Tajemnicza maszyna, która miała zastąpić Enigmę. Przełomowe odkrycie w Pradze
W archiwach w Pradze odnaleziono po blisko 80 latach oryginalne niemieckie instrukcje obsługi jednej z najbardziej tajemniczych maszyn szyfrujących II wojny światowej – Schlüsselgerät 41 (SG-41).
To urządzenie, zaprojektowane jako następca słynnej Enigmy, uchodziło za jeden z najbardziej zaawansowanych systemów kryptograficznych opracowanych przez III Rzeszę.
Odkrycia dokonali badacze Eugen Antal, Carola Dahlke i Robert Jahn, którzy natrafili na dokumenty w zbiorach Wojskowego Instytutu Historycznego w Pradze oraz Archiwum Służb Bezpieczeństwa.
Dotąd nie rozumieliśmy do końca, jak działała SG-41
Znaczenie odkrycia polega na tym, że przez dziesięciolecia historycy dysponowali jedynie szczątkowymi informacjami o SG-41. Zachowało się niewiele egzemplarzy maszyny, a brak dokumentacji technicznej sprawiał, że jej działanie można było rekonstruować jedynie częściowo. Odnalezione materiały to pierwsze tak kompletne źródło pozwalające zrozumieć, jak urządzenie funkcjonowało w praktyce i w jaki sposób korzystali z niego niemieccy operatorzy.
Maszyna SG-41 została zaprojektowana w 1941 roku przez niemieckiego kryptologa Fritza Mensera. W odróżnieniu od Enigmy, która wykorzystywała system elektrycznych rotorów, SG-41 opierał się na w pełni mechanicznym mechanizmie wykorzystującym zasadę pinów i zapadek. Urządzenie posiadało sześć obracających się kół z ruchomymi pinami, które ustawiano zgodnie z dziennym kluczem szyfrowym.
Podczas wpisywania litery na klawiaturze mechanizm odczytywał konfigurację pinów i generował liczbę pseudolosową. Wartość ta była następnie dodawana do litery tekstu jawnego, tworząc zaszyfrowany komunikat. Odszyfrowanie wiadomości wymagało zastosowania identycznie skonfigurowanej maszyny i wykonania odwrotnej operacji.
Nowo odnalezione dokumenty zawierają m.in. oficjalną instrukcję obsługi z 2 września 1944 roku, podręcznik dla operatorów używających urządzenia w warunkach polowych, regulamin tworzenia kluczy szyfrowych oraz autentyczne tabele kluczy używane przez Wehrmacht w marcu 1945 roku. Dzięki nim można po raz pierwszy prześledzić, w jaki sposób maszyna była stosowana w końcowej fazie wojny.
W praskich archiwach natrafiono również na czeskojęzyczny dokument z okresu powojennego zawierający analizę kryptologiczną urządzenia przeprowadzoną przez czechosłowackie służby wywiadowcze. Sugeruje to, że po 1945 roku w Czechosłowacji znajdował się sprawny egzemplarz maszyny, który poddano szczegółowym badaniom.
Czytaj też: Sylwester, który zmienił wojnę: tajemnica Enigmy
Enigma nie uchodziła już za bezpieczną
SG-41 powstał z myślą o zastąpieniu Enigmy, której bezpieczeństwo pod koniec wojny budziło w Niemczech coraz większe wątpliwości. Ze względu na skomplikowaną konstrukcję oraz trudności produkcyjne urządzenie nie zostało jednak wprowadzone na szeroką skalę.
Odnalezione w Pradze instrukcje i tabele kluczy pozwalają dziś znacznie lepiej zrozumieć jeden z najbardziej zaawansowanych systemów szyfrowania opracowanych w czasie II wojny światowej. Po blisko ośmiu dekadach tajemnica działania SG-41 zaczyna wreszcie wychodzić z cienia archiwów.
Czytaj też: Polacy w Pyrach pokazali Brytyjczykom, jak łamać kod Enigmy
Kresy.pl / ArkeoNews / Cryptologia
