Zamach na córkę Łokietka. Elżbieta Łokietkówna przeżyła i podporządkowała sobie Europę
17 kwietnia 1330 roku na zamku w Wyszehradzie doszło do zamachu. Podczas królewskiego obiadu do komnaty, w której przebywali król Karol Robert, królowa Elżbieta Łokietkówna oraz ich dzieci, wtargnął węgierski magnat Felicjan Zach.
Uzbrojony w miecz napastnik rzucił się najpierw na władcę, raniąc go w rękę, a następnie skierował atak na królową. Elżbieta, próbując osłonić rodzinę, przyjęła cios, tracąc cztery palce prawej dłoni. Zamachowiec próbował jeszcze dosięgnąć królewiczów, lecz został powstrzymany i zabity na miejscu przez dworzan.
Motywy działania Zacha pozostają niejednoznaczne. Najbardziej rozpowszechniona wersja mówi o zemście za rzekome pohańbienie jego córki Klary przez królewicza Kazimierza, brata Elżbiety, a późniejszego króla Polski Kazimierza Wielkiego. Współcześnie jednak wielu badaczy podchodzi do tej relacji sceptycznie, wskazując raczej na tło polityczne: utratę wpływów przez Zachów, frustrację oraz możliwe powiązania z antykrólewską opozycją. Bez względu na przyczynę, reakcja monarchy była bezwzględna. Ród Zachów został niemal całkowicie wytracony, majątki skonfiskowano, a Klara została okaleczona i publicznie upokorzona.
Miała być tylko królową-małżonką
Mimo ciężkich obrażeń Elżbieta Łokietkówna nie tylko nie wycofała się z życia publicznego, ale w kolejnych latach stała się jedną z najpotężniejszych kobiet XIV-wiecznej Europy. Córka Władysława Łokietka trafiła na węgierski tron w 1320 roku jako element politycznego sojuszu. Początkowo postrzegana jako figura drugoplanowa, stopniowo przejmowała realny wpływ na rządy, zwłaszcza w miarę starzenia się i choroby Karola Roberta.
Już w latach 30. XIV wieku aktywnie uczestniczyła w sprawowaniu władzy: rozstrzygała spory majątkowe, wydawała decyzje administracyjne, otaczała opieką klasztory i ingerowała w działalność urzędników. Z czasem zaczęła wydawać własne rozporządzenia, często bez konsultacji z królem, co było wyraźnym przekroczeniem tradycyjnych kompetencji królowej.
Po śmierci męża w 1342 roku jej pozycja jeszcze wzrosła. Formalnie władzę objął młody Ludwik, późniejszy Ludwik Wielki (w Polsce pamiętany jako Węgierski), lecz faktyczne decyzje często zapadały z inicjatywy jego matki. Elżbieta dysponowała królewską pieczęcią, kontrolowała dyplomację i była punktem odniesienia zarówno dla poddanych, jak i zagranicznych partnerów. W dokumentach królewskich wielokrotnie podkreślano, że decyzje zapadają zgodnie z jej wolą.
Stała się jedną z najważniejszych postaci epoki
Jej znaczenie wykraczało daleko poza Węgry. Prowadziła aktywną politykę międzynarodową, utrzymując kontakty z papiestwem, dworami włoskimi oraz państwami Europy Środkowej. Potrafiła wpływać na decyzje papieży, mediować w konfliktach między władcami, a nawet budować koalicje wymierzone w cesarza. Słynęła przy tym z ogromnego bogactwa – skala środków, jakimi dysponowała, budziła podziw współczesnych.
Elżbieta Łokietkówna odegrała także istotną rolę w Polsce po śmierci Kazimierza Wielkiego, sprawując regencję w imieniu swojego syna, Ludwika Węgierskiego. Kontynuowała politykę gospodarczą poprzednika, wzmacniała administrację i dbała o utrzymanie porządku w państwie.
Zamach w Wyszehradzie był jednym z najbardziej dramatycznych momentów jej życia, ale nie złamał jej pozycji ani znaczenia. Przeciwnie – na tle brutalnej epoki jeszcze wyraźniej uwidocznił determinację i polityczny talent władczyni, która z pozycji pionka dynastycznej gry stała się jedną z najważniejszych postaci swojej epoki.
Czytaj też: Nature: Piastowie mogli pochodzić spoza Polski. Nowe badania DNA i poważne znaki zapytania
Kresy.pl
