Rosja przywraca imię Dzierżyńskiego Akademii FSB. Powrót symboliki sowieckich służb
Akademia Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej otrzymała imię Feliksa Dzierżyńskiego. Decyzję w tej sprawie podpisał Władimir Putin, przywracając uczelni nazwę funkcjonującą w czasach Związku Sowieckiego.
Jak wynika z dekretu opublikowanego w oficjalnym rejestrze aktów prawnych Federacji Rosyjskiej, decyzję uzasadniono „wybitnym wkładem Feliksa Dzierżyńskiego w zapewnienie bezpieczeństwa państwa”.
Akademia FSB jest kluczową instytucją systemu bezpieczeństwa Rosji – to główna uczelnia kształcąca kadry służb specjalnych, uznawanych za bezpośrednich następców sowieckich struktur bezpieczeństwa. Nadanie jej imienia twórcy Czeki ma więc nie tylko wymiar symboliczny, ale także instytucjonalny, podkreślając jego miejsce w tradycji rosyjskich służb bezpieczeństwa.
Feliks Dzierżyński był jednym z głównych organizatorów systemu terroru w Rosji bolszewickiej. Po rewolucji październikowej w 1917 roku stanął na czele Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem, znanej jako Czeka – pierwszej sowieckiej policji politycznej.
Kierowana przez niego struktura stała się narzędziem tzw. czerwonego terroru, czyli systemowych represji wobec rzeczywistych i domniemanych przeciwników władzy bolszewickiej. Obejmowały one masowe aresztowania, egzekucje bez wyroków sądowych, przetrzymywanie w obozach oraz konfiskatę majątków i deportacje. Aparat stworzony przez Dzierżyńskiego dał początek kolejnym formacjom bezpieczeństwa ZSRR, z których wywodzi się współczesna FSB.
Dzierżyński, urodzony w 1877 roku na terenach dzisiejszej Białorusi w polskiej rodzinie szlacheckiej, od młodości angażował się w działalność rewolucyjną. Był związany z Socjaldemokracją Królestwa Polskiego i Litwy i wielokrotnie trafiał do carskich więzień. W Związku Sowieckim funkcjonował jako „Żelazny Feliks” – symbol bezwzględności i lojalności wobec rewolucji.
Decyzja o przywróceniu imienia Feliksa Dzierżyńskiego Akademii FSB wpisuje się w szerszy proces odbudowy sowieckiej symboliki w rosyjskiej polityce historycznej. W ostatnich latach w przestrzeni publicznej Federacji Rosyjskiej konsekwentnie powracają odniesienia do postaci związanych z aparatem bezpieczeństwa ZSRR, a ich działalność coraz częściej przedstawiana jest jako element budowania siły państwa.
Jednym z najbardziej wymownych przykładów tego trendu było odsłonięcie we wrześniu 2023 roku pomnika Dzierżyńskiego przed siedzibą rosyjskiego wywiadu zagranicznego (SWR) w Moskwie. Była to pomniejszona kopia monumentu, który do 1991 roku stał na placu Łubiańskim – symbolicznym centrum sowieckiego aparatu represji. We wrześniu 2025 roku pomnik Dzierżyńskiego odsłonięto także we Władywostoku.
Równolegle rosyjskie władze podejmują działania ograniczające upamiętnianie ofiar systemu, którego Dzierżyński był współtwórcą. W lutym 2026 roku ogłoszono, że w miejsce moskiewskiego Muzeum Historii Gułagu powstanie nowe Muzeum Pamięci Ofiar Ludobójstwa Narodu Radzieckiego. W praktyce oznacza to definitywne zamknięcie jednej z nielicznych państwowych placówek poświęconych represjom stalinowskim.
W tym kontekście nadanie imienia Dzierżyńskiego głównej uczelni służb specjalnych oznacza nie tylko symboliczny gest, ale formalne włączenie twórcy systemu terroru do współczesnego kanonu pamięci państwowej Rosji.
Kresy.pl / Interfax / The Moscow Times
