IPN: ekshumacje w Ostrówkach, Woli Ostrowieckiej i pod Lwowem jeszcze w tym roku
Ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni ukraińskich nacjonalistów w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej na Wołyniu oraz żołnierzy Wojska Polskiego pochowanych w dawnym Hołosku Wielkim we Lwowie mają odbyć się jeszcze w tym roku — zapowiedział ks. Tomasz Trzaska z Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej.
W ubiegłym tygodniu władze Ukrainy wydały IPN zgody na ekshumacje w trzech lokalizacjach. Dwie z nich dotyczą Ostrówek i Woli Ostrowieckiej, gdzie znajdują się szczątki Polaków zamordowanych 30 sierpnia 1943 roku przez oddziały OUN-UPA. Trzecia zgoda obejmuje dawną wieś Hołosko Wielkie, obecnie rejon ulicy Warszawskiej we Lwowie, gdzie pochowani są żołnierze Wojska Polskiego polegli we wrześniu 1939 roku.
„Ekshumacje planujemy w tym roku. Przygotowujemy się do tego, żeby rozplanować to logistycznie, żeby przeliczyć siły, żebyśmy mogli zorganizować prace Biura Poszukiwań i Identyfikacji tak, żeby w tym roku te trzy lokalizacje przebadać. To jest bardzo duże przedsięwzięcie” — powiedział ks. Trzaska w rozmowie z PAP.
W rejonie Hołoska walczyła m.in. brygada Maczka
Dawne Hołosko Wielkie leżało na północnych przedpolach Lwowa. We wrześniu 1939 roku rejon Hołoska i sąsiednich Zboisk był miejscem ciężkich walk z nacierającymi oddziałami niemieckimi. W obronie tego odcinka uczestniczyła między innymi 10. Brygada Kawalerii dowodzona przez płk. Stanisława Maczka. Poległych żołnierzy grzebano często pośpiesznie, w masowych, bezimiennych mogiłach sanitarnych na polach bitewnych.
IPN prowadził w tym rejonie prace poszukiwawcze już w listopadzie 2019 roku. Ujawniono wówczas zbiorowe mogiły w Zboiskach i Hołosku, co dało podstawę do złożenia wniosków do strony ukraińskiej o zgodę na ekshumacje. W sierpniu 2025 roku przeprowadzono ekshumację zbiorowej mogiły na Zboiskach.
Ciąg dalszy prac w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej
Z kolei tegoroczny etap prac archeologiczno-poszukiwawczych w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej przeprowadzono w dniach 21–30 kwietnia. Działania prowadzili specjaliści IPN we współpracy z pracownikiem Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, ukraińskim partnerem Instytutu, przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”, oraz przy udziale przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP.
Już pierwszego dnia prac w Woli Ostrowieckiej, na terenie dawnego gospodarstwa Aleksandra Strażyca, zlokalizowano nieznaną wcześniej mogiłę zbiorową. W Ostrówkach odkryto kolejne miejsca pochówku. Przy fundamentach dawnej szkoły odnaleziono grób o charakterze zbiorowym, a naprzeciwko miejscowego cmentarza potwierdzono istnienie grobu pojedynczego. Łącznie w zakończonym etapie ujawniono dwie mogiły zbiorowe oraz jeden grób indywidualny. Na tym etapie nie podano pełnej liczby osób pochowanych w odnalezionych miejscach.
W poprzednich latach w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej przeprowadzono trzy etapy prac archeologiczno-ekshumacyjnych. Pierwszy odbył się w 1992 roku. Wydobyto wówczas szczątki nie mniej niż 323 osób, które pochowano 30 sierpnia 1992 roku na dawnym parafialnym cmentarzu rzymskokatolickim w Ostrówkach. Drugi etap przeprowadzono na przełomie lipca i sierpnia 2011 roku. Z pięciu mogił wydobyto wtedy szczątki co najmniej 317 osób, a ich pogrzeb odbył się 30 sierpnia 2011 roku na cmentarzu w Ostrówkach.
Kolejne prace prowadzono w maju i sierpniu 2015 roku. W Ostrówkach odnaleziono wówczas mogiłę zbiorową ze szczątkami 33 osób: 22 mężczyzn, pięciu kobiet i sześciorga dzieci. W Woli Ostrowieckiej odnaleziono także mogiłę kobiety. Uroczysty pochówek ofiar odbył się 30 sierpnia 2015 roku, w 72. rocznicę zbrodni.
Łącznie dotychczasowe prace pozwoliły odnaleźć i pochować szczątki 674 Polaków zamordowanych 30 sierpnia 1943 roku przez oddziały OUN-UPA. Obecne działania mają na celu odnalezienie kolejnych około 350 ofiar.
Pierwsza taka zgoda dla IPN w sprawie ofiar UPA
Ks. Trzaska podkreślił, że zgoda na ekshumacje w sprawach dotyczących zbrodni UPA ma szczególne znaczenie. „To jest w ogóle bardzo wyjątkowy moment, ponieważ my, po raz pierwszy jako Instytut Pamięci Narodowej autonomicznie, jako właśnie IPN, otrzymaliśmy zgodę na pracę ekshumacyjną. Jest to po raz pierwszy, jeżeli chodzi o zbrodnie UPA. I ta zgoda przyszła niezwykle szybko” — powiedział przedstawiciel IPN.
Dodał, że w przypadku trwających teraz prac poszukiwawczych w Hucie Pieniackiej Instytut zabiegał o zgodę na poszukiwania od 2019 roku i przez kolejne lata ponawiał wnioski. „Nie chcę powiedzieć, że [obecna szybka zgoda] to przełom, ale na pewno bardzo duży krok i skrócenie tego czasu oczekiwania na zgody” — zaznaczył ks. Trzaska.
