Święty Aleksy. Rzymski patrycjusz, który wybrał życie żebraka
17 lipca Kościół katolicki wspomina św. Aleksego Wyznawcę, zwanego również Aleksym Bożym lub Człowiekiem Bożym.
Według tradycji porzucił on bogactwo i wysoką pozycję społeczną, aby w całkowitym ubóstwie poświęcić swoje życie Bogu. Jest patronem ubogich, żebraków, pielgrzymów i wędrowców.
Żywot św. Aleksego znany jest przede wszystkim z przekazów hagiograficznych, w których wydarzenia historyczne łączą się z elementami legendarnymi. Według rozpowszechnionej w średniowieczu opowieści Aleksy urodził się pod koniec IV wieku w Rzymie, w zamożnej rodzinie chrześcijańskich patrycjuszy. Jego rodzicami mieli być Eufemian i Aglae, ludzie znani z pobożności oraz hojności wobec potrzebujących.
Rodzice zaplanowali dla jedynego syna małżeństwo z dziewczyną pochodzącą z wpływowej rodziny. Aleksy podporządkował się ich woli, jednak w noc poślubną oznajmił żonie, że zamierza zachować czystość i całkowicie oddać się Bogu. Następnie potajemnie opuścił rodzinny dom.
Młodzieniec udał się na Wschód. Według najpopularniejszej wersji żywotu dotarł do Edessy w Syrii, jednego z najważniejszych ośrodków wczesnego chrześcijaństwa. Rozdał posiadany majątek, przywdział odzież żebraka i zamieszkał w pobliżu kościoła. Utrzymywał się z jałmużny. Pozostawiał sobie jedynie tyle, ile było konieczne do przeżycia, a resztę otrzymanych darów przekazywał innym ubogim. Czas spędzał na modlitwie, poście i uczestnictwie w nabożeństwach.
Po wielu latach jego pobożność zaczęła zwracać uwagę mieszkańców Edessy. Obawiając się rozgłosu i ludzkiego uznania, Aleksy postanowił opuścić miasto. Wsiadł na statek i ostatecznie powrócił do Rzymu. Był jednak tak zmieniony przez lata wyrzeczeń, że nie rozpoznali go ani rodzice, ani pozostawiona przed laty małżonka.
Jako nieznany nikomu żebrak poprosił o możliwość zamieszkania przy rodzinnym domu. Eufemian, nie wiedząc, że ma przed sobą własnego syna, zgodził się przyjąć ubogiego ze względu na chrześcijański obowiązek miłosierdzia. Aleksy miał spędzić kolejne lata w niewielkiej komórce znajdującej się pod schodami domu. Znosił pogardę i upokorzenia ze strony służby, nie wyjawiając swojej tożsamości.
Dopiero po śmierci przy ciele ascety znaleziono zwój lub kartkę, na której opisał swoje pochodzenie oraz koleje życia. Rodzice i żona rozpoznali wówczas zmarłego. Według legendy jego śmierć oznajmiło cudowne bicie rzymskich dzwonów, a w pogrzebie uczestniczyli papież, cesarz i mieszkańcy Wiecznego Miasta.
Najstarszy znany syryjski przekaz, spisany prawdopodobnie w V wieku, opowiadał jeszcze o anonimowym „Człowieku Bożym”, który żył jako żebrak w Edessie i dzielił otrzymywaną jałmużnę pomiędzy innych ubogich. Imię Aleksy oraz opowieść o powrocie do rodzinnego domu pojawiły się w późniejszych wersjach greckich i łacińskich. Kult świętego został przeniesiony z chrześcijańskiego Wschodu do Rzymu, a około X wieku zaczął szybko rozprzestrzeniać się w Europie Zachodniej.
Głównym miejscem jego kultu stał się kościół świętych Bonifacego i Aleksego na rzymskim Awentynie. Świątynia miała stanąć w miejscu utożsamianym przez tradycję z domem rodzinnym świętego. Do dziś przechowywany jest tam fragment schodów, pod którymi Aleksy miał mieszkać jako nierozpoznany przez najbliższych żebrak.
Postać św. Aleksego odegrała ważną rolę również w kulturze polskiej. Powstała około połowy XV wieku polska „Legenda o świętym Aleksym” należy do najważniejszych zabytków rodzimej literatury średniowiecznej. Wierszowany utwór przedstawiał świętego jako wzór ascety, który wyrzeka się bogactwa, małżeństwa, sławy i przywiązania do świata, aby całkowicie podporządkować swoje życie służbie Bogu. Zachowany rękopis przechowywany jest w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie.
W ikonografii św. Aleksy ukazywany jest najczęściej jako ubogi pielgrzym lub pustelnik. Jego atrybutami są schody, zwój opisujący jego życie, kij pielgrzymi i księga. Historia Człowieka Bożego przypominała kolejnym pokoleniom chrześcijan, że prawdziwa wartość człowieka nie zależy od majątku i społecznego uznania, lecz od wierności Bogu, pokory oraz miłosierdzia wobec potrzebujących.
Czytaj też:
Święty Benedykt – ojciec zachodniego monastycyzmu i patron Europy
Święty Antoni Peczerski – ojciec życia monastycznego na Rusi
Kresy.pl / New Advent
