„Rzeczpospolita”: Patrioty na finiszu - umowa już w marcu?

/
Najprawdopodobniej w marcu podpisana zostanie umowa na dostawy…

Chybice 18 VI 1704 - ostatnie przebłyski chwały husarii

/
Mało znana bitwa pod Chybicami 1704 roku, zwana czasem bitwą pod Łysą Górą w pobliżu Świętego Krzyża, to jedna z ostatnich, jaśniejszych kart z dziejów husarii. Znamy jej przebieg z licznych relacji polskich i szwedzkich, dlatego dziwić się można, że o bitwie tej pisano dotąd tak niewiele. Jak do niej doszło?

Z szablą przez świat (Geneza sztuki krzyżowej)

/
„Dawni Polacy siecznej tylko używający broni tak w bojach jak w pojedynczych zjazdach i burdach sejmikowych wielką w robieniu krzywą szablą posiadali biegłość lubo w niemieckie mało wdając się subtelności, całą niemal sztukę fechtowania na krzyżowej zasadzali sztuce, to jest na dwóch szybko po sobie następujących cięciach na krzyż, od lewego z ukosa na prawo i na odwrót.”

Kłuszyn 4 VII 1610

/
Zagrzmiały trąby, uderzono w bębny, kapłani pobłogosławili ruszające do natarcia roty i Polacy uderzyli na wroga. Jako pierwsi starli się Finowie Edwarda Horna (200 koni) z husarzami pułku Aleksandra Zborowskiego. Finowie wystrzelili do kopijników. Ci skruszyli na nich swe "drzewka". Rozpoczęła się kilkugodzinna bitwa...

Kontakty Rzeczpospolitej z kozaczyzną dońską w XVII wieku

/
Kozacy dońscy nie tylko wstąpili na służbę samozwańców, ale pozwolili sobie także na wysłanie poselstw do Warszawy w 1604 roku i ponownie do królewicza Władysława w latach 1617-1618, nie widząc nic zdrożnego w potencjalnej służbie przeciwko Moskwie

Przełom na Wschodzie: Moskwa zdobywa Kazań

/
Zdobycie Kazania na wschodnim kierunku ekspansji moskiewskiej było wydarzeniem tej samej wagi, co ugoda perejasławska z kozacką Ukrainą w 1654 r. na zachodzie.

Wojna smoleńska 1632-1634. Wielkie zwycięstwo Władysława IV

/
Zwycięska obrona Smoleńska odbiła się wielkim echem wśród krajów środkowej Europy i sprawiła, że król Władysław IV zyskał miano wielkiego dowódcy.

Jak Litwini z Litwinami wojowali, czyli olkienicka potrzeba 1700 roku

/
Batalia olkienicka oraz rozegrana dwa lata później bitwa pod Kliszowem, gdzie husaria szarżowała na wyposażonych we flinty piechurów szwedzkich, są dowodami na to, że nawet ogień nowoczesnych muszkietów skałkowych nie zatrzymywał zdeterminowanych szarż kawalerii.

Państwo moskiewskie w oczach Kozaków ukraińskich

/
Kozacy brali aktywny udział we wszystkich wojnach jakie toczyły się z Moskwą w XVI - pierwszej połowie XVII wieku. Ponadto, sami wielokrotnie zgłaszali królom polskim chęć samodzielnego "pójścia na Moskwę".

Początki imperium - ekspansja terytorialna księstwa moskiewskiego za panowania księcia Iwana III Wielkiego (1462-1505)

/
Objęcie rządów w Moskwie przez księcia Iwana III w 1462 roku, stanowiło przełomowy moment w dziejach Rosji.

Kresy w kartografii XVI wieku

/
Ziemie kresowe będąc ważną częścią Rzeczypospolitej, a przy tym obejmujące stosunkowo duże terytorium, musiały z czasem znaleźć się na opracowaniach kartograficznych poświęconych tym fragmentom Europy.

Z dziejów propolskiej orientacji w łonie Kozaczyzny: hetman Stefan Opara

/
Po śmierci Bohdana Chmielnickiego w 1657 roku, wśród Kozaków pojawiła się myśl o powrocie pod skrzydła ich dotychczasowego suwerena - Rzeczypospolitej.

Szwedzkie sztandary zdobyte przez wojska polskie i litewskie w okresie 1600-1629

/
Jednym z głównych mierników zwycięstwa na polu bitwy była ilość zdobytych sztandarów. Zwyczajem było, że składano je po bitwie u stóp zwycięskiego wodza, który często wypłacał żołnierzom specjalne nagrody za takie zdobycze.

Konstantego Şerbana, hospodara wołoskiego związki z Rzeczpospolitą

/
Konstanty Şerban nie należy do postaci powszechnie znanych, jednakże przez wzgląd swoich dość ciekawych losów i związków z państwem polsko-litewskim w drugiej połowie XVII w., jego życiorys warty jest przybliżenia polskiemu czytelnikowi.

Kamizelka kuloodporna - polska specjalność

/
Przyjęło się, że historia kamizelek kuloodpornych sięga końca XIX wieku. Tymczasem historia kaftanów kuloodpornych sięga co najmniej drugiej połowy... XVI wieku!

Sieroty po Rzeczpospolitej

/
Każdy wie, że "szlachta uciskała chłopów". Tyle, że ten aksjomat nie wyjaśnia, dlaczego chłopi po pierwszym rozbiorze Polski, obdarzeni przez austriackiego cesarza wolnością, uciekali do wciąż istniejącej Rzeczpospolitej.

Najlepsi z najlepszych, czyli o husarzach Marcina Kazanowskiego raz jeszcze

/
Wódz gdańszczan zaskoczony początkowo tym, że przeciwnik nie czmychnął, wierzył głęboko w zwycięstwo. Obawiał się ponoć tylko tego, żeby żołnierze Batorego nie uciekli przedwcześnie z pola bitwy.

Szaleni przeciwko husarzom

/
Obserwujący zmagania rycerstwa polskiego z deli junakami Zygmunt Rożen, zwrócił się do głównodowodzącego, Mikołaja Mieleckiego, aby zezwolił mu i jego ludziom (około 50 kawalerzystów), włączyć się do walki. Mielecki zgodził się. Rożen rzucił się w najbardziej niebezpieczne miejsce - tam, gdzie stała czerwona chorągiew deli junaków.

200 husarzy przeciw Moskwie

/
27 czerwca 1581 roku, niespełna 200 husarzy z roty Marcina Kazanowskiego, przez 7 godzin broniło Mohylewa przed 30-tysięcznym wojskiem rosyjskim. Broniło nie na murach, ale walcząc w otwartym polu! Gdy z pomocą przybyło im około 300 kawalerzystów lekkiej jazdy, przegoniono nieprzyjaciela spod tego miasta.

Bitwa pod Szkłowem 1654

/
Bitwa trwała ponad 5 godzin. Grozy sytuacji dopełniało 90-procentowe zaćmienie słońca, które miało miejsce w jej trakcie. Batalia była niesamowicie zażarta i krwawa.

Kłuszyn a Grunwald

/
200 lat po znanej każdemu Polakowi bitwie grunwaldzkiej 1410 roku, doszło do batalii, która przewyższała ją pod każdym względem. Mimo to, nie jest ona aż tak znana jak Grunwald.

Rekordowa szarża? Kutyszcze 26 IX 1660

/
Jak licznego przeciwnika można było rozbić pojedynczą szarżą? 7 września 1621 roku, pod Chocimiem do 600 husarzy rozbiło około 10 000 Turków. Dysproporcja sił wynosiła mniej więcej 16 do 1. Czy to jest rekord?

Nie tylko husaria

/
15 czerwca 1651 roku 200 hajduków i dragonów wraz z mieszczanami przepędziło spod wołyńskiej Ołyki blisko 19 tys. nieprzyjaciół! Jak do tego doszło?

Spory unitów z prawosławnymi w dawnej Rzeczypospolitej

/
"Religia grecka z dawna swe prawa ma od wielu królów polskich i wielkich książąt litewskich wcale poprzysiężone i nie naruszone."

Hodów 1694

/
Ataki odpierano pieszo, ogniem broni palnej, a gdy kul zabrakło, ładowano lufy grotami tatarskich strzał. Co ciekawe, również i Tatarzy zeszli z koni do walki "zasłony także sobie porobiwszy z desek, koszów słomianych".

Żołnierz zawodowy w Sarmacji

/
Francuski inżynier i kartograf Wilhelm Beauplan pisał w swym dziele z połowy XVII wieku pt. "Opis Ukrainy", że "Polacy są bardzo waleczni, odważni oraz zręczni we władaniu bronią. Przewyższają w tym wszystkich swoich sąsiadów, jako ludzie wprawieni do tego na co dzień".

Państwo moskiewskie oczami Kozaków

/
Starszyzna kozacka zebrana na radzie w Kaniowie zdecydowała o dochowaniu wierności Rzeczypospolitej, a "ludzi drobnych" opowiadających się za antypolską opcją Moskwy i Szwecji, po prostu straciła...

Chocim 1621 - mało znane oblicze bitwy

/
7 września 1621 roku, szarża około 600 husarzy rozbiła i spędziła z pola około 10 000 żołnierzy Imperium Osmańskiego, na widok czego młody sułtan Osman II rozpłakał się z bezsilności.

Batoh - "sarmacki Katyń"

/
Krzysztof Korycki, który został wypuszczony z niewoli tatarskiej i przez Lwów dotarł do Warszawy relacjonował, że 3 i 4 czerwca Kozacy wymordowali 5000 Polaków, a ocaleć miały tylko kobiety i mali chłopcy.

O Kłamstwie Ukraińskim i sytuacji na Rusi mówi sam Rusin

/
Przemówienie posła na Sejm RP, Mychaiła Baczyńskiego z BBWR, Rusina, z dnia 21 stycznia 1931 roku. Poleca się uważną lekturę.

Traktat andruszowski - przełom w dziejach Europy Wschodniej

/
Traktat andruszowski w zasadniczy sposób zmieniał układ sił na korzyść państwa moskiewskiego, które po latach porażek i niepowodzeń uzyskało w końcu przewagę nad Rzeczpospolitą.

Skąd sie wzięła Ukraina?

/
"Z chaosu rewolucyi rosyjskiej wyłonił się nowy twór polityczny: rzeczpospolita ludowa ukraińska. Powstała nie od razu i raczej pod przymusem wydarzeń. Przecież początkowo rada ukraińska nie wystąpiła z programem państwowej odrębności, ale z projektem federacyjnym: przeobrażenia Rosyi na związek ustrojów samodzielnych, na Stany Zjednoczone, rzeklibyśmy. Tego projektu rada kijowska trzymała się do niedawna. Dopiero coraz bardziej rozpręgające państwo rządy komisarzów ludowych niejako zniewoliły ją do tego, aby ogłosić zupełną niezależność."

Paweł Tetera - "polski" hetman Ukrainy

/
Obejmując w roku 1663 urząd hetmana po Jerzym Chmielnickim, Paweł Tetera nie był postacią anonimową zarówno dla strony polsko-litewskiej, jak i kozackiej. Dał się wcześniej poznać jako lojalny i zaufany współpracownik Bohdana Chmielnickiego...

Szlachta polska na ukrainnych województwach Rzeczypospolitej w latach 1569-1648 (1)

/
W przeddzień powstania Chmielnickiego, Ukraina zdominowana była przez polskich i ruskich magnatów i wypełniona tłumem ich dzierżawców. Żywioł polski był obecny na kresach ekonomicznie, politycznie oraz fizycznie.

Polska orientacja w łonie Kozaczyzny w latach 60-tych XVII wieku

/
Geneza ukształtowania się tej orientacji ma bezpośredni związek z polityką nowego hetmana kozackiego Iwana Wyhowskiego szukającego po śmierci swojego mocodawcy Bohdana Chmielnickiego, nowego rozwiązania polityczno-ustrojowego dla Kozaczyzny. Jako, że jego nadzieje związane początkowo ze Szwecją upadły bardzo szybko, a miano już dość w tych kręgach ?praktyki moskiewskiej?, postanowiono zatem zwrócić się w stronę Rzeczypospolitej.

Husaria - czy rzeczywiście najlepsza?

/
Nie ma chyba drugiej formacji wojskowej wokół której narosło by tyle mitów co wokół Husarii.W większości nasze wyobrażenia na jej temat czerpiemy z filmów w reżyserii Jerzego Hoffmana i z trylogii Sienkiewicza. Czy prawdą jest że dominowała ona w na polach bitew albo że była najlepszą jazdą Europy?

Czy Rzeczpospolita mogła przetrwać?

/
Kiedyś, jeszcze w dzieciństwie, porywała mnie myśl napisania historii Europy opartej na założeniu, co by było, gdyby... Wiadome mi było, że królowa Barbara, Radziwiłłówna z domu, a Gasztołdowa z pierwszego zamążpójścia, umarła po poronieniu. Co by było, gdyby miała męskiego potomka? Rozumowałem w sposób następujący. Uratowana by była dla Polski dynastia, która stworzyła państwo polskie: nie przyszłyby na Polskę wszystkie jej nieszczęścia w postaci pactów conventów, bezkrólewi, wolnych elekcji, tragicznych pomysłów ustrojowych kanclerza Jana Zamoyskiego. Polska wygrałaby swój pojedynek z Rusią moskiewską o panowanie nad światem słowiańskim.

Rzeczpospolita i Rosja

/
Potworności, które znoszą Moskale w postaci posiadania takich władców, jak Piotr III, nie są potwornością większą od potworności polskich, polegających na zrywaniu wszystkich sejmów i doprowadzaniu kraju do całkowitego nierządu.

Rzeczpospolita partyjna

/
Zamiast jednej Polski było ich kilka małych: Polska Potockich, Polska Familii, Polska Branickiego, Polska Radziwiłłowska. Sama Polska Potockich była może silniejsza od niejednego państwa. Ale cóż z tego, kiedy polityka Potockich była zaraz anulowana przez politykę Czartoryskich ze względu na zasadę konkurencji partyjnej. W ten sposób całe to wielkie państwo stawało się zerem siły politycznej.

Antonio Possevino - jezuita, który zmieniał historię

/
"Święty z żelaza" - tak pisał o ojcu Antoniu Possevino XIX-wieczny historyk, Paweł Pierling SJ. Ot, typowy jezuita swoich czasów: wykształcony, inteligentny, niezmordowany. I bezwzględnie posłuszny papieżowi.

Polskie dworki. Surowe, piękne, zimne

/
Dwór szlachecki to pomnik polskiej kultury i symbol tego co w niej najlepsze. Jednak mieszkańcy dworów musieli zmagać się z bardzo prozaicznymi problemami. Jednym z największych było zimno. Chłód wdzierał się do budynków każdą szczeliną, a metody ogrzewania były bardzo nieefektywne.

Galeria zdjęć Pana Józefa Czerwińskiego

/
Podróż sentymentalna - współczesny Wołyń w obiektywie niegdysiejszego Wołyniaka.

Unia w Horodle, cz. 2

/
Horodło, 2 października 1413 r. Władyslaw Jagiełlo król polski i najwyższy książę litewski i Witold wielki książę litewski określają charakter połączenia Wielkiego Księstwa litew­skiego z Koroną polską i nadają szereg przywilejów bojarom wielkiego Księstwa, zastrzegając, że mogą z nich korzystać tylko ci, którzy będą używać herbów, na­danych im przez szlachtę polską.

Ugoda Hadziacka

/
Pakta Hadziackie autentyczne. 16 września 1658 postanowione

Unia w Horodle, cz. 1

/
Horodło. 2 października 1413 r. Bojarzy litewscy przyrzekają wierność szlachcie polskiej, Koronie polskiej, królowi Władysławowi i wielkiemu księciu Witołdowi, a za wielkiego księcia obiecują przyjąć w razie śmierci Witołda tego, kogo im dadzą król Władysław, lub jego następcy i szlachta polska.

Unia Lubelska - roty przysięgi

/
Lublin na sejmie, 1 lipca 1569 r. Roty przysiąg na unję panów rad i posłów koronnych i litewskich.

Unia Lubelska - tekst cz. 2

/
Lublin na sejmie, 1 lipca 1569 r. Panowie rady i posłowie ziemscy Wielkiego Księstwa Litewskiego odnawiają unję z Koroną polską.

Unia Lubelska - tekst cz. 1

/
Lublin na sejmie, 1 lipca 1569 r. Panowie rady i posłowie ziemscy Korony polskiej odnawiają unję z Wielkiem Ksiestwem Litewskiem.

Zaręczenie wzajemne obojga narodów

/
Warszawa na sejmie, 20 października 1791 r. Konstytucja p. t. Zaręczenie wzajemne obojga narodów.

Zygmunt August zatwierdza Unię Lubelską 4 lipca 1569 roku

/
Lublin na sejmie, 4 lipca 1579 r. Zygmunt August król polski i wielki książę litewski zatwierdza unię Korony z W. Księstwem litewskim, zawartą na sejmie lubelskim przez panów rady i posłów ziemskich koronnych i litewskich.

Inflanty - kresy Kresów

/
Inflanty Polskie to szczególny przypadek „kresów Kresów”. Niezwykły w takim stopniu, iż do dzisiaj nie sformułowaliśmy jednoznacznej odpowiedzi na pytanie – istniały te Inflanty rzeczywiście czy też nie? Pierwszą próbą zmierzenia się z tym zagadnieniem, w sposób kompleksowy, jest książka profesora Krzysztofa Zajasa.

Praca domowa z geopolityki

/
Geopolityka jest nauką w Polsce zaniedbaną. W krajach demokracji ludowej była ona zakazana – cóż, pewnie zbyt jasno wskazywała zarówno na zagrożenia, jak i na perspektywy ekspansji. O ile przed wojną polska publicystyka roiła się od koncepcji geopolitycznych, a nie brakowało także prac naukowych z tej dziedziny, o tyle w Polsce Ludowej pozwalano sobie jedynie na nieśmiałe wzmianki na ten temat i to zawsze zgodne z aksjomatami wschodniego sąsiada.