Uniwersytet w Warszawie założyli dopiero Rosjanie
19 listopada 1816 roku cesarz Rosji i król Polski Aleksander I podpisał dyplom fundacyjny Szkoły Głównej, która od 1817 roku nosiła nazwę Uniwersytetu Królewskiego Warszawskiego.
Decyzja ta wynikała z ambicji władz Królestwa Polskiego, utworzonego rok wcześniej, by stworzyć instytucje wspierające rozwój państwa i jego elit, a także wypełnić lukę wynikającą z braku dużego ośrodka akademickiego w stolicy.
U schyłku Rzeczypospolitej funkcjonowały cztery uczelnie mające rangę uniwersytetów: Akademia Krakowska, Szkoła Główna Litewska w Wilnie, Akademia Zamojska i Akademia Lwowska. Warszawa, mimo roli politycznej i królewskiej rezydencji, nie doczekała się własnej uczelni wyższej. Pierwszą namiastką był założony w 1765 roku w Pałacu Kazimierzowskim Korpus Kadetów, lecz dalsze reformy przerwał III rozbiór. W czasach Księstwa Warszawskiego działały tu Szkoła Lekarska i Szkoła Nauk Administracyjnych, które stały się zalążkiem późniejszych wydziałów.
Projekt uniwersytetu opracował Stanisław Staszic, a w 1816 roku wraz ze Stanisławem Kostką Potockim zwrócił się do monarchy o jego powołanie. Uczelnia miała pięć wydziałów: Teologiczny, Filozoficzny, Nauk i Sztuk Pięknych, Lekarski oraz Prawa i Administracji. Do grona 21 profesorów weszli m.in. Samuel Bogumił Linde, Fryderyk Skarbek i sam Staszic, a Wydziałem Nauk i Sztuk kierował malarz Marceli Bacciarelli. Pierwszym rektorem został ks. Wojciech Anzelm Szweykowski, który próbował chronić studentów przed represjami władz rosyjskich, choć dla utrzymania spokoju zakazywał obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja.
Siedzibą uczelni pozostał Pałac Kazimierzowski, rozbudowany o nowe skrzydła i otoczony zapleczem naukowym: ogrodem botanicznym, gmachem sztuk pięknych i nowoczesnym obserwatorium astronomicznym. W ciągu trzynastu lat liczba studentów wzrosła z 209 do ponad 900, głównie z rodzin szlacheckich i mieszczańskich. Po upadku powstania listopadowego władze carskie zlikwidowały uniwersytet, symbolicznie zamykając okres aspiracji Królestwa Polskiego.
Kresy.pl / MuzHP
