„Roma locuta, causa finita”. Święty Innocenty I, papież, który bronił jedności Kościoła

27 lipca w polskich kalendarzach hagiograficznych wspominany jest św. Innocenty I, papież kierujący Kościołem w latach 401–417.

Jego pontyfikat przypadł na czas sporów doktrynalnych, słabnięcia Cesarstwa Zachodniorzymskiego oraz najazdów barbarzyńskich, których najbardziej wstrząsającym przejawem było złupienie Rzymu przez Wizygotów.

Niewiele wiadomo o młodości przyszłego papieża. Według „Liber Pontificalis” pochodził z Albano w pobliżu Rzymu, a jego ojciec nosił imię Innocenty. Św. Hieronim przedstawiał go natomiast jako syna papieża Anastazego I. Rozbieżność między źródłami sprawia, że dokładny charakter łączącej ich relacji pozostaje przedmiotem dyskusji.

Wiadomo natomiast, że Innocenty należał do duchowieństwa rzymskiego i dobrze znał funkcjonowanie Kościoła w Wiecznym Mieście. Po śmierci Anastazego I w grudniu 401 roku został wybrany przez duchowieństwo i lud Rzymu na jego następcę.

Obrońca jedności i dyscypliny Kościoła

Jako papież Innocenty I zdecydowanie występował w obronie jedności Kościoła oraz szczególnej roli Stolicy Apostolskiej. Uważał, że najważniejsze i najtrudniejsze sprawy kościelne powinny być przedstawiane biskupowi Rzymu jako następcy św. Piotra.

Znaczna część jego działalności dotyczyła dyscypliny duchowieństwa, udzielania sakramentów, wyboru biskupów oraz rozstrzygania sporów między duchownymi. W listach kierowanych m.in. do biskupów Rouen, Tuluzy i Gubbio, a także do Kościołów Hiszpanii i Macedonii, wskazywał praktykę Kościoła rzymskiego jako wzór dla innych wspólnot.

Papież regulował również zasady przyjmowania do Kościoła osób powracających ze wspólnot heretyckich i schizmatyckich. Odpowiadał na pytania dotyczące liturgii, pokuty oraz sprawowania sakramentów. Jego decyzje stały się ważnymi świadectwami rozwoju prawa kanonicznego i umacniania więzi Kościołów lokalnych z Rzymem.

Obrona św. Jana Chryzostoma

Innocenty I zdecydowanie bronił św. Jana Chryzostoma, patriarchy Konstantynopola usuniętego z urzędu i skazanego na wygnanie wskutek konfliktu z cesarzową Eudoksją oraz patriarchą Aleksandrii Teofilem.

Papież nie uznał wyroku wydanego na Jana i domagał się ponownego rozpatrzenia jego sprawy przez prawowity synod. Utrzymywał również korespondencję z wygnanym hierarchą, zapewniając go o swoim poparciu.

Po śmierci Jana Chryzostoma w 407 roku Innocenty zabiegał o przywrócenie jego imienia do dyptychów, czyli wykazów biskupów wspominanych podczas liturgii. Nie uznawał także hierarchów wyniesionych na stolicę konstantynopolitańską w miejsce bezprawnie usuniętego patriarchy.

Złupienie Rzymu

Pontyfikat Innocentego I przypadł na okres coraz głębszego kryzysu Cesarstwa Zachodniorzymskiego. W latach 408–410 Rzym był kilkakrotnie oblegany przez Wizygotów dowodzonych przez Alaryka.

Papież przyłączył się do poselstwa, które udało się do rezydującego w Rawennie cesarza Honoriusza, aby doprowadzić do porozumienia z najeźdźcami i ocalić miasto. Rozmowy zakończyły się jednak niepowodzeniem, a Innocenty i pozostali posłowie nie mogli powrócić do Rzymu.

W sierpniu 410 roku wojska Alaryka wkroczyły do miasta i przez trzy dni je plądrowały. Zdobycie dawnej stolicy imperium wywołało ogromny wstrząs w świecie rzymskim i stało się symbolem upadku dotychczasowego porządku.

Walka z pelagianizmem

Pod koniec pontyfikatu Innocenty I włączył się w spór z pelagianizmem. Nauka Pelagiusza pomniejszała znaczenie grzechu pierworodnego i łaski Bożej, podkreślając zdolność człowieka do osiągnięcia zbawienia własnymi siłami.

W 416 roku synody biskupów afrykańskich w Kartaginie i Milewe potępiły poglądy Pelagiusza oraz jego zwolennika Celestiusza. Ojcowie synodalni zwrócili się następnie do papieża z prośbą o zatwierdzenie swoich decyzji. Podobny list wysłało pięciu biskupów, wśród których znajdował się św. Augustyn z Hippony.

Innocenty zaakceptował stanowisko biskupów afrykańskich, odrzucił nauczanie Pelagiusza i podkreślił konieczność łaski Bożej dla zbawienia człowieka. Jego odpowiedzi odegrały ważną rolę w obronie katolickiej nauki podczas jednego z najważniejszych sporów doktrynalnych późnej starożytności.

Z rozstrzygnięciem Innocentego I w sprawie pelagianizmu wiąże się znane powiedzenie „Roma locuta, causa finita”, czyli „Rzym przemówił, sprawa zakończona”. Jest to późniejsza parafraza wypowiedzi św. Augustyna, który stwierdził, że dwa synody skierowały sprawę do Stolicy Apostolskiej, a stamtąd nadeszły odpowiedzi, więc „sprawa została zakończona”. Formuła stała się z czasem symbolem autorytetu Stolicy Apostolskiej w rozstrzyganiu sporów dotyczących wiary.

Papież wystąpił również w obronie św. Hieronima i wspólnot zakonnych w Betlejem, które zostały zaatakowane przez zwolenników Pelagiusza. Skierował do Hieronima list pocieszenia, a biskupowi Jerozolimy zarzucił brak stanowczej reakcji na przemoc.

Śmierć i kult świętego

Innocenty I zmarł 12 marca 417 roku w Rzymie. Został pochowany w bazylice wznoszącej się nad katakumbami Poncjana przy Via Portuensis.

Pozostawił po sobie obraz zdecydowanego pasterza, który w okresie politycznego chaosu i doktrynalnych sporów konsekwentnie bronił wiary katolickiej, dyscypliny kościelnej oraz jedności chrześcijan ze Stolicą Apostolską.

W polskich kalendarzach hagiograficznych św. Innocenty I wspominany jest 27 lipca.

Czytaj też:

Święty Antoni Peczerski – ojciec życia monastycznego na Rusi

Święci Piotr i Paweł. Dlaczego Kościół wspomina ich razem 29 czerwca?

Kresy.pl