Wcześniej takie pomniki wznoszono tylko świętym. Kolumna Zygmunta
W momencie ukończenia budowy i uroczystego odsłonięcia 24 listopada 1644 roku Kolumna Zygmunta III Wazy była pierwszym nowożytnym pomnikiem w Europie, przedstawiającym osobę świecką na kolumnie.
Był to w XVII-wiecznej Europie pomnik nowatorski zarówno pod względem formy, jak i przekazu, a sama idea kolumnowego monumentu nawiązywała do tradycji starożytnego Rzymu. Od 1644 roku jest nierozerwalnie związana z panoramą Warszawy i należy do najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta.
Polityka dynastyczna Wazów
Pomnik, wzniesiony na polecenie króla Władysława IV, stanowił element polityki dynastycznej i świadomie budowanej propagandy, gloryfikującej panowanie jego ojca. Projekt urbanistyczny przygotował królewski architekt Agostino Locci, ostateczny kształt nadał konstrukcji Constantine Tencalla, a rzeźbę wykonał Clemente Molli. Odlaniem posągu i tablic zajął się warszawski giser Daniel Tym, którego nazwisko umieszczono u podstawy figury.
Monument składa się z ustawionej na cokole granitowej, 22-metrowej kolumny w porządku korynckim, zwieńczonej brązową figurą Zygmunta III. Król przedstawiony został w zbroi, z Orderem Złotego Runa na piersiach, w królewskim płaszczu i zamkniętej koronie, z szablą w prawej dłoni i dużym krzyżem w lewej. Na wszystkich stronach cokołu umieszczono spiżowe tablice z łacińskimi inskrypcjami wychwalającymi pobożność, dokonania militarne i znaczenie monarchy w dziejach Rzeczypospolitej.
Pierwotny trzon kolumny wykonano z barwnego wapienia z okolic Chęcin, nazywanego później „zygmuntówką”. Z czasem wymieniano go trzykrotnie, podobnie jak zmieniało się otoczenie pomnika – od żelaznej balustrady w XVII wieku, przez drewniane słupki i łańcuchy, wodotrysk z trytonami w połowie XIX stulecia, aż po granitowe schody dodane w latach 30. XX wieku. Kolumna była wielokrotnie konserwowana, m.in. w 1743, 1810, 1855, 1887, 1928–1931 roku czy 1994-1996 roku.
Czytaj: Władysław IV Waza rozważał użycie latających, mechanicznych smoków w wojnie przeciw Turcji
Oryginał stał aż do 1944 roku
Przetrwała nie tylko kolejne modernizacje miasta, lecz również wojny. W 1711 roku zachwycił się nią sam Piotr I, jednak nie zdołano przenieść jej do Rosji. Dopiero w 1944 roku monument został zburzony – posąg uległ uszkodzeniu, lecz zachował się w dużej części. Odbudowę przeprowadzono w 1949 roku, wykorzystując granit strzegomski i odtwarzając całość zgodnie z historycznym wyglądem, jednocześnie przesuwając kolumnę o kilka metrów z powodu budowy trasy W-Z.
Aż do wzniesienia napoleońskiej kolumny na paryskim placu Vendôme w 1810 roku warszawski pomnik pozostawał jedyną świecką kolumną w Europie. Jego wyjątkowa forma, ikonografia i ciągłość funkcjonowania czynią go jednym z najważniejszych pomników w polskiej przestrzeni publicznej.
Kresy.pl / Culture.pl
