Katastrofa sprzed tysiąca lat. Błąd budowniczych na Ostrowie Lednickim odsłania tajemnice państwa Piastów
Na Ostrowie Lednickim – jednym z najważniejszych ośrodków wczesnego państwa Piastów – w X wieku doszło do katastrofy budowlanej. To, co było porażką pierwszych władców Polski, dziś stało się dla archeologów wyjątkową okazją do poznania technik inżynieryjnych z czasów Mieszka I.
Ponad tysiąc lat później ślady tego zdarzenia pozwalają naukowcom zrekonstruować sposób budowy umocnień grodowych. Wyniki badań opublikowano na łamach czasopisma „Antiquity” w lutym 2026 roku.
Ostrów Lednicki, położony między Gnieznem a Poznaniem, był w drugiej połowie X wieku jednym z centrów władzy pierwszych Piastów. Znajdował się tu kamienny pałac i kaplica, a cały kompleks otaczały potężne fortyfikacje. Nowe badania pokazują jednak, że nawet w tak kluczowym miejscu nie wszystkie inwestycje budowlane kończyły się sukcesem.
Archeolodzy odkryli fragment wału obronnego wykonanego w technice skrzyniowej. Polegała ona na budowie drewnianych konstrukcji przypominających skrzynie, które wypełniano ziemią, kamieniami i drewnem. Taki sposób pozwalał stosunkowo szybko wznosić masywne i odporne umocnienia, zdolne wytrzymać duże obciążenia. Była to jedna z najbardziej zaawansowanych metod budowy wałów w Europie Środkowej tego czasu.
W Lednicy konstrukcja ta jednak zawiodła. Zachowane w gruncie i pod wodą elementy – belki, pale oraz całe partie przewróconej ściany – wskazują, że wał osunął się w kierunku jeziora. Przyczyną była najprawdopodobniej budowa na podłożu podmokłym i słabo nośnym, nasyconym wodą. Ciężka konstrukcja skrzyniowa doprowadziła do przeciążenia gruntu, który nie był w stanie utrzymać całej struktury.
Paradoksalnie to właśnie katastrofa sprawiła, że konstrukcja zachowała się w wyjątkowo dobrym stanie. Elementy wału szybko znalazły się w środowisku beztlenowym, co znacząco spowolniło proces rozkładu drewna. Dzięki temu archeolodzy mogli przeanalizować detale techniczne, które w innych warunkach uległyby zniszczeniu.
Badania dendrochronologiczne pozwoliły precyzyjnie datować użyte drewno na drugą połowę X wieku, około lat 60. i 70., czyli okres panowania Mieszka I i początków rządów Bolesława Chrobrego. Oznacza to, że konstrukcja była częścią intensywnej rozbudowy jednego z głównych centrów władzy rodzącego się państwa.
Szczególnie interesującym znaleziskiem jest drewniany element konstrukcyjny – najpewniej hak – odkryty pod zawaloną częścią wału. Na jego powierzchni wyrzeźbiono ludzką twarz. To detal, który wykracza poza czysto użytkowy charakter budowli i otwiera pytania o symbolikę towarzyszącą wznoszeniu umocnień. Drewno użyte do wykonania tego elementu datowane jest na około 967 rok, z niewielkim marginesem błędu. Oznacza to, że przedstawienie twarzy powstało w czasie budowy grodu, a nie zostało dodane później. Badacze podkreślają jednak ostrożnie, że nie da się jednoznacznie określić jego funkcji – mógł pełnić rolę symboliczną, ochronną albo reprezentacyjną.
Autorzy artykułu zwracają uwagę, że podobne przedstawienia są w świecie wczesnosłowiańskim rzadkie, ale znane. Analogii dostarczają znaleziska z terenów dzisiejszych Niemiec, Polski i Rosji, gdzie odkrywano drewniane elementy z uproszczonymi wizerunkami twarzy lub postaci ludzkich, związane zarówno z architekturą, jak i przestrzenią symboliczną. Ostrów Lednicki wyróżnia się jednak czymś wyjątkowym: znalezisko zachowało się w nienaruszonym kontekście archeologicznym, zostało dokładnie udokumentowane i precyzyjnie wydatowane. Dzięki temu stanowi jedno z najcenniejszych świadectw tego typu w Europie Środkowej.
Odkrycie rzuca nowe światło na poziom organizacji i ambicje wczesnopiastowskiego państwa. Pokazuje, że jego elity sięgały po zaawansowane rozwiązania inżynieryjne i potrafiły realizować duże projekty budowlane. Jednocześnie ujawnia granice tej wiedzy – nawet nowoczesne jak na swoje czasy techniki mogły zawieść, jeśli nie uwzględniono lokalnych warunków środowiskowych.
Czytaj też: Pozłacana włócznia pierwszych Piastów. Niezwykłe odkrycie archeologów w jeziorze Lednica [+FOTO/WIDEO]
Kresy.pl / Antiquity
