Grażyna Lipińska – bohaterka walk o Lwów, Grodno i polskie Kresy
Walczyła o Lwów z Ukraińcami, broniła Grodna przed Sowietami, działała politycznie na Kresach, a po wojnie ujawniła skalę operacji polskiej NKWD. Jej książka po raz pierwszy opisała masowe represje z lat 1937–38.
W rocznicę śmierci Grażyny Lipińskiej IPN przypomniał dorobek jednej z najważniejszych postaci polskiego życia patriotycznego i niepodległościowego XX wieku. Jej biografia, rozpięta między okresem niewoli narodowej, walką o granice II Rzeczypospolitej i represjami systemu komunistycznego, odzwierciedla najtragiczniejsze i najbardziej dramatyczne wydarzenia w najnowszej historii Polski.
Lipińska urodziła się w czasach zaborów i już jako młoda osoba angażowała się w działania na rzecz suwerenności. W latach 1918–1919 brała udział w obronie Lwowa, uczestnicząc w walkach przeciw siłom ukraińskim. W roku 1920 walczyła także w obronie Warszawy przed Armią Czerwoną. W kolejnych latach wspierała organizację pomocy dla uczestników III powstania śląskiego, angażując się w działania społeczne i patriotyczne w odradzającym się państwie.
W okresie międzywojennym Lipińska aktywnie działała na rzecz Kresów Wschodnich. Jako kandydatka do Sejmu II Rzeczypospolitej opracowała koncepcję rozwoju polskiego szkolnictwa na tych terenach.
Po agresji Niemiec i Związku Sowieckiego na Polskę w 1939 roku Lipińska włączyła się w obronę Grodna przed siłami sowieckimi. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną kontynuowała działalność niepodległościową, współpracując ze strukturami ZWZ-AK. Służyła w referacie Wschód, należącym do sieci wywiadu dalekiego zasięgu Oddziału II Komendy Głównej ZWZ-AK w Mińsku. W wyniku działalności konspiracyjnej została aresztowana przez NKWD, które skazało ją na wieloletni pobyt w sowieckich łagrach. Spędziła tam 14 lat.
Po powrocie do Polski w latach pięćdziesiątych pracowała w bibliotece Politechniki Warszawskiej, gdzie pozostawała pod stałą obserwacją Służby Bezpieczeństwa oraz struktur radzieckich. W 1980 roku wstąpiła do „Solidarności”, kontynuując działalność społeczną mimo ryzyka represji.
Szczególne znaczenie miało opublikowanie jej wspomnień „Jeśli zapomnę o nich…”, wydanych w 1988 roku w Paryżu. Książka po raz pierwszy wprowadziła do szerokiego obiegu informacje o operacji polskiej NKWD z lat 1937–1938, ujawniając skalę masowych represji wobec obywateli polskich w Związku Sowieckim.
Kresy.pl/przystanekhistoria.pl
