Westerplatte sprzed 1939 roku. Archeolodzy odkrywają ślady kurortu

Westerplatte ma znacznie dłuższą i bardziej złożoną historię niż ta, która na trwałe zapisała się w powszechnej świadomości jako obrona z września 1939 roku. O wcześniejszych dziejach półwyspu przypominają rezultaty najnowszego sezonu badań archeologicznych prowadzonych na Westerplatte.

Tegoroczne odkrycia odsłaniają zapomniany obraz tego miejsca jako ekskluzywnego kurortu i przestrzeni wypoczynku, funkcjonującej na długo przed jego militaryzacją.

Kurort taki jak Sopot

Jak poinformowało Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, podczas zakończonego sezonu badań pozyskano ponad 14 tys. zabytkowych przedmiotów, z czego zdecydowana większość związana jest z okresem funkcjonowania na Westerplatte uzdrowiska.

Już w połowie XIX wieku na Westerplatte zaczęły powstawać domy letniskowe i gospoda, a do lat 80. XIX wieku obszar ten funkcjonował jako spokojne kąpielisko o lokalnym znaczeniu. Przełom nastąpił w latach 80. i 90. XIX wieku, gdy dzięki inwestycjom towarzystwa akcyjnego „Wisła” niewielka osada przekształciła się w rozpoznawalny kurort i uzdrowisko z molo, łazienkami, domem zdrojowym, hotelami i zapleczem rekreacyjnym.

Przez kolejne dziesięciolecia półwysep przyciągał zamożnych letników. Skala ruchu turystycznego była znacząca — w latach 80. i 90. XIX wieku Westerplatte odwiedzało od 100 do ponad 114 tys. kuracjuszy rocznie, a przed I wojną światową liczba ta sięgała nawet 120 tys. Kurort zaczął tracić znaczenie po niszczycielskim sztormie z 1914 roku, jednak jego materialne pozostałości zachowały się w głębszych warstwach ziemi.

Złocona ceramika, luksusowy dzbanek

Wśród tegorocznych znalezisk dominują fragmenty wysokiej jakości ceramiki stołowej i szkła, w tym modne na przełomie XIX i XX wieku szkło uranowe, a także filiżanki, talerze, figurki dekoracyjne i drobne przedmioty codziennego użytku. Odnaleziono również luksusowy dzbanek angielskiej produkcji z końca XIX wieku, zdobiony scenami myśliwskimi, co potwierdza wysoki standard wyposażenia obiektów wypoczynkowych.

Archeolodzy odsłonili także fragmenty murów hotelu Prinz Heinrich z 1889 roku oraz relikty zabudowy przy dawnej Birkenallee, czyli Alei Brzóz – reprezentacyjnej ulicy spacerowej, przy której znajdowały się wille i pensjonaty.

Na ten wcześniejszy etap historii nałożyły się późniejsze warstwy wojskowe. Odnaleziono fundament pomnika wzniesionego w 1928 roku z okazji 10. rocznicy odzyskania niepodległości, a także przedmioty związane z funkcjonowaniem Wojskowej Składnicy Tranzytowej i obroną Westerplatte w 1939 roku. Po wojnie część lejów bombowych została wykorzystana jako prowizoryczne wysypiska; w ich wypełniskach archeolodzy natrafili na gruz, elementy wyposażenia oraz nosidła używane przez polskich jeńców cywilnych zmuszanych do porządkowania terenu.

Po wojnie plan filmowy

Tegoroczny sezon badań przyniósł również ślady znacznie późniejszego etapu funkcjonowania Westerplatte — już jako miejsca pamięci i przestrzeni wykorzystywanej w kulturze. W rejonie falochronu odkryto pozostałości planu filmowego z 1966 roku, przygotowanego na potrzeby realizacji filmu o obronie Westerplatte, w tym wkop techniczny oraz ślepą amunicję używaną podczas inscenizacji scen walk.

Zgromadzony materiał zabytkowy ukazuje Westerplatte jako miejsce o wyjątkowo warstwowej historii. Odnalezione w tegorocznym sezonie zabytki trafią do zbiorów powstającego muzeum na Westerplatte, prowadzonego przez Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, gdzie zostaną wykorzystane w przyszłej ekspozycji stałej.

Kresy.pl / Muzeum II Wojny Światowej / PAP

Czytaj też: Westerplatte: odkryto kolejne szczątki ludzkie. To najpewniej polscy żołnierze