Zaginiona stolica Sarmatów odnaleziona? Miasto, którego szukano od wieków
W południowej części Federacji Rosyjskiej, na terenie Czeczenii, archeolodzy natrafili na znalezisko, które może przybliżyć rozwiązanie jednej z najdłużej dyskutowanych zagadek historii Kaukazu.
Podczas badań prowadzonych na stanowisku w Majrtupie odkryto rozległy kompleks osadniczo-cmentarny, który część badaczy uznaje za jednego z głównych kandydatów do identyfikacji z Magasem – stolicą średniowiecznego państwa Alanów.
Prace wykopaliskowe miały charakter ratowniczy i były związane z budową gazociągu Nowogrozny–Serżeń-Jurt. Z czasem jednak skala odkrycia okazała się wyjątkowa. Badany obszar zajmuje około 350 hektarów, co czyni go jednym z największych znanych stanowisk średniowiecznych na Kaukazie Północnym. Na jego terenie odsłonięto zarówno rozległą nekropolę, jak i ślady dużego osiedla, funkcjonującego przez wiele stuleci.
Materiał zabytkowy obejmuje liczne pochówki, elementy wyposażenia grobowego oraz znaleziska numizmatyczne. Ich charakter sugeruje istnienie rozwiniętego ośrodka o znaczeniu gospodarczym i politycznym. Według kierownika badań, Władimira Małaszeva, skala i struktura stanowiska wskazują, że nie było to zwykłe osiedle, lecz duży, zapewne ufortyfikowany ośrodek miejski.
Hipoteza łącząca Majrtup z Magasem opiera się także na analizie źródeł pisanych. Arabscy autorzy z X i XI wieku, tacy jak Ibn Rusta i al-Bakri, opisywali Magas jako ważne centrum Alanii, położone w określonej odległości od państwa Sarir w Dagestanie. Lokalizacja odkrytego stanowiska w przybliżeniu odpowiada tym przekazom, co stanowi jeden z głównych argumentów na rzecz tej identyfikacji.
Jednocześnie badacze podkreślają, że utożsamienie stanowiska w Majrtupie z Magasem pozostaje hipotezą wymagającą dalszych badań. Lokalizacja tej legendarnej stolicy od dawna jest przedmiotem sporów, a wcześniejsze propozycje nie zyskały powszechnej akceptacji.
Sam Magas jest znany ze źródeł średniowiecznych jako stolica Alanii, jednego z najważniejszych organizmów politycznych Kaukazu. Alanowie byli ludem irańskim, wywodzącym się ze środowiska koczowniczych Sarmatów, zamieszkujących od starożytności obszary stepowe Eurazji. W pierwszych wiekach naszej ery przemieszczali się stopniowo z terenów nadwołżańskich i północnokaukaskich w kierunku zachodnim i południowym. Część z nich brała udział w wielkiej wędrówce ludów, docierając aż do Europy Zachodniej, jednak zasadnicza grupa osiadła na północnych stokach Kaukazu. Tam, między VIII a XIII wiekiem, ukształtowało się ich państwo – Alania, będące ważnym ośrodkiem politycznym i handlowym, kontrolującym szlaki łączące stepy z Zakaukaziem i Bliskim Wschodem. Alanowie stopniowo przechodzili od koczowniczego trybu życia do osiadłego, przyjmując również chrześcijaństwo pod wpływem Bizancjum. Za ich potomków uważa się współczesnych Osetyjczyków.
Położenie ich stolicy, Magasu, nie zostało jednoznacznie ustalone, choć część badaczy wiąże je raczej z obszarem dzisiejszej Inguszetii. Miasto zostało najpewniej zniszczone w czasie najazdu mongolskiego pod wodzą Batu-chana około 1239 roku. Współczesny Magas, stolica Inguszetii, powstał dopiero w 1995 roku i nawiązuje nazwą do tej historycznej tradycji.
Znaczenie odkrycia w Majrtupie wykracza poza samą próbę lokalizacji pierwotnego Magasu. Warstwy kulturowe stanowiska obejmują okres od wczesnego średniowiecza po późne średniowiecze, co czyni je cennym źródłem wiedzy o długotrwałym rozwoju osadnictwa na Kaukazie. Dalsze badania mogą nie tylko zweryfikować hipotezę o Magasie, lecz także istotnie poszerzyć wiedzę o historii regionu i roli Alanów w dziejach Eurazji.
Czytaj też:
Premier Gruzji widzi szansę na reintegrację Abchazji i Osetii Południowej
