej.
Po odzyskaniu niepodległości Polska otrzymała na mocy traktatu wersalskiego część Pomorza i dostęp do Bałtyku. 10 lutego 1920 roku w Pucku odbyła się uroczystość symbolicznych zaślubin Polski z morzem, co symbolicznie potwierdziło powrót państwa polskiego nad Bałtyk.
Dostęp do morza był jednak ograniczony. Wybrzeże było krótkie, pozbawione dużego portu i ujścia wielkiej rzeki, a Gdańsk, zamiast znaleźć się w granicach Polski, został Wolnym Miastem. Polska uzyskała tam jedynie określone uprawnienia, niewystarczające dla pełnej niezależności gospodarczej i wojskowej.
Potrzeba budowy własnego portu stała się szczególnie widoczna w czasie wojny polsko-bolszewickiej. W lipcu 1920 roku w Gdańsku utrudniano rozładunek transportów wojskowych przeznaczonych dla Polski. Władze w Warszawie uznały, że państwo nie może opierać bezpieczeństwa i handlu morskiego na porcie, którego nie kontroluje.
Już w maju 1920 roku wiceadmirał Kazimierz Porębski, szef Departamentu Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wojskowych, zlecił inżynierowi Tadeuszowi Wendzie wskazanie najdogodniejszego miejsca pod budowę portu wojennego. Rozważano między innymi Tczew, połączony z morzem przez Wisłę lub kanał morski, oraz rejon Zatoki Puckiej. Oba warianty miały poważne wady: wysokie koszty, trudności techniczne, zagrożenie zlodzeniem lub zależność od terytorium Wolnego Miasta Gdańska.
Wenda po zbadaniu wybrzeża wskazał dolinę między Kępą Oksywską a Kamienną Górą, gdzie leżała wieś Gdynia. Miejsce to miało korzystne warunki techniczne, naturalne głębokości w pobliżu brzegu i możliwość rozbudowy zaplecza. Badania wykazały również, że torfowiska, na których miał powstać port, nie są tak głębokie, jak sądzili miejscowi mieszkańcy, i spoczywają na warstwie piasku ze żwirem.
Jesienią 1920 roku rząd zdecydował o budowie Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków. Prace ruszyły 29 maja 1921 roku, zanim Sejm formalnie przyjął ustawę o budowie portu. Stało się to dopiero 23 września 1922 roku. Pierwszy etap obejmował drewniane molo wypełnione kamieniem, przystań, falochron oraz podstawowe urządzenia techniczne.
Port poświęcono 29 kwietnia 1923 roku. 13 sierpnia tego samego roku do gdyńskiego mola przybił pierwszy pełnomorski statek, francuski „Kentucky”, który nie mógł wyładować towaru w Gdańsku z powodu strajku. Był to symboliczny początek kariery Gdyni jako polskiego okna na świat.
Rozbudowa portu nabrała tempa po 1926 roku, gdy ministrem przemysłu i handlu został Eugeniusz Kwiatkowski. Dzięki kolejnym umowom z konsorcjami budowlanymi powstawały baseny portowe, nabrzeża, magazyny, dźwigi, bocznice kolejowe i zaplecze techniczne. Gdynia, która w 1926 roku otrzymała prawa miejskie i liczyła około 12 tysięcy mieszkańców, w ciągu kilkunastu lat stała się nowoczesnym miastem portowym.
W 1931 roku otwarto Dworzec Morski, z którego odpływali między innymi emigranci do Ameryki Południowej. W 1933 roku przez Gdynię przeszła większa masa towarowa niż przez Gdańsk. W 1938 roku port obsłużył prawie 6,5 tysiąca statków i ponad 9 milionów ton ładunków. W przededniu drugiej wojny światowej Gdynia była już jednym z najważniejszych portów Bałtyku oraz symbolem gospodarczej samodzielności II Rzeczypospolitej.
Kresy.pl / Muzeum Gdyni
