Najstarsze ślady alkoholu w północno-wschodniej Polsce. Naukowcy odkryli pozostałości grogu w naczyniach sprzed 4,5 tysiąca lat
Ślady sfermentowanych napojów alkoholowych sprzed około 4,5 tysiąca lat zidentyfikowano w naczyniach ceramicznych odkrytych na Podlasiu i Mazowszu.
To najstarsze chemiczne dowody spożywania tego typu napojów w Polsce. Odkrycia dokonali badacze z Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Łódzkiej, a wyniki ich analiz opublikowano w piśmie „Archaeometry”.
Przebadane fragmenty pochodziły z trzynastu naczyń ceramicznych odkrytych na stanowiskach w Supraślu na Nizinie Północnopodlaskiej oraz w Skrzeszewie na Nizinie Mazowieckiej. Większość z nich była związana z obrzędami społeczności kultury pucharów dzwonowatych, rozwijającej się w Europie między końcem neolitu a początkiem epoki brązu. Jej nazwa pochodzi od charakterystycznych naczyń przypominających kształtem odwrócony dzwon, często znajdowanych w kontekstach grobowych i rytualnych.
Naukowcy zastosowali analizę pozostałości organicznych, zachowanych w masie ceramicznej. Badania wykazały obecność związków pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, a także substancji wiązanych z fermentacją. W próbkach znaleziono między innymi kwas mlekowy, octowy i lewulinowy, a także produkty przemiany materii bakterii i drożdży. W co najmniej dziewięciu naczyniach mogły znajdować się napoje przypominające piwo albo bardziej złożone mieszaniny fermentowane, określane niekiedy jako tzw. nordycki grog.
Szczególnie istotna jest obecność biomarkerów związanych ze zbożami, takich jak kwas azelainowy i sterole roślinne. Mogą one wskazywać na wykorzystanie pszenicy lub jęczmienia, a także owoców i być może żywic, używanych do konserwacji, aromatyzowania albo wzbogacania smaku napoju. Nie byłoby to jednak piwo w dzisiejszym rozumieniu. Raczej kwaśny, mętny i aromatyczny napój, powstały z kilku składników roślinnych.
Odkrycie jest ważne także dlatego, że najstarsze dowody lokalnej uprawy zbóż w tym regionie pochodzą dopiero z późnej epoki brązu. Jeśli do produkcji napojów rzeczywiście używano pszenicy lub jęczmienia, surowce mogły trafiać tu z innych obszarów, na przykład z Kujaw lub ziemi chełmińskiej. Wskazywałoby to na istnienie sieci kontaktów i wymiany między społecznościami oddalonymi od siebie o setki kilometrów.
Naczynia z Supraśla były związane z obiektami funeralno-rytualnymi, co sugeruje, że alkohol mógł odgrywać rolę w obrzędach pogrzebowych, spotkaniach wspólnotowych i praktykach budowania prestiżu. Dodatkowy fragment ze Skrzeszewa, łączony już z wczesną kulturą trzciniecką, wskazuje, że podobne zwyczaje mogły utrzymywać się na tych ziemiach także później.
Ceramika z Podlasia i Mazowsza nie zachowała samego napoju, lecz jego chemiczny ślad. Ten ślad pozwala jednak zajrzeć w świat, w którym rytuał, wymiana i wspólne picie były częścią życia społeczności sprzed 4,5 tysiąca lat.
Czytaj też:
Ostrów Lednicki: archeolodzy znaleźli tajemniczą rzeźbę twarzy z czasów Mieszka I [+WIDEO]
