Teheran: decyzje, które zmieniły losy Polski
28 listopada 1943 roku w Teheranie rozpoczęła się pierwsza konferencja przywódców tzw. Wielkiej Trójki – Franklina D. Roosevelta, Winstona Churchilla i Józefa Stalina – która wyznaczyła kierunek alianckiej strategii wojennej i powojennego ładu w Europie.
Spotkanie odbyło się w sowieckiej ambasadzie i było pierwszą w czasie wojny bezpośrednim rozmową trzech głównych liderów koalicji antyhitlerowskiej.
„Czterej policjanci”
Jesienią 1943 roku sytuacja militarna na frontach sprzyjała aliantom: zwycięstwa Armii Czerwonej pod Stalingradem i Kurskiem oraz amerykańskie postępy na Pacyfiku wskazywały, że Niemcy zmierzają ku klęsce. Od początku konfliktu Stalin nie opuszczał Związku Sowieckiego, dlatego wcześniej konsultacje odbywały się głównie na linii Londyn–Waszyngton. Dopiero poprawa sytuacji militarnej umożliwiła zorganizowanie osobistego spotkania na najwyższym szczeblu.
W Teheranie liderzy trzech mocarstw potwierdzili dążenie do bezwarunkowego zwycięstwa nad III Rzeszą i zobowiązali się do niewchodzenia w żadne separatystyczne rokowania z Niemcami. Zdecydowano również o otwarciu drugiego frontu w Europie Zachodniej w 1944 roku, co miało przyspieszyć pokonanie Hitlera.
Omawiano także przyszły system bezpieczeństwa międzynarodowego; koncepcja Roosevelta dotycząca tzw. „czterech policjantów” (Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, ZSRR i Chin, mających wspólnie pilnować ładu międzynarodowego) zapowiedziała powstanie Organizacji Narodów Zjednoczonych.
„Przehandlowano” niepodległość Polski i Europy Wschodniej
Konferencja, choć poświęcona przede wszystkim strategicznym planom wojennym, miała również dalekosiężne konsekwencje dla Polski. Ustalono bowiem, że ziemie II Rzeczypospolitej znajdą się w strefie operacyjnej Armii Czerwonej. Stalin uzyskał zgodę Roosevelta na wyznaczenie przyszłej polskiej granicy wschodniej wzdłuż linii Curzona – decyzję tę prezydent USA utajnił, obawiając się reakcji amerykańskiej Polonii w nadchodzących wyborach.
Uzgodniono też, że powojenne Niemcy zostaną podzielone na strefy okupacyjne, a radziecka strefa będzie przylegać do Polski, przez której terytorium miały przebiegać szlaki komunikacyjne do tej części Niemiec. Rozstrzygnięcie to w praktyce przesądzało o przyszłej sytuacji Polski.
Jak podkreśla prof. Tadeusz P. Rutkowski, to właśnie w Teheranie „przehandlowano” niepodległość Polski i Europy Wschodniej w zamian za współpracę ZSRS w powojennym systemie międzynarodowym. – To właśnie „czterej policjanci” mieli regulować porządek na całym świecie, a mniejsze państwa, jak Polska, będą musiały się tym czterem mocarstwom podporządkować – wyjaśniał PAP historyk.
Ustalenia te nie zostały ujawnione ani opinii publicznej, ani polskiemu rządowi na uchodźstwie. Do wiadomości polskich władz dotarły dopiero jesienią 1944 roku, gdy premier Stanisław Mikołajczyk usłyszał o nich od Wiaczesława Mołotowa, a następnie potwierdził je Churchill. Późniejsze konferencje w Jałcie i Poczdamie jedynie utrwaliły kierunek wytyczony 28 listopada 1943 roku w Teheranie, gdzie zapadły kluczowe i – jak ocenia wielu badaczy – najdotkliwsze dla Polski decyzje dotyczące jej powojennego kształtu.
Kresy.pl / PAP
Czytaj też:
Stalin, Putin i Lenin na czele. Rosjanie wskazali najwybitniejsze postacie wszech czasów
