Genetyczna „wyspa” na Peloponezie. Czy starożytność przetrwała tam do IX wieku?
Nowe badania genetyczne przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców pod kierunkiem badaczy z Uniwersytetu Oksfordzkiego dostarczyły wyjątkowych dowodów na długotrwałą ciągłość biologiczną i kulturową jednej z najbardziej odizolowanych społeczności Europy.
Analizie poddano mieszkańców wewnętrznych, trudno dostępnych rejonów półwyspu Mani na południu Grecji, od wieków wyróżniających się silną odrębnością kulturową.
Punktem wyjścia badań były przekazy znane historykom od średniowiecza. Bizantyjski cesarz Konstantyn VII Porfirogeneta pisał, że Manioci, czyli ludność półwyspu Mani, nie wywodzili się od Słowian, lecz od dawnych „Hellenów”, a ponadto mieli utrzymywać kult bogów olimpijskich jeszcze w IX wieku, długo po oficjalnej chrystianizacji cesarstwa. Przez stulecia relacje te bywały traktowane jako przesadzone lub symboliczne. Obecnie naukowcy podjęli próbę ich weryfikacji z wykorzystaniem metod genetyki populacyjnej.
Międzynarodowy zespół badaczy, w którego skład weszli naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego, Uniwersytetu w Tel Awiwie, Narodowego Uniwersytetu Ateńskiego, Areopolis Health Centre, European University Cyprus oraz firmy FamilyTreeDNA, przeprowadził szeroko zakrojone analizy genetyczne mieszkańców półwyspu Mani. Zbadano materiał DNA 102 osób o udokumentowanym pochodzeniu z interioru regionu. Analizy objęły chromosom Y, dziedziczony w linii męskiej, oraz mitochondrialne DNA przekazywane w linii żeńskiej. Uzyskane dane porównano z materiałem genetycznym populacji starożytnych i współczesnych z obszaru Morza Śródziemnego.
Wyniki wykazały wyjątkową jednorodność męskich linii rodowych. Ponad 80 procent badanych mężczyzn należało do jednej haplogrupy, rzadko spotykanej w innych częściach Grecji, której korzenie sięgają epoki brązu i żelaza. Ustalono również, że ponad połowa współczesnych mieszkańców regionu wywodzi się od jednego przodka żyjącego około VII wieku naszej ery. Wskazuje to na silne załamanie demograficzne, po którym nastąpiła izolowana ekspansja niewielkiej grupy rodzin.
W odróżnieniu od wielu innych populacji Grecji kontynentalnej nie stwierdzono tu istotnych domieszek genetycznych związanych z późniejszymi migracjami, w tym osadnictwem słowiańskim, które w innych regionach Bałkanów wpłynęło na skład ludnościowy i krajobraz językowy.
Dane genetyczne zestawiono z przekazami historycznymi, systemem klanowym oraz charakterystyczną architekturą obronną regionu. Kamienne wieże na półwyspie Mani były od wieków siedzibami konkretnych rodów, dziedziczonymi w linii męskiej. Zbieżność dominujących lokalnie linii ojcowskich z rozmieszczeniem tych osad sugeruje, że te same wspólnoty rodzinne zamieszkiwały dane miejsca nieprzerwanie przez wiele stuleci, bez istotnej wymiany ludności. Choć linie żeńskie okazały się bardziej zróżnicowane, co świadczy o ograniczonych kontaktach zewnętrznych, zasadniczy trzon wspólnoty pozostawał stabilny.
Badania nad interiorami półwyspu Mani ukazują rzadki w Europie przypadek społeczności, która przetrwała upadek świata rzymskiego, migracje i kryzysy średniowiecza, zachowując własną tożsamość kulturową i biologiczną. Również badania archeologiczne wskazują na ciągłość lokalnych wspólnot, opartych na systemie rodowym i rozproszonej sieci wsi, przystosowanych do surowego krajobrazu. Materiał zabytkowy, zwłaszcza kościoły i ich wyposażenie, świadczy o obecności chrześcijaństwa, nie wykluczając jednak trwania starszych, lokalnych praktyk.
Zestawienie danych genetycznych z przekazami historycznymi sugeruje, że opisywana w źródłach ciągłość lokalnych tradycji nie była jedynie przesadą średniowiecznych historiografów, lecz miała realne podstawy demograficzne i społeczne. W tym kontekście relacje o utrzymywaniu się kultu bogów olimpijskich w tej części Mani aż do głębokiego średniowiecza przestają być anegdotą i pozostają hipotezą, którą współczesna nauka uznaje za możliwą.
Czytaj też:
Złoto ważniejsze niż ciało. Tutanchamon został poćwiartowany przez Cartera, potem to zatuszowano
Największy „kontenerowiec” średniowiecza. Zbudowano go z polskiego drewna [+FOTO]
Kresy.pl / Communications Biology
