Dlaczego Polska świętuje niepodległość 11 listopada?
Dzień 11 listopada na trwałe wpisał się w polski kalendarz narodowy jako symbol odzyskania niepodległości po 123 latach zaborów. Nie od razu jednak uznano tę datę za najwłaściwszą.
Dopiero 23 kwietnia 1937 roku, po latach dyskusji i nieoficjalnych obchodów, Sejm II Rzeczypospolitej przyjął ustawę, która ustanawiała 11 listopada państwowym Świętem Niepodległości. Uroczyste obchody odbyły się po raz pierwszy tego samego roku – dziewiętnaście lat po odrodzeniu państwa polskiego.
Jesienią 1918 roku Polska budziła się do życia po długim okresie zaborów, ale wciąż nie było zgody co do tego, który dzień uznać za moment odzyskania niepodległości. Dla obozu Józefa Piłsudskiego szczególne znaczenie miał 10 listopada – dzień jego powrotu z niemieckiego więzienia w Magdeburgu. Lewica z kolei wskazywała 7 listopada, kiedy w Lublinie powstał rząd Ignacego Daszyńskiego.
Ostatecznie jednak to 11 listopada zyskał powszechne uznanie, ponieważ właśnie tego dnia Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę wojskową oraz naczelne dowództwo nad tworzącą się armią polską. W tym samym dniu w odległym Compiègne Niemcy podpisały rozejm kończący I wojnę światową, co symbolicznie zamykało epokę zaborów.
Pierwsze, spontaniczne obchody 11 listopada 1919 roku miały jeszcze charakter lokalny i odbywały się w cieniu trwających walk o granice odradzającej się Polski. W 1920 roku, w drugą rocznicę niepodległości, Józef Piłsudski otrzymał buławę marszałkowską. W 1926 roku, już po przewrocie majowym, Piłsudski jako premier wydał okólnik ustanawiający 11 listopada dniem wolnym od pracy, podkreślając, że ma on utrwalać w pamięci młodego pokolenia znaczenie wolności.
Czytaj też: Jak Żeromski został dyktatorem Zakopanego. Rzeczpospolita Zakopiańska
W kolejnych latach święto zyskiwało coraz większy prestiż. W 1928 roku Plac Saski w Warszawie przemianowano na Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego, a w stolicy zorganizowano wielką defiladę z okazji dziesięciolecia niepodległości. W 1932 roku Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego uznało 11 listopada za dzień wolny od nauki. Ostatnią defiladę przed śmiercią Piłsudskiego odebrał on 11 listopada 1934 roku na Polu Mokotowskim.
Po jego śmierci sanacja dążyła do utrwalenia pamięci o Marszałku jako twórcy niepodległej Polski. Dlatego w 1937 roku uchwalono ustawę, która nadała obchodom 11 listopada rangę święta państwowego. W jej treści podkreślono, że dzień ten jest „po wsze czasy związany z wielkim imieniem Józefa Piłsudskiego, zwycięskiego Wodza Narodu”.
Pierwsze oficjalne państwowe obchody odbyły się 11 listopada 1937 roku. W Warszawie zorganizowano uroczystą defiladę oraz zbiórkę funduszy na dozbrojenie armii. Rok później świętowano już po raz ostatni przed wybuchem wojny – w atmosferze wzruszenia i mobilizacji wobec rosnącego zagrożenia z Niemiec.
Po 1939 roku obchodzenie Święta Niepodległości było zabronione. W czasach PRL zastąpiono je 22 lipca, rocznicą ogłoszenia Manifestu PKWN. Mimo represji, 11 listopada pozostawał w świadomości Polaków symbolem wolności – odbywały się wtedy nielegalne manifestacje patriotyczne. Dopiero w 1989 roku Sejm przywrócił ten dzień jako oficjalne święto państwowe.
Kresy.pl / PAP
